PCOS: σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Τι είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, γνωστό ως PCOS, είναι μια ορμονική διαταραχή που δεν αφορά μόνο τις ωοθήκες. Μπορεί να επηρεάζει την περίοδο, την τριχοφυΐα, το δέρμα, τη γονιμότητα και τον μεταβολισμό. Η ωορρηξία, δηλαδή η απελευθέρωση ενός ωαρίου από την ωοθήκη, μπορεί να μη γίνεται τακτικά ή να απουσιάζει. Παράλληλα, μπορεί να υπάρχουν αυξημένα ανδρογόνα, ορμόνες που παράγονται φυσιολογικά και στον γυναικείο οργανισμό, αλλά σε μικρότερες ποσότητες.

Στις ωοθήκες μπορεί να φαίνονται ομάδες ωοθυλακίων που έχουν σταματήσει να αναπτύσσονται και μοιάζουν με μικρούς σάκους γεμάτους υγρό. Ωστόσο, τέτοια ευρήματα δεν υπάρχουν σε κάθε άτομο με PCOS. Τα συμπτώματα διαφέρουν πολύ: μπορεί να είναι έντονα, ήπια ή ακόμη και να απουσιάζουν. Δεν υπάρχει οριστική ίαση, αλλά οι θεραπείες και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να βοηθήσουν. Η παρακολούθηση είναι σημαντική και για προβλήματα υγείας που συνδέονται με το σύνδρομο.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Το PCOS δεν έχει οριστική ίαση, αλλά τα συμπτώματα μπορούν να αντιμετωπιστούν. Συχνά αρχίζει στην εφηβεία και τα συμπτώματα μπορεί να συνεχίζονται μέχρι την εμμηνόπαυση, οπότε ορισμένα αλλάζουν ή σταματούν. Δεν εμφανίζονται όλα τα συνδεόμενα προβλήματα σε κάθε άτομο. Η τακτική παρακολούθηση βοηθά να εντοπίζονται έγκαιρα, ενώ η θεραπεία και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινότητά σου.

Συμπτώματα συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών

Τα συμπτώματα μπορεί να φαίνονται άσχετα μεταξύ τους και δεν εμφανίζονται όλα σε κάθε άτομο. Η παρουσία τους από μόνη της δεν σημαίνει ότι έχεις PCOS.

• Ακανόνιστη περίοδος Μεγάλα διαστήματα ανάμεσα στις περιόδους ή πλήρης απουσία περιόδου.
• Πολύ έντονη περίοδος Μπορεί να υπάρχει μεγάλη αιμορραγία ή αιμορραγία χωρίς να έχει προηγηθεί ωορρηξία.
• Αυξημένη τριχοφυΐα Περισσότερες τρίχες στο πρόσωπο, στο στήθος, στην κοιλιά ή στους μηρούς.
• Τριχόπτωση Απώλεια μαλλιών από το κεφάλι.
• Ακμή και λιπαρότητα Η ακμή μπορεί να είναι έντονη, επίμονη ή να μην ανταποκρίνεται καλά στις συνηθισμένες θεραπείες.
• Αύξηση βάρους Μπορεί επίσης να υπάρχει δυσκολία στην απώλεια βάρους, ιδιαίτερα γύρω από τη μέση.
• Σκούρες δερματικές περιοχές Παχιές, σκούρες περιοχές δέρματος, συχνά στον λαιμό ή στις μασχάλες, που ονομάζονται μελανίζουσα ακάνθωση.
• Δυσκολία σύλληψης Μπορεί να σχετίζεται με την απουσία τακτικής ωορρηξίας.
• Έντονη κόπωση Αίσθημα μεγάλης κούρασης.
• Άγχος ή κατάθλιψη Το σύνδρομο μπορεί να επηρεάζει και την ψυχική υγεία.

Τα συμπτώματα συχνά αρχίζουν στην εφηβεία, κοντά στην πρώτη περίοδο, αλλά μπορεί να εμφανιστούν και αργότερα. Στην εφηβεία ορισμένα από αυτά μπορεί να αποτελούν μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης. Μετά την εμμηνόπαυση κάποια συμπτώματα μπορεί να σταματήσουν ή να αλλάξουν.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Φαίνεται ότι συμβάλλουν γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, καθώς και διαταραχές στα επίπεδα ή στη δράση ορμονών, όπως τα ανδρογόνα και η ινσουλίνη. Συχνά συνυπάρχει αντίσταση στην ινσουλίνη: ο οργανισμός δεν χρησιμοποιεί αποτελεσματικά την ορμόνη που βοηθά τη γλυκόζη του αίματος να περάσει στα κύτταρα για ενέργεια. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο σάκχαρο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Στενό συγγενικό πρόσωπο με το σύνδρομο.
• Ασιατική καταγωγή.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη εξέταση που να επιβεβαιώνει μόνη της το PCOS. Ο γιατρός σου αξιολογεί τα συμπτώματα, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και την κλινική εξέταση. Συνήθως αναζητά τουλάχιστον δύο χαρακτηριστικά: απουσία ωορρηξίας, αυξημένα ανδρογόνα ή σημεία αυξημένης δράσης τους και χαρακτηριστικά ευρήματα ωοθυλακίων στις ωοθήκες. Μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από γυναικολόγο ή ενδοκρινολόγο.

• Κλινική εξέταση για σημεία του συνδρόμου.
• Γυναικολογική εξέταση, όταν χρειάζεται.
• Αιματολογικές εξετάσεις για ορμόνες και αντίσταση στην ινσουλίνη.
• Υπερηχογράφημα πυέλου για τις ωοθήκες και το πάχος του ενδομητρίου, δηλαδή της εσωτερικής επένδυσης της μήτρας, εφόσον είσαι άνω των 18 ετών.

Θεραπεία συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών

Η θεραπεία προσαρμόζεται στα συμπτώματά σου και στο αν επιθυμείς εγκυμοσύνη. Δεν υπάρχει οριστική ίαση, αλλά οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και οι κατάλληλες θεραπείες μπορούν να βοηθήσουν στην περίοδο, στην ακμή, στην τριχοφυΐα και σε μεταβολικά προβλήματα. Συζήτησε τις επιλογές με τον γιατρό σου. Τα αντιανδρογόνα μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στην εγκυμοσύνη, γι’ αυτό ο γιατρός μπορεί να τα συνδυάσει με αντισύλληψη.

• Ορμονική αντισύλληψηΑντισυλληπτικά χάπια και ορμονικά ενδομήτρια συστήματα μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση της περιόδου. Ορισμένες επιλογές βοηθούν επίσης στην ακμή και στην αυξημένη τριχοφυΐα, αλλά δεν είναι κατάλληλες όταν προσπαθείς να μείνεις έγκυος.
• Αντιμετώπιση τριχοφυΐαςΜπορεί να χρησιμοποιηθούν σπιρονολακτόνη ή εφλορνιθίνη. Υπάρχουν επίσης μέθοδοι αποτρίχωσης, όπως λέιζερ και ηλεκτρόλυση.
• Μεταβολική αντιμετώπισηΗ μετφορμίνη μπορεί να βοηθήσει στην αντίσταση στην ινσουλίνη, στην κόπωση και σε προβλήματα βάρους. Αν έχεις υπερβάλλον βάρος, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει και φάρμακα για απώλεια βάρους.
• Θεραπεία ακμήςΜπορεί να περιλαμβάνει κρέμες, γέλες ή φάρμακα από το στόμα.
• Θεραπείες γονιμότηταςΠεριλαμβάνουν φάρμακα όπως η κλομιφαίνη και μεθόδους όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση.
• Λαπαροσκοπική επέμβασηΑν άλλες παρεμβάσεις δεν έχουν βοηθήσει στη γονιμότητα, μπορεί να προταθεί διάτρηση των ωοθηκών με θερμότητα ή λέιζερ. Σε ορισμένες περιπτώσεις βοηθά στην ωορρηξία και αυξάνει την πιθανότητα εγκυμοσύνης.
• Ψυχολογική υποστήριξηΗ ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει αν τα συμπτώματα σου προκαλούν κατάθλιψη ή άγχος.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή.
• Βάλε τακτική σωματική δραστηριότητα στην καθημερινότητά σου.
• Προσπάθησε να διατηρείς υγιές βάρος ή να χάσεις βάρος αν έχεις υπερβάλλον βάρος.
• Για την ανεπιθύμητη τριχοφυΐα μπορείς να χρησιμοποιείς ξύρισμα, κερί ή αποτριχωτικές κρέμες.

Επιπλοκές συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών

• Δυσκολία σύλληψης λόγω απουσίας ωορρηξίας.
• Προδιαβήτης και διαβήτης τύπου 2.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση και καρδιαγγειακή νόσος.
• Υψηλή LDL χοληστερόλη και χαμηλή HDL χοληστερόλη.
• Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, δηλαδή συσσώρευση λίπους στο ήπαρ.
• Υπερπλασία του ενδομητρίου, δηλαδή υπερβολική πάχυνση της εσωτερικής επένδυσης της μήτρας, και αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του ενδομητρίου.
• Αποφρακτική υπνική άπνοια, δηλαδή επαναλαμβανόμενες παύσεις της αναπνοής στον ύπνο.
• Μεταβολικό σύνδρομο, δηλαδή συνδυασμός παραγόντων κινδύνου για καρδιοπάθεια και διαβήτη τύπου 2.
• Κατάθλιψη και άγχος.
• Αυξημένος κίνδυνος αποβολής σε εγκυμοσύνη.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Κλείσε ραντεβού αν πιστεύεις ότι μπορεί να έχεις σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
• Ζήτησε αξιολόγηση αν τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητά σου, την εργασία ή τις σχέσεις σου.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου την τακτική παρακολούθηση για προβλήματα υγείας που συνδέονται με το σύνδρομο.

Ποιος γιατρός: Γυναικολόγος, Ενδοκρινολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών