Τέτανος: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι ο τέτανος

Ο τέτανος είναι σοβαρή, δυνητικά απειλητική για τη ζωή λοίμωξη από το βακτήριο Clostridium tetani. Οι σπόροι του, δηλαδή ανθεκτικές μορφές του βακτηρίου, βρίσκονται στο περιβάλλον, ιδιαίτερα στο χώμα, στη σκόνη και στην κοπριά. Μπορούν να μπουν στο σώμα από μια πληγή και να εξελιχθούν σε βακτήρια. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν το τραύμα είναι βαθύ, λερωμένο ή περιέχει νεκρό ιστό. Δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Η λοίμωξη προκαλεί επώδυνο σφίξιμο και ακούσιους σπασμούς των μυών. Συχνά επηρεάζεται πρώτα η γνάθος, με δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος. Μπορεί επίσης να επηρεαστούν η κατάποση και η αναπνοή. Χρειάζεται άμεση θεραπεία στο νοσοκομείο, με φροντίδα του τραύματος, ειδική ανοσοσφαιρίνη και άλλα φάρμακα. Η πλήρης ανάρρωση μπορεί να πάρει εβδομάδες ή μήνες. Ακόμη κι αν αναρρώσεις, μπορείς να μολυνθείς ξανά, γι’ αυτό ο εμβολιασμός παραμένει απαραίτητος.

Μορφές και τύποι

• Νεογνικός τέτανοςΕμφανίζεται μέσα στις πρώτες 28 ημέρες ζωής. Συνδέεται με ανεπαρκή εμβολιασμό της μητέρας και μη καθαρές πρακτικές κατά τον τοκετό ή τη φροντίδα του ομφάλιου λώρου.
• Μητρικός τέτανοςΕίναι ο τέτανος που εμφανίζεται κατά την εγκυμοσύνη ή μέσα σε 6 εβδομάδες από το τέλος της.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η πλήρης ανάρρωση από τον τέτανο μπορεί να χρειαστεί αρκετές εβδομάδες ή μερικές φορές μήνες. Η νόσος μπορεί να είναι θανατηφόρα και χρειάζεται άμεση θεραπεία. Η ανάρρωση δεν εξασφαλίζει ανοσία, επομένως παραμένει κίνδυνος νέας λοίμωξης και χρειάζεται εμβολιασμός.

Συμπτώματα τετάνου

Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν μυϊκή δυσκαμψία και επώδυνους σπασμούς. Το πρώτο σημάδι είναι συχνά το σφίξιμο των μυών της γνάθου.

• Δυσκαμψία γνάθου Δυσκολεύεσαι ή δεν μπορείς να ανοίξεις το στόμα σου.
• Μυϊκοί σπασμοί Ξαφνικές, ακούσιες και επώδυνες συσπάσεις, συχνά στην πλάτη, στην κοιλιά και στα άκρα. Μπορεί να πυροδοτούνται από ξαφνικούς θορύβους.
• Μυϊκή δυσκαμψία Επώδυνο σφίξιμο των μυών σε όλο το σώμα.
• Δυσκολία στην κατάποση
• Δυσκολία στην αναπνοή
• Πυρετός
• Εφίδρωση
• Ταχυκαρδία Γρήγορος καρδιακός παλμός. Μπορεί επίσης να υπάρχουν μεταβολές στην αρτηριακή πίεση.
• Σπασμωδικές κρίσεις Μπορεί να εκδηλωθούν με τινάγματα ή με επίμονο, ακίνητο βλέμμα.
• Πονοκέφαλος

Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν 3 έως 21 ημέρες μετά τη μόλυνση. Στα νεογνά, πριν από τους μυϊκούς σπασμούς μπορεί να εμφανιστούν αδυναμία θηλασμού και υπερβολικό κλάμα.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες τετάνου και παράγοντες κινδύνου

Ο τέτανος προκαλείται όταν σπόροι του Clostridium tetani μπουν στο σώμα από τραυματισμένο δέρμα. Πληγές με χώμα, κόπρανα ή σάλιο, τρυπήματα από καρφί ή βελόνα και τραύματα με νεκρό ιστό ευνοούν τη λοίμωξη. Σπανιότερα, η είσοδος μπορεί να σχετίζεται με χρόνιες πληγές, οδοντικές λοιμώξεις, τσιμπήματα εντόμων, ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών ή χειρουργικές επεμβάσεις. Στα νεογνά, κίνδυνος υπάρχει όταν χρησιμοποιούνται μη αποστειρωμένα εργαλεία για την κοπή του ομφάλιου λώρου ή μολυσμένα υλικά για την κάλυψή του.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Απουσία ή ελλιπής εμβολιασμός κατά του τετάνου.
• Πρόσφατο τραύμα, ιδιαίτερα βαθύ, μεγάλο ή λερωμένο.
• Ξένο σώμα ή νεκρός ιστός μέσα στην πληγή.
• Ηλικία 80 ετών και άνω.
• Διαβήτης.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Ενέσιμη χρήση ναρκωτικών.
• Ανεπαρκής εμβολιασμός της μητέρας και μη καθαρές συνθήκες τοκετού ή φροντίδας του ομφάλιου λώρου.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός βασίζεται στα χαρακτηριστικά συμπτώματα και στην κλινική εξέταση. Θα σε ρωτήσει επίσης για πρόσφατα κοψίματα, εκδορές, τρυπήματα ή άλλους τραυματισμούς. Δεν υπάρχει εργαστηριακή ή άλλη εξέταση που να επιβεβαιώνει τον τέτανο.

• Κλινική εξέταση και αξιολόγηση των συμπτωμάτων.
• Λήψη ιστορικού πρόσφατων τραυμάτων.

Θεραπεία τετάνου

Ο τέτανος είναι επείγον περιστατικό και χρειάζεται άμεση νοσηλεία. Νοσοκομειακή αντιμετώπιση μπορεί να χρειαστεί και για τραύμα με υψηλό κίνδυνο μόλυνσης. Η θεραπεία περιλαμβάνει ειδική ανοσοσφαιρίνη, σχολαστική φροντίδα της πληγής, αντιβιοτικά και φάρμακα για τους μυϊκούς σπασμούς. Αν η αναπνοή επηρεάζεται, μπορεί να χρειαστεί μηχανική υποστήριξη.

• Καθαρισμός τραύματοςΑφαιρούνται χώμα, ξένα υλικά και νεκρός ιστός από την πληγή.
• Αντιτετανική ανοσοσφαιρίνηΧορηγείται άμεσα ανθρώπινη αντιτετανική ανοσοσφαιρίνη στο πλαίσιο της νοσοκομειακής θεραπείας.
• ΑντιβιοτικάΧρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της λοίμωξης.
• Έλεγχος μυϊκών σπασμώνΧορηγούνται φάρμακα για τους επώδυνους σπασμούς και τη δυσκαμψία.
• Υποστήριξη αναπνοήςΑνάλογα με τη βαρύτητα, μπορεί να χρειαστεί μηχάνημα που βοηθά την αναπνοή.
• ΕμβολιασμόςΠεριλαμβάνεται στην αντιμετώπιση, επειδή η νόσηση δεν εξασφαλίζει προστασία από νέα λοίμωξη.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Φρόντισε άμεσα ακόμη και μικρές πληγές με πρώτες βοήθειες.
• Πλύνε τα χέρια σου με σαπούνι και νερό ή χρησιμοποίησε αλκοολούχο αντισηπτικό χεριών.
• Ζήτησε ιατρική φροντίδα για βαθιά ή λερωμένα τραύματα· η αυτοφροντίδα δεν αντικαθιστά τη νοσοκομειακή θεραπεία του τετάνου.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ο εμβολιασμός είναι ο καλύτερος τρόπος προστασίας από τον τέτανο. Η άμεση και σωστή περιποίηση των τραυμάτων βοηθά επίσης στην πρόληψη. Μετά από ορισμένα τραύματα, ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεσαι εμβόλιο ή ανθρώπινη αντιτετανική ανοσοσφαιρίνη, ανάλογα με το τραύμα και το ιστορικό εμβολιασμού σου.

• Έλεγξε με τον γιατρό σου αν ο εμβολιασμός σου είναι πλήρης και αν χρειάζεσαι αναμνηστικό εμβολιασμό.
• Ζήτησε έλεγχο για τραύματα από τρύπημα, βαθιές πληγές ή πληγές με χώμα, κόπρανα, σάλιο ή νεκρό ιστό.
• Πριν ταξιδέψεις, έλεγξε ότι οι τακτικοί εμβολιασμοί σου είναι ενημερωμένοι.
• Για την πρόληψη του νεογνικού τετάνου χρειάζονται εμβολιασμός της μητέρας, καθαρές πρακτικές τοκετού και σωστή φροντίδα του ομφάλιου λώρου.

Επιπλοκές τετάνου

• Λαρυγγόσπασμος, δηλαδή ανεξέλεγκτο σφίξιμο των φωνητικών χορδών.
• Κατάγματα οστών.
• Πνευμονική εμβολή, δηλαδή απόφραξη αγγείου στους πνεύμονες από θρόμβο.
• Πνευμονία από εισρόφηση, δηλαδή λοίμωξη των πνευμόνων μετά από εισπνοή σάλιου ή εμετού.
• Δυσκολία στην αναπνοή.
• Θάνατος.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε επείγουσα ιατρική αξιολόγηση αν έχεις πληγή και δεν έχεις εμβολιαστεί πλήρως ή δεν γνωρίζεις το ιστορικό εμβολιασμού σου.
• Ζήτησε άμεσο έλεγχο αν, παρά τον καθαρισμό, παραμένει χώμα, βρωμιά ή κάποιο ξένο σώμα στην πληγή.
• Ζήτησε άμεσο έλεγχο αν η πληγή είναι ζεστή, πρησμένη, επώδυνη, κόκκινη ή πιο σκούρα από το γύρω δέρμα.
• Ζήτησε άμεσο έλεγχο αν έχεις πληγή μαζί με πυρετό ή αίσθημα ζέστης, κρύου ή ρίγους.

Ποιος γιατρός: Παθολόγος, Λοιμωξιολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τον τέτανο