Νευροπάθεια: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η περιφερική νευροπάθεια

Τα περιφερικά νεύρα βρίσκονται έξω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Μεταφέρουν μηνύματα που σου επιτρέπουν να αισθάνεσαι την αφή, τον πόνο και τη θερμοκρασία, να κινείς τους μυς σου και να ρυθμίζεις αυτόματες λειτουργίες, όπως την πέψη και την αρτηριακή πίεση. Όταν αυτά τα νεύρα υποστούν βλάβη, τα μηνύματα μπορεί να μη μεταφέρονται σωστά ή να μη μεταφέρονται καθόλου. Αυτή η κατάσταση ονομάζεται περιφερική νευροπάθεια.

Η βλάβη μπορεί να αφορά ένα νεύρο ή πολλά νεύρα. Ανάλογα με τα νεύρα που επηρεάζονται, μπορεί να νιώθεις μούδιασμα, πόνο, αδυναμία ή δυσκολία στην ισορροπία. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν προβλήματα στην κύστη, στο έντερο ή στον καρδιακό ρυθμό. Τα συμπτώματα ενδέχεται να αναπτυχθούν γρήγορα ή σταδιακά.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και τα συμπτώματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η θεραπεία της αιτίας επιτρέπει στα νεύρα να ανακάμψουν με τον χρόνο. Σε άλλες, η βλάβη παραμένει ή επιδεινώνεται. Ακόμη και όταν η αιτία δεν μπορεί να θεραπευτεί, υπάρχουν επιλογές για την ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Μορφές και τύποι

• Αισθητική νευροπάθειαΕπηρεάζει τα νεύρα που μεταφέρουν αισθήσεις, όπως την αφή, τη θερμοκρασία και τον πόνο.
• Κινητική νευροπάθειαΕπηρεάζει τα νεύρα που ελέγχουν τους μυς και την κίνηση.
• Αυτόνομη νευροπάθειαΑφορά τα νεύρα που ρυθμίζουν λειτουργίες χωρίς συνειδητή προσπάθεια, όπως την πέψη, την ούρηση και την αρτηριακή πίεση.
• ΜονονευροπάθειαΑφορά ένα περιφερικό νεύρο. Η συχνότερη μορφή είναι το σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, στο οποίο ένα νεύρο πιέζεται στον καρπό.
• Πολλαπλή μονονευρίτιδαΕπηρεάζει περισσότερα, ξεχωριστά νεύρα.
• ΠολυνευροπάθειαΕίναι η συχνότερη μορφή και επηρεάζει πολλά νεύρα. Συνήθως αρχίζει από τα μακρύτερα νεύρα, γι’ αυτό τα συμπτώματα εμφανίζονται πρώτα στα πόδια.
• Αισθητικοκινητική πολυνευροπάθειαΣυνδυάζει βλάβη στα αισθητικά και στα κινητικά νεύρα. Αυτός ο συνδυασμός είναι ιδιαίτερα συχνός.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η πορεία εξαρτάται από την αιτία και τα νεύρα που έχουν υποστεί βλάβη. Ορισμένες περιπτώσεις βελτιώνονται με τον χρόνο όταν αντιμετωπιστεί η αιτία. Σε άλλες, η βλάβη είναι μόνιμη ή επιδεινώνεται σταδιακά. Η έγκαιρη διάγνωση αυξάνει την πιθανότητα να περιοριστεί η βλάβη και να προληφθούν επιπλοκές, ενώ η θεραπεία μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα ακόμη και όταν δεν αντιμετωπίζει πλήρως την αιτία.

Συμπτώματα περιφερικής νευροπάθειας

Τα συμπτώματα εξαρτώνται από τα νεύρα που έχουν επηρεαστεί και τη σοβαρότητα της βλάβης. Μπορεί να συνυπάρχουν αισθητικές, κινητικές και αυτόνομες διαταραχές.

• Μούδιασμα και μυρμήγκιασμα Συχνά εμφανίζονται στα πέλματα ή στα χέρια.
• Μειωμένη αίσθηση Μπορεί να μην αντιλαμβάνεσαι καλά τον πόνο ή τις αλλαγές θερμοκρασίας, ιδιαίτερα στα πόδια.
• Καυστικός ή διαξιφιστικός πόνος Ο πόνος μπορεί να μοιάζει με κάψιμο, μαχαιριά ή ηλεκτρικό τίναγμα.
• Πόνος στην αφή Ακόμη και ένα πολύ ελαφρύ άγγιγμα μπορεί να πονά.
• Αστάθεια Μπορεί να δυσκολεύεσαι στην ισορροπία, στον συντονισμό ή στο περπάτημα.
• Μυϊκή αδυναμία Μπορεί να δυσκολεύεσαι να σηκώσεις το μπροστινό μέρος του ποδιού και τα δάχτυλα όταν περπατάς.
• Κράμπες και μυϊκά τινάγματα Μπορεί επίσης να μειώνεται ο όγκος των μυών.
• Πεπτικές διαταραχές Πιθανές εκδηλώσεις είναι η δυσκοιλιότητα, η διάρροια, η ναυτία, το φούσκωμα ή η απώλεια ελέγχου του εντέρου.
• Ζάλη στην όρθια θέση Η πτώση της αρτηριακής πίεσης όταν σηκώνεσαι μπορεί να προκαλεί ζάλη ή τάση λιποθυμίας.
• Μεταβολές καρδιακού ρυθμού Οι παλμοί μπορεί να είναι πολύ γρήγοροι ή πολύ αργοί.
• Διαταραχές εφίδρωσης Μπορεί να ιδρώνεις υπερβολικά ή πολύ λίγο.
• Ουρολογικές και σεξουαλικές δυσκολίες Μπορεί να δυσκολεύεσαι να αδειάσεις την κύστη ή να έχεις προβλήματα σεξουαλικής λειτουργίας, όπως δυσκολία στη στύση.

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν γρήγορα μέσα σε ημέρες ή αργά, μέσα σε μήνες και χρόνια. Συνήθως είναι συνεχή, αλλά μπορεί να έρχονται και να φεύγουν. Στην πολυνευροπάθεια συχνά ξεκινούν από τα πόδια, προχωρούν προς τα πάνω και αργότερα επηρεάζουν τα χέρια.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες περιφερικής νευροπάθειας και παράγοντες κινδύνου

Ο διαβήτης μπορεί να προκαλέσει βλάβη στα νεύρα και στα μικρά αγγεία που τα τροφοδοτούν. Η νευροπάθεια μπορεί επίσης να σχετίζεται με μακροχρόνια υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, έλλειψη βιταμίνης Β12, τραυματισμό ή πίεση ενός νεύρου, υποθυρεοειδισμό, χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο και ορισμένες λοιμώξεις, όπως ο έρπης ζωστήρας. Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν κληρονομικές παθήσεις, αυτοάνοσα νοσήματα, φλεγμονή των αγγείων, ορισμένους καρκίνους και έκθεση σε τοξικές ουσίες. Κάποια φάρμακα, όπως ορισμένες χημειοθεραπείες, μπορούν επίσης να προκαλέσουν νευροπάθεια. Όταν δεν εντοπίζεται αιτία, ονομάζεται ιδιοπαθής νευροπάθεια.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Διαβήτης, ιδιαίτερα όταν υπάρχει για πολλά χρόνια.
• Ανεπαρκής έλεγχος του σακχάρου αν έχεις διαβήτη.
• Κάπνισμα.
• Συχνή κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ.
• Ηλικία άνω των 40 ετών αν έχεις διαβήτη.
• Έλλειψη βιταμίνης Β12 ή άλλων βιταμινών.
• Έκθεση σε τοξικές ουσίες, όπως μόλυβδο ή υδράργυρο.
• Κληρονομικές παθήσεις που προκαλούν βλάβη στα νεύρα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα σε ρωτήσει για τα συμπτώματα, το ιατρικό και το οικογενειακό ιστορικό σου. Θα εξετάσει την αίσθηση, τη μυϊκή δύναμη και τα αντανακλαστικά σου και μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος για πιθανές αιτίες, όπως ο διαβήτης ή η έλλειψη βιταμίνης Β12. Αν χρειάζεται, θα σε παραπέμψει σε νευρολόγο. Η μελέτη νευρικής αγωγιμότητας και το ηλεκτρομυογράφημα ελέγχουν τη λειτουργία των νεύρων και των μυών και συνήθως γίνονται μαζί. Πιο εξειδικευμένες εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με την πιθανή αιτία. Η βιοψία νεύρου χρειάζεται σπάνια.

• Κλινική εξέταση της αισθητικότητας, της μυϊκής δύναμης και των αντανακλαστικών.
• Εξετάσεις αίματος για το σάκχαρο και τη βιταμίνη Β12.
• Έλεγχος σακχάρου στα ούρα όταν υπάρχει υποψία διαβήτη.
• Μελέτη νευρικής αγωγιμότητας, που μετρά την ταχύτητα και την ισχύ των νευρικών σημάτων.
• Ηλεκτρομυογράφημα, που καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα των μυών.
• Γενετικός έλεγχος όταν υπάρχει υποψία κληρονομικής αιτίας.
• Έλεγχος της λειτουργίας των αυτόνομων νεύρων.
• Οσφυονωτιαία παρακέντηση, για έλεγχο του υγρού γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό για φλεγμονή.
• Βιοψία νεύρου ή δέρματος, εφόσον χρειάζεται.
• Ακτινογραφία, αξονική ή μαγνητική τομογραφία για διερεύνηση της αιτίας.

Θεραπεία περιφερικής νευροπάθειας

Η θεραπεία στοχεύει τόσο στην αιτία όσο και στα συμπτώματα. Η καλή ρύθμιση του διαβήτη μπορεί να βελτιώσει τη νευροπάθεια ή να εμποδίσει την επιδείνωσή της. Αν υπάρχει έλλειψη βιταμίνης Β12, μπορεί να αντιμετωπιστεί με αναπλήρωση. Αν υπάρχει υποψία ότι ευθύνεται φάρμακο, ο γιατρός σου θα αποφασίσει αν χρειάζεται αλλαγή της αγωγής. Ο νευροπαθητικός πόνος, δηλαδή ο πόνος από βλάβη των νεύρων, συχνά δεν ανακουφίζεται με τα συνηθισμένα παυσίπονα. Μπορεί να χρειαστούν ειδικά συνταγογραφούμενα φάρμακα. Η επιλογή εξαρτάται από τα συμπτώματα και την ανταπόκρισή σου· αν ένα φάρμακο δεν βοηθήσει, κάποιο άλλο μπορεί να είναι αποτελεσματικό.

• Αντιμετώπιση της αιτίαςΠεριλαμβάνει ρύθμιση του διαβήτη και αναπλήρωση βιταμίνης Β12 όταν υπάρχει έλλειψη. Δεν μπορούν να θεραπευτούν όλες οι αιτίες.
• Φάρμακα νευροπαθητικού πόνουΣτις επιλογές περιλαμβάνονται η αμιτριπτυλίνη, η ντουλοξετίνη, η πρεγκαμπαλίνη και η γκαμπαπεντίνη. Ο γιατρός σου επιλέγει την κατάλληλη αγωγή.
• Τοπική καψαϊκίνηΜπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κρέμα ή επίθεμα για εντοπισμένο πόνο. Τα επιθέματα συνήθως εφαρμόζονται από γιατρό ή νοσηλευτή.
• Οπιοειδή αναλγητικάΗ τραμαδόλη μπορεί να επιλεγεί για πόνο που δεν ανταποκρίνεται σε άλλες θεραπείες. Μπορεί να προκαλέσει εξάρτηση.
• Ανοσοτροποποιητική θεραπείαΟρισμένες λιγότερο συχνές μορφές αντιμετωπίζονται με κορτικοστεροειδή, ανοσοκατασταλτικά ή ανοσοσφαιρίνες, δηλαδή πρωτεΐνες αντισωμάτων.
• Φυσικοθεραπεία και υποστήριξηΟι ασκήσεις μπορούν να βοηθήσουν τη μυϊκή δύναμη. Νάρθηκες και βοηθήματα βάδισης μπορεί να στηρίξουν αδύναμους αστραγάλους και να διευκολύνουν τη μετακίνηση.
• Μη φαρμακευτική ανακούφισηΜπορεί να χρησιμοποιηθούν ηλεκτρικός ερεθισμός ή τεχνικές χαλάρωσης για την αντιμετώπιση του πόνου.
• Χειρουργική αποσυμπίεσηΣε κατάλληλες περιπτώσεις, η επέμβαση μπορεί να ανακουφίσει την πίεση σε ένα νεύρο.
• Θεραπεία άλλων συμπτωμάτωνΠροβλήματα όπως η δυσκοιλιότητα, η στυτική δυσλειτουργία και η καθυστερημένη κένωση του στομάχου αντιμετωπίζονται ξεχωριστά. Για δυσκολία κένωσης της κύστης μπορεί να χρειαστεί καθετήρας.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Αν έχεις διαβήτη, έλεγχε τα πόδια σου τακτικά για πληγές ή έλκη.
• Φρόντισε τη ρύθμιση του σακχάρου σου μαζί με τον γιατρό σου.
• Περιόρισε το αλκοόλ, απόφυγε το κάπνισμα, διατήρησε υγιές βάρος και ασκήσου τακτικά.
• Αν η αγωγή σου προκαλεί υπνηλία ή θολή όραση, μην οδηγείς και μη χειρίζεσαι μηχανήματα.
• Ενημέρωσε τον γιατρό σου αν οι ανεπιθύμητες ενέργειες της αγωγής επιμένουν.
• Αν σου έχει δοθεί κρέμα καψαϊκίνης, μην την εφαρμόζεις σε τραυματισμένο ή ερεθισμένο δέρμα και πλύνε τα χέρια σου μετά την εφαρμογή.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου πριν δοκιμάσεις συμπληρώματα, φυτικά προϊόντα ή άλλες συμπληρωματικές θεραπείες, γιατί μπορεί να επηρεάσουν την αγωγή σου.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Μπορείς να μειώσεις τον κίνδυνο ορισμένων μορφών νευροπάθειας ελέγχοντας τις παθήσεις που βλάπτουν τα νεύρα και αποφεύγοντας τραυματισμούς ή έκθεση σε τοξικές ουσίες. Αν ανήκεις σε ομάδα αυξημένου κινδύνου, όπως αν έχεις διαβήτη, οι τακτικοί έλεγχοι βοηθούν στην αξιολόγηση της λειτουργίας των νεύρων.

• Ρύθμισε τον διαβήτη και άλλες παθήσεις που μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στα νεύρα.
• Πρόσεχε για την αποφυγή πτώσεων και ατυχημάτων.
• Απόφυγε τοξικές ουσίες.
• Περιόρισε επαναλαμβανόμενες κινήσεις και στάσεις σώματος που πιέζουν τα νεύρα.
• Ακολούθησε ισορροπημένη διατροφή και ασκήσου.
• Περιόρισε το αλκοόλ και μην καπνίζεις.
• Αν έχεις διαβήτη, φρόντιζε ιδιαίτερα τα πόδια σου και κάνε τακτικό έλεγχο από επαγγελματία φροντίδας ποδιών.

Επιπλοκές περιφερικής νευροπάθειας

• Έλκη στα πόδια, δηλαδή ανοιχτές πληγές που αργούν να επουλωθούν.
• Λοίμωξη πληγής στο πόδι.
• Γάγγραινα, δηλαδή καταστροφή ιστών, που σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτήσει ακρωτηριασμό δαχτύλου ή ποδιού.
• Διαταραχή του ελέγχου της κυκλοφορίας και του καρδιακού ρυθμού λόγω αυτόνομης νευροπάθειας.
• Χαμηλή αρτηριακή πίεση με ζάλη ή τάση λιποθυμίας όταν σηκώνεσαι.
• Καρδιακές αρρυθμίες που μπορεί να οδηγήσουν σε καρδιακή ανακοπή.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε ιατρική αξιολόγηση αν εμφανίσεις πόνο, μυρμήγκιασμα ή απώλεια αίσθησης στα πόδια.
• Δες τον γιατρό σου αν έχεις απώλεια ισορροπίας ή μυϊκή αδυναμία.
• Μην αμελείς μια πληγή ή ένα έλκος στο πόδι που δεν βελτιώνεται.
• Αν έχεις διαβήτη ή άλλο αυξημένο κίνδυνο νευροπάθειας, συζήτησε για τακτικούς ελέγχους.

Ποιος γιατρός: Νευρολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την περιφερική νευροπάθεια