Ευλογιά των πιθήκων: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η ευλογιά των πιθήκων (mpox)

Η ευλογιά των πιθήκων, γνωστή και ως mpox ή monkeypox, προκαλείται από τον ιό της ευλογιάς των πιθήκων. Ο ιός ανήκει στην ίδια οικογένεια με τον ιό της ευλογιάς, αλλά η νόσος δεν σχετίζεται με την ανεμοβλογιά. Μπορεί να περάσει από ζώα σε ανθρώπους, όμως η μετάδοση μεταξύ ανθρώπων γίνεται κυρίως με στενή επαφή. Η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει πυρετό, πρησμένους λεμφαδένες και εξάνθημα στο δέρμα ή πληγές στο στόμα και σε άλλες περιοχές.

Το εξάνθημα περνά από διαφορετικά στάδια. Οι βλάβες μπορεί να γίνουν φουσκάλες με υγρό, να ξεραθούν και να σχηματίσουν κρούστες που αργότερα πέφτουν. Μπορεί να έχεις λίγες βλάβες ή πολλές, με πόνο ή φαγούρα. Οι περισσότεροι αναρρώνουν πλήρως μέσα σε 2–4 εβδομάδες με ανακούφιση του πόνου και υποστηρικτική φροντίδα. Ωστόσο, ορισμένοι αρρωσταίνουν σοβαρά και χρειάζονται νοσοκομειακή περίθαλψη. Η φροντίδα περιλαμβάνει ενυδάτωση, διατροφή, περιποίηση του δέρματος και αντιμετώπιση επιπλοκών. Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα κατά της mpox.

Μορφές και τύποι

• Κλάδος IΠεριλαμβάνει τους υποκλάδους Ia και Ib και συνδέεται με επιδημίες στην Κεντρική και Ανατολική Αφρική. Ιστορικά έχει προκαλέσει σοβαρότερη νόσο από τον κλάδο II.
• Κλάδος IIΠεριλαμβάνει τους υποκλάδους IIa και IIb και συνήθως προκαλεί ηπιότερη νόσο. Ο υποκλάδος IIb προκάλεσε την παγκόσμια επιδημία που ξεκίνησε το 2022.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Οι περισσότεροι αναρρώνουν πλήρως μέσα σε 2–4 εβδομάδες με υποστηρικτική φροντίδα και αντιμετώπιση του πόνου. Η νόσος μπορεί να διαρκέσει περισσότερο αν έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Παρότι συνήθως δεν είναι απειλητική για τη ζωή, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες.

Συμπτώματα ευλογιάς των πιθήκων

Μπορεί να έχεις όλα τα συμπτώματα ή μόνο μερικά. Σε ορισμένους εμφανίζεται πρώτα το εξάνθημα, ενώ σε άλλους προηγούνται συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη.

• Εξάνθημα Σπυράκια, πληγές ή φουσκάλες που μπορεί να πονάνε ή να προκαλούν φαγούρα. Εμφανίζονται και στις παλάμες, στα πέλματα, στο στόμα, στα γεννητικά όργανα ή στον πρωκτό.
• Πυρετός Μπορεί να νιώθεις έντονη ζέστη ή κρύο.
• Ρίγη Τρέμουλο και αίσθημα κρύου.
• Πρησμένοι λεμφαδένες Διόγκωση των μικρών αδένων που συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού.
• Πονοκέφαλος
• Μυϊκοί πόνοι Μπορεί να συνυπάρχουν πόνοι στην πλάτη ή στις αρθρώσεις.
• Έντονη κόπωση Εξάντληση ή έλλειψη ενέργειας.
• Αναπνευστικά συμπτώματα Πονόλαιμος, βουλωμένη μύτη ή βήχας.
• Πόνος στον πρωκτό Μπορεί να υπάρχει αιμορραγία ή επώδυνο πρήξιμο στο ορθό, δηλαδή στο τελικό τμήμα του εντέρου.
• Επώδυνη ούρηση Πόνος ή δυσκολία όταν ουρείς.
• Δυσκολία στην κατάποση Μπορεί να συνοδεύεται από πόνο.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε 3 εβδομάδες από την έκθεση. Συνήθως διαρκούν 2–4 εβδομάδες, αλλά μπορεί να επιμείνουν περισσότερο αν έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Μερικοί εμφανίζουν μόνο εξάνθημα.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες ευλογιάς των πιθήκων και παράγοντες κινδύνου

Η mpox προκαλείται από τον ιό της ευλογιάς των πιθήκων. Ο ιός έχει εντοπιστεί σε μικρά τρωκτικά, πιθήκους και άλλα θηλαστικά, αλλά δεν είναι ακόμη γνωστό ποιο ζώο αποτελεί τη φυσική του δεξαμενή, δηλαδή πού διατηρείται στη φύση. Η στενή επαφή με μολυσμένο άνθρωπο, ζώο ή αντικείμενο μπορεί να οδηγήσει σε λοίμωξη. Ο κίνδυνος σοβαρής νόσου δεν είναι ίδιος για όλους.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Στενή επαφή ή συγκατοίκηση με άτομο που έχει mpox.
• Πολλαπλοί σεξουαλικοί σύντροφοι.
• Εργασία με πιθανή έκθεση στον ιό, όπως σε χώρους υγείας ή εργαστήρια.
• Επαφή με μολυσμένα άγρια ζώα ή προϊόντα τους.
• Σοβαρά εξασθενημένο ανοσοποιητικό, συμπεριλαμβανομένου HIV που δεν ελέγχεται καλά: αυξημένος κίνδυνος σοβαρής νόσου.
• Εγκυμοσύνη ή πρόσφατη εγκυμοσύνη: αυξημένος κίνδυνος σοβαρής νόσου.
• Παιδική ηλικία, ιδιαίτερα ηλικία κάτω του 1 έτους: αυξημένος κίνδυνος σοβαρής νόσου.
• Ιστορικό εκζέματος: αυξημένος κίνδυνος σοβαρής νόσου.
• Μεγαλύτερη ηλικία: αυξημένος κίνδυνος να χρειαστεί νοσοκομειακή θεραπεία.

Πώς μεταδίδεται η ευλογιά των πιθήκων (mpox)

Η mpox μεταδίδεται κυρίως με στενή επαφή με άτομο που έχει τη λοίμωξη. Η σεξουαλική επαφή είναι ένας τρόπος μετάδοσης, αλλά δεν είναι ο μόνος.

• Άμεση επαφή με εξάνθημα, πληγές, κρούστες ή σωματικά υγρά.
• Φιλιά, αγκαλιές, μασάζ, σεξ και άλλη στενή επαφή δέρμα με δέρμα.
• Αναπνευστικά σωματίδια κατά τη στενή επαφή πρόσωπο με πρόσωπο.
• Επαφή με μολυσμένα ρούχα, κλινοσκεπάσματα, πετσέτες ή άλλα αντικείμενα.
• Μετάδοση στο έμβρυο κατά την εγκυμοσύνη ή στο μωρό κατά ή μετά τον τοκετό.
• Δάγκωμα, γρατζουνιά ή άμεση επαφή με μολυσμένα ζώα.
• Χειρισμός μολυσμένων ζώων, κρέατος ή ζωικών προϊόντων.
• Τραυματισμός με μολυσμένη βελόνα.

Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και για πόσο κολλάει

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε 3 εβδομάδες από την έκθεση. Μπορείς να μεταδίδεις τον ιό από την έναρξη των συμπτωμάτων μέχρι να επουλωθούν όλες οι πληγές, να πέσουν οι κρούστες και να σχηματιστεί νέο δέρμα. Αυτό συνήθως διαρκεί 2–4 εβδομάδες. Έχει επίσης καταγραφεί μετάδοση 1 έως 4 ημέρες πριν εμφανιστούν συμπτώματα, αλλά δεν είναι γνωστό πόσο συχνά συμβαίνει.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα σε ρωτήσει για τα συμπτώματα, το ιστορικό σου και πιθανές εκθέσεις και θα εξετάσει το εξάνθημα. Η εικόνα μπορεί να μοιάζει με ανεμοβλογιά, έρπη ή άλλες παθήσεις, επομένως η εργαστηριακή επιβεβαίωση είναι σημαντική. Η προτιμώμενη εξέταση είναι PCR για ανίχνευση του γενετικού υλικού του ιού, κυρίως σε δείγμα από δερματική βλάβη.

• PCR σε δείγμα από πληγή, υγρό φουσκάλας ή κρούστα.
• Επίχρισμα από τον λαιμό ή τον πρωκτό όταν δεν υπάρχουν δερματικές βλάβες.
• Έλεγχος για HIV σε ενήλικες και, όπου ενδείκνυται, σε παιδιά.
• Ανάλογα με την περίπτωση, έλεγχος για ανεμοβλογιά, σύφιλη ή έρπη.

Θεραπεία ευλογιάς των πιθήκων

Η θεραπεία στοχεύει στην ανακούφιση του πόνου και του πυρετού, στη φροντίδα του εξανθήματος και στην πρόληψη επιπλοκών. Οι περισσότεροι αναρρώνουν με υποστηρικτική φροντίδα, ενώ αν αρρωστήσεις σοβαρά μπορεί να χρειαστείς νοσοκομειακή περίθαλψη. Δεν υπάρχει ειδική αντιιική θεραπεία με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα για την mpox. Ορισμένα αντιιικά που αναπτύχθηκαν για την ευλογιά αξιολογούνται και μπορεί να εξεταστούν από τον γιατρό σε σοβαρή νόσο ή αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών.

• Υποστηρικτική φροντίδαΠεριλαμβάνει υγρά, επαρκή διατροφή, περιποίηση του δέρματος και παρακολούθηση για επιπλοκές.
• Ανακούφιση πόνου και πυρετούΟ γιατρός μπορεί να συστήσει παυσίπονα και αντιπυρετικά, όπως παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη. Για έντονο πόνο μπορεί να χρειαστούν συνταγογραφούμενα παυσίπονα.
• Τοπική ανακούφισηΜπορεί να χρησιμοποιηθούν τοπικά κορτικοστεροειδή ή τοπικά αναισθητικά, όπως λιδοκαΐνη, με ιατρική καθοδήγηση.
• ΑντιβιοτικάΜπορεί να χρειαστούν για δευτερογενείς βακτηριακές λοιμώξεις του δέρματος, όχι για τον ίδιο τον ιό.
• Αντιιικά υπό αξιολόγησηΗ ενδεχόμενη χρήση τους αποφασίζεται από τον γιατρό, ιδιαίτερα σε σοβαρή νόσο ή αυξημένο κίνδυνο.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Επικοινώνησε με τον γιατρό σου για οδηγίες.
• Μείνε σπίτι και, αν γίνεται, σε ξεχωριστό δωμάτιο με καλό αερισμό, μακριά από άλλα μέλη του σπιτιού και κατοικίδια.
• Πίνε υγρά και φρόντισε τη διατροφή σου.
• Πλύνε συχνά τα χέρια σου, ιδιαίτερα πριν και μετά την επαφή με τις πληγές.
• Κράτησε το δέρμα στεγνό και ακάλυπτο όταν είσαι μόνος. Κάλυψε τις βλάβες και φόρεσε μάσκα όταν βρίσκεσαι με άλλους.
• Μην σπας τις φουσκάλες και μην ξύνεις τις πληγές.
• Μην ξυρίζεις περιοχές με πληγές μέχρι να επουλωθούν και να σχηματιστεί νέο δέρμα.
• Για πληγές στο στόμα μπορείς να κάνεις πλύσεις με αλατόνερο.
• Για πληγές στο σώμα μπορεί να βοηθήσει ένα ζεστό μπάνιο με μαγειρική σόδα ή άλατα Epsom.
• Καθάριζε και απολύμαινε συχνά τους κοινόχρηστους χώρους.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ο εμβολιασμός μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της mpox και συστήνεται σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο έκθεσης. Συζήτησε με τον γιατρό σου αν ενδείκνυται για εσένα, ιδιαίτερα μετά από στενή επαφή με κρούσμα.

• Απόφυγε τη στενή επαφή με άτομο που έχει ή μπορεί να έχει mpox.
• Μην μοιράζεσαι πετσέτες, κλινοσκεπάσματα, ρούχα, σκεύη φαγητού ή ποτήρια με άτομο που νοσεί.
• Πλύνε συχνά τα χέρια σου με σαπούνι και νερό ή χρησιμοποίησε αλκοολούχο αντισηπτικό.
• Αν έχεις συμπτώματα, απόφυγε το σεξ και τη στενή σωματική επαφή μέχρι να εξεταστείς και να σου πουν ότι δεν μεταδίδεις.
• Αν έχεις mpox, ακολούθησε τις οδηγίες απομόνωσης του γιατρού σου μέχρι να επουλωθούν όλες οι βλάβες και να σχηματιστεί νέο δέρμα.
• Μετά από επαφή με άτομο που έχει mpox, παρακολούθησε για συμπτώματα για 21 ημέρες και απόφυγε τη σεξουαλική δραστηριότητα σε αυτό το διάστημα.
• Σε περιοχές όπου κυκλοφορεί ο ιός, απόφυγε επαφή με άγρια ζώα, ζωντανά ή νεκρά, και με κρέας ή προϊόντα τους.
• Συζήτησε με τους σεξουαλικούς συντρόφους σου για πιθανά συμπτώματα και τη σεξουαλική υγεία.

Επιπλοκές ευλογιάς των πιθήκων

• Βακτηριακή λοίμωξη του δέρματος, αποστήματα ή σοβαρή δερματική βλάβη.
• Πνευμονία.
• Λοίμωξη του κερατοειδούς, της διάφανης επιφάνειας του ματιού, με απώλεια όρασης.
• Αφυδάτωση ή υποσιτισμός λόγω εμέτων και διάρροιας.
• Σήψη, σοβαρή επιπλοκή λοίμωξης που επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό.
• Εγκεφαλίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του εγκεφάλου.
• Μυοκαρδίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του καρδιακού μυός.
• Πρωκτίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του τελικού τμήματος του εντέρου.
• Φλεγμονή στα γεννητικά όργανα ή στην ουρήθρα.
• Απώλεια εγκυμοσύνης, θνησιγένεια ή θάνατος νεογνού όταν η λοίμωξη συμβεί στην εγκυμοσύνη.
• Θάνατος σε ορισμένες σοβαρές περιπτώσεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε άμεσα με γιατρό αν έχεις εξάνθημα με φουσκάλες ή πληγές και ταξίδεψες σε περιοχή με mpox τις τελευταίες 3 εβδομάδες.
• Ζήτησε άμεσα συμβουλή αν έχεις τέτοιο εξάνθημα και στενή επαφή με άτομο που έχει συμπτώματα και ταξίδεψε σε περιοχή με mpox τις τελευταίες 3 εβδομάδες.
• Ζήτησε άμεσα συμβουλή αν έχεις άλλα συμπτώματα mpox, πρόσφατο ταξίδι σε περιοχή με κρούσματα και στενή επαφή με άτομο με συμπτώματα.
• Επικοινώνησε με γιατρό αν έχεις εξάνθημα με φουσκάλες ή πληγές και είχες 1 ή περισσότερους νέους σεξουαλικούς συντρόφους τις τελευταίες 3 εβδομάδες.
• Ζήτησε εξέταση αν έχεις τέτοιο εξάνθημα μετά από σεξουαλική επαφή με άτομο που έχει συμπτώματα mpox, ακόμη και χωρίς ιστορικό ταξιδιού.
• Πριν επισκεφθείς τον γιατρό, ενημέρωσέ τον για πιθανή έκθεση και πρόσφατα ταξίδια. Μέχρι να πάρεις οδηγίες, μείνε σπίτι και απόφυγε τη στενή επαφή.

Ποιος γιατρός: Λοιμωξιολόγος, Δερματολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την ευλογιά των πιθήκων (mpox)