Τοξόπλασμα: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η τοξοπλάσμωση

Η τοξοπλάσμωση είναι λοίμωξη από το Toxoplasma gondii, ένα μονοκύτταρο παράσιτο, δηλαδή έναν οργανισμό που ζει μέσα σε άλλον οργανισμό. Μπορεί να μπει στο σώμα με μολυσμένη τροφή ή νερό, αλλά και με την κατά λάθος κατάποσή του μετά από επαφή με μολυσμένο χώμα ή κόπρανα γάτας. Αν το ανοσοποιητικό σου λειτουργεί καλά, συνήθως δεν εμφανίζεις συμπτώματα και μπορεί να μη μάθεις ποτέ ότι μολύνθηκες.

Όταν υπάρχουν συμπτώματα, συχνά μοιάζουν με γρίπη και υποχωρούν χωρίς θεραπεία. Το παράσιτο όμως μπορεί να παραμείνει ανενεργό στο σώμα ακόμη και για όλη τη ζωή. Αν αργότερα εξασθενήσει η άμυνα του οργανισμού, η λοίμωξη μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά. Μεγαλύτερη προσοχή χρειάζεται αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό, γιατί μπορεί να προκληθούν σοβαρές βλάβες. Υπάρχει φαρμακευτική αντιμετώπιση όταν χρειάζεται, αλλά δεν υπάρχουν γνωστά φάρμακα που να εξαλείφουν πλήρως το παράσιτο από το σώμα.

Μορφές και τύποι

• Συγγενής τοξοπλάσμωσηΕίναι η λοίμωξη που μεταδίδεται από τη μητέρα στο μωρό κατά την εγκυμοσύνη. Το μωρό μπορεί να μην έχει συμπτώματα στη γέννηση, αλλά να εμφανίσει προβλήματα αργότερα.
• Οφθαλμική τοξοπλάσμωσηΠροσβάλλει τα μάτια και μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή και ουλές στον αμφιβληστροειδή, τον ιστό στο πίσω μέρος του ματιού που βοηθά στην όραση. Χρειάζεται αξιολόγηση από οφθαλμίατρο.
• Επανενεργοποίηση της λοίμωξηςΤο παράσιτο που παραμένει ανενεργό στο σώμα μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά αν εξασθενήσει το ανοσοποιητικό.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Οι περισσότεροι άνθρωποι με υγιές ανοσοποιητικό αναρρώνουν χωρίς θεραπεία. Αν εμφανιστούν ήπια συμπτώματα, συνήθως υποχωρούν μέσα σε λίγες εβδομάδες έως μήνες. Το παράσιτο μπορεί να παραμείνει ανενεργό στο σώμα και να ενεργοποιηθεί ξανά αν εξασθενήσει η άμυνα του οργανισμού. Η οφθαλμική νόσος μπορεί να υποτροπιάσει μήνες ή χρόνια αργότερα και να προκαλέσει επιπλέον βλάβες στην όραση.

Συμπτώματα τοξοπλάσμωσης

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Αν εμφανιστούν, μπορεί να είναι ήπια και να μοιάζουν με γρίπη, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις είναι σοβαρότερα.

• Πυρετός Μπορεί να εμφανιστεί υψηλή θερμοκρασία.
• Πονοκέφαλος
• Πονόλαιμος
• Μυϊκοί πόνοι Πόνοι στους μυς και στο σώμα.
• Πρησμένοι λεμφαδένες Μπορεί να είναι και ευαίσθητοι στην αφή.
• Κόπωση
• Ναυτία ή εμετός
• Προβλήματα όρασης Θολή ή μειωμένη όραση.
• Ενοχλήσεις στα μάτια Πόνος, συχνά στο έντονο φως, κοκκίνισμα ή δάκρυα.
• Σύγχυση Ανήκει στα σοβαρότερα συμπτώματα.
• Δυσκολία στην ομιλία Η ομιλία μπορεί να μην ακούγεται καθαρά.
• Αστάθεια στο περπάτημα Μπορεί να υπάρχει κακός συντονισμός των κινήσεων.

Τα ήπια συμπτώματα μπορεί να κρατήσουν εβδομάδες έως μήνες και μετά να υποχωρήσουν. Τα μωρά που μολύνονται πριν από τη γέννηση συχνά δεν έχουν αρχικά συμπτώματα, αλλά μπορεί να εμφανίσουν προβλήματα αργότερα στη ζωή. Σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό μπορεί να εμφανιστούν και σπασμοί.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες τοξοπλάσμωσης και παράγοντες κινδύνου

Αιτία είναι το παράσιτο Toxoplasma gondii. Οι γάτες παίζουν σημαντικό ρόλο στη διασπορά του, καθώς το παράσιτο μπορεί να βρίσκεται στα κόπρανα μολυσμένων γατών και να μολύνει χώμα, νερό και τρόφιμα. Η σοβαρότητα της λοίμωξης σχετίζεται με την άμυνα του οργανισμού. Αν έχεις ήδη μολυνθεί, το παράσιτο μπορεί να παραμείνει ανενεργό και να ενεργοποιηθεί ξανά όταν εξασθενήσει το ανοσοποιητικό σου.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Πρώτη μόλυνση κατά την εγκυμοσύνη ή λίγο πριν από αυτή, λόγω του κινδύνου μετάδοσης στο μωρό.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό, για παράδειγμα λόγω λοίμωξης HIV.
• Ορισμένοι τύποι χημειοθεραπείας ή λήψη ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων.
• Πρόσφατη μεταμόσχευση οργάνου.
• Λοίμωξη του μωρού πριν από τη γέννηση.

Πώς μεταδίδεται η τοξοπλάσμωση

Μολύνεσαι όταν καταπιείς το παράσιτο μέσω μολυσμένης τροφής, νερού ή επαφής με μολυσμένα κόπρανα γάτας και χώμα. Δεν μεταδίδεται επειδή χαϊδεύεις μια γάτα, έχεις γάτα στο σπίτι ή έρχεσαι σε απλή επαφή με κάποιον που έχει τοξοπλάσμωση.

• Κατανάλωση μολυσμένου ωμού ή ανεπαρκώς ψημένου κρέατος.
• Κατανάλωση μολυσμένων ωμών ή ανεπαρκώς μαγειρεμένων οστρακοειδών.
• Κατανάλωση άπλυτων μολυσμένων φρούτων και λαχανικών.
• Χρήση σκευών ή επιφανειών κοπής που έχουν έρθει σε επαφή με μολυσμένο ωμό κρέας.
• Κατανάλωση μολυσμένου νερού.
• Κατά λάθος κατάποση του παρασίτου μετά από επαφή με κόπρανα μολυσμένης γάτας ή μολυσμένο χώμα.
• Μετάδοση από τη μητέρα στο έμβρυο κατά την εγκυμοσύνη.
• Σπάνια, μέσω μολυσμένου μεταμοσχευμένου οργάνου ή μετάγγισης μολυσμένου αίματος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Αν υποψιάζεσαι τοξοπλάσμωση, συζήτησε με τον γιατρό σου. Μπορεί να ζητήσει εξετάσεις αίματος για να ελέγξει αν έχεις μολυνθεί. Αν είσαι έγκυος και ο έλεγχος είναι θετικός, μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις για να διαπιστωθεί αν έχει μολυνθεί το μωρό.

• Εξετάσεις αίματος για έλεγχο λοίμωξης από τοξόπλασμα.
• Έλεγχος προηγούμενης λοίμωξης με εξέταση αίματος, αν έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Θεραπεία τοξοπλάσμωσης

Αν έχεις υγιές ανοσοποιητικό, συνήθως αναρρώνεις χωρίς θεραπεία. Ο γιατρός σου κρίνει αν χρειάζεσαι φάρμακα, ιδιαίτερα αν είσαι έγκυος, έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή παρουσιάζεις συμπτώματα από τα μάτια. Τα νεογνά με τοξοπλάσμωση επίσης λαμβάνουν θεραπεία. Αν η νόσος είναι σοβαρή, μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία. Η αντιμετώπιση μπορεί να ελέγξει τη λοίμωξη, αλλά δεν είναι γνωστό κάποιο φάρμακο που να απομακρύνει πλήρως το παράσιτο από το σώμα.

• Συνδυασμός φαρμάκωνΌταν απαιτείται θεραπεία, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει πυριμεθαμίνη και σουλφαδιαζίνη μαζί με φυλλινικό οξύ.
• Αντιμετώπιση στην εγκυμοσύνηΥπάρχει φαρμακευτική αντιμετώπιση για την εγκυμοσύνη, τα νεογνά και τα βρέφη. Την κατάλληλη αγωγή καθορίζει ο γιατρός.
• Οφθαλμολογική θεραπείαΟ οφθαλμίατρος αποφασίζει αν χρειάζεται θεραπεία ανάλογα με το μέγεθος και τη θέση της βλάβης και με το αν η λοίμωξη στο μάτι είναι ενεργή.
• Θεραπεία σε ανοσοκαταστολήΑν η άμυνα του οργανισμού σου είναι εξασθενημένη, η λοίμωξη χρειάζεται φαρμακευτική αντιμετώπιση με ιατρική παρακολούθηση.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Μπορείς να μειώσεις τον κίνδυνο με καλό μαγείρεμα, καθαριότητα στην κουζίνα και προσοχή στην επαφή με χώμα και άμμο γάτας. Αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό, συζήτησε με τον γιατρό σου για επιπλέον προφυλάξεις.

• Μαγείρευε καλά το κρέας και χρησιμοποίησε θερμόμετρο τροφίμων. Το χρώμα και η υφή του κρέατος δεν αρκούν για να κρίνεις αν έχει ψηθεί με ασφάλεια.
• Μην τρως ωμό ή ανεπαρκώς ψημένο κρέας και απόφυγε ωμά αλλαντικά, όπως το σαλάμι.
• Μην τρως ωμά ή ανεπαρκώς μαγειρεμένα στρείδια, μύδια και κυδώνια.
• Πλένε καλά τα φρούτα και τα λαχανικά κάτω από τρεχούμενο νερό.
• Μην καταναλώνεις μη παστεριωμένο κατσικίσιο γάλα ή προϊόντα του.
• Απόφυγε το μη επεξεργασμένο νερό.
• Πλένε τα χέρια σου πριν ετοιμάσεις φαγητό και πριν φας.
• Πλένε σκεύη, επιφάνειες κοπής και πάγκους με ζεστό νερό και σαπούνι μετά την προετοιμασία τροφίμων.
• Φόρα γάντια στην κηπουρική ή όταν αγγίζεις χώμα και άμμο και πλένε καλά τα χέρια σου μετά.
• Αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό, ζήτησε από άλλον να καθαρίζει την άμμο της γάτας. Αν δεν γίνεται, φόρα γάντια μιας χρήσης και πλύνε τα χέρια σου μετά.
• Η άμμος της γάτας χρειάζεται καθημερινό καθάρισμα.
• Μην ταΐζεις τη γάτα ωμό ή ανεπαρκώς ψημένο κρέας και κράτησέ την μέσα για να μην κυνηγά.
• Αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό, μην υιοθετείς νέα γάτα και απόφυγε την επαφή με αδέσποτες γάτες, ιδιαίτερα γατάκια.
• Κάλυπτε τα υπαίθρια σκάμματα παιχνιδιού με άμμο.
• Αν έχεις σοβαρά εξασθενημένο ανοσοποιητικό, ο γιατρός μπορεί να σου χορηγήσει προληπτική φαρμακευτική αγωγή.

Επιπλοκές τοξοπλάσμωσης

• Αποβολή ή θνησιγένεια όταν η λοίμωξη μεταδοθεί κατά την εγκυμοσύνη.
• Βλάβες στον εγκέφαλο, στα μάτια ή σε άλλα όργανα.
• Φλεγμονή και ουλές στον αμφιβληστροειδή, με πιθανή απώλεια όρασης ή τύφλωση.
• Προβλήματα στην καρδιά ή στους πνεύμονες σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
• Νοητική αναπηρία και σπασμοί σε παιδιά που μολύνθηκαν πριν από τη γέννηση.
• Ασυνήθιστα μεγάλο ή μικρό κεφάλι σε μωρά με συγγενή τοξοπλάσμωση.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε επείγουσα ιατρική αξιολόγηση αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό και εμφανίσεις συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με τοξοπλάσμωση.
• Ζήτησε επείγουσα ιατρική αξιολόγηση αν έχεις θολή όραση ή δυσκολία στο περπάτημα.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν πιστεύεις ότι μπορεί να έχεις τοξοπλάσμωση.

Ποιος γιατρός: Λοιμωξιολόγος, Γυναικολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την τοξοπλάσμωση