Το άρθρο διερευνά πώς λειτουργεί η δημιουργικότητα και με ποιον τρόπο ενεργοποιείται στον εγκέφαλο. Σύγχρονες νευροεπιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι δεν εντοπίζεται σε μία συγκεκριμένη περιοχή, αλλά προκύπτει από σύνθετες αλληλεπιδράσεις διαφορετικών εγκεφαλικών δικτύων.
Κατά τον αυτοσχεδιασμό, οι μουσικοί της τζαζ μπορούν να φτάσουν σε κατάσταση απόδοσης και βαθιάς δημιουργικής σκέψης, κινητοποιώντας δίκτυα που σχετίζονται με την ακρόαση, την εκτέλεση, τη γλώσσα και τη φαντασία. Παρουσιάζονται, επίσης, τρόποι καλλιέργειας της δημιουργικότητας, όπως η ονειροπόληση, ο αυτοσχεδιασμός και η συνεργασία, με την επισήμανση ότι η δράση μετρά όσο και η έμπνευση.
Σε ποιο σημείο του εγκεφάλου βρίσκεται η δημιουργικότητα; Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο κέντρο που απλώς περιμένει να ενεργοποιηθεί; Πριν από περισσότερα από δέκα χρόνια, οι νευροεπιστήμονες αναζητούσαν τη δημιουργικότητα σε επιμέρους περιοχές του εγκεφάλου. Σε παλαιότερη μελέτη απεικόνισης, καταγράφηκε η εγκεφαλική δραστηριότητα μουσικών της τζαζ την ώρα που έπαιζαν ένα κομμάτι που είχαν μπροστά τους και όταν αυτοσχεδίαζαν. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο αυτοσχεδιασμός «απενεργοποιεί» ορισμένες περιοχές που συνδέονται με τον έλεγχο και τη λήψη αποφάσεων, ενώ ενεργοποιεί άλλες, οι οποίες σχετίζονται με τη γλώσσα και τη δημιουργικότητα.
Μια πιο πρόσφατη έρευνα σε μουσικούς της τζαζ ανέδειξε μια πιο σύνθετη προσέγγιση στη δημιουργικότητα. Οι ερευνητές παρατήρησαν πως ο αυτοσχεδιασμός οδηγεί τους καλλιτέχνες σε δύο διακριτές εγκεφαλικές καταστάσεις: την κατάσταση απόδοσης και εκείνη της βαθιάς δημιουργικότητας.
Κατάσταση απόδοσης
Στη διάρκεια του αυτοσχεδιασμού, αυξανόταν η ενεργοποίηση των ακουστικών και αισθητικοκινητικών δικτύων. Έτσι, οι μουσικοί μπορούσαν να «ακούν» νοερά τη μελωδία και παράλληλα να παίζουν αμέσως τις νότες στο όργανό τους.
Για την κατάσταση απόδοσης δεν απαιτείται κάποιος ενδιάμεσος μηχανισμός. Κανένα εγκεφαλικό σημείο δεν χρειάζεται να αναλάβει τον συντονισμό των δικτύων, καθώς στον αυτοσχεδιασμό δεν υπάρχει ο χρόνος. Τα δύο δίκτυα λειτουργούν απευθείας μαζί, χωρίς εκτελεστικό έλεγχο.
Κατάσταση βαθιάς δημιουργικότητας
Επιπλέον, ο αυτοσχεδιασμός ενεργοποίησε τρία δίκτυα του εγκεφάλου, τα οποία διευκολύνουν μια πιο ελεύθερη δημιουργική έκφραση: το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας, το δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου και το γλωσσικό δίκτυο.
Το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας περιλαμβάνει εγκεφαλικές περιοχές που παραμένουν ενεργές όταν νιώθουμε «εκτός σύνδεσης», για παράδειγμα όταν φανταζόμαστε ή ονειροπολούμε. Ο σχεδιασμός και η λήψη αποφάσεων βασίζονται στο δίκτυο εκτελεστικού ελέγχου. Το γλωσσικό δίκτυο, από την άλλη, βοηθά τον εγκέφαλο να αποδίδει νόημα στους ήχους, στις λέξεις και στις ιδέες, καθώς και να τα συνδέει μεταξύ τους.
Η δημιουργικότητα δεν λειτουργεί σαν ένας απλός διακόπτης
Επομένως, η δημιουργικότητα έχει αποδειχθεί πιο περίπλοκη από όσο εκτιμούσαν παλαιότερα οι επιστήμονες. Δεν πρόκειται μόνο για τη λήψη αποφάσεων, αλλά για μια σύνθετη «χορογραφία» εγκεφαλικών δικτύων, τα οποία φαίνεται να βρίσκονται σε ανταγωνισμό μεταξύ τους.
Η δημιουργικότητα περιλαμβάνει τη φαντασία και την ονειροπόληση, αλλά και την επεξεργασία πληροφοριών και τη δυνατότητα να μετατρέπουμε τις ιδέες σε πράξη.
Οι απεικονίσεις του εγκεφάλου παρουσιάζουν μια όλο και πιο περίπλοκη εικόνα της δημιουργικότητας. Στην καθημερινή πράξη, ωστόσο, η διαδικασία μπορεί να μην είναι τόσο δύσκολη.
Ορισμένες φορές, το μόνο που χρειάζεται είναι να προσηλωθούμε σε αυτό που κάνουμε και να αφεθούμε στη διαδικασία.
Ποιες άλλες πρακτικές μπορούν να βοηθήσουν στην ενεργοποίησή της;
- Μέσα στην ημέρα, σύντομα διαλείμματα χαλάρωσης και ονειροπόλησης μπορεί να γεννήσουν νέες ιδέες.
- Καταγράψτε κάθε ιδέα αμέσως μόλις σας έρθει.
- Δοκιμάστε να αυτοσχεδιάσετε, εξερευνώντας νέους τρόπους και διαφορετικούς συνδυασμούς.
- Βγείτε από τη ρουτίνα: μια αλλαγή στο περιβάλλον ή μια καινούργια δραστηριότητα μπορεί να «ξυπνήσει» διαφορετικές «γωνιές» του εγκεφάλου και να φέρει φρέσκες ιδέες.
- Οι μελέτες δείχνουν ότι η δημιουργικότητα δεν εξαντλείται στην ονειροπόληση· χρειάζεται και δράση. Περάστε τις ιδέες σας από τη σκέψη στην πράξη.
- Αναζητήστε τη συνεργασία. Οι συζητήσεις με άλλους ανθρώπους μπορούν να προσφέρουν νέες οπτικές και να ενεργοποιήσουν συνδέσεις.
- Η δημιουργικότητα καλλιεργείται με την εξάσκηση. Όσο περισσότερο «γυμνάζουμε» το μυαλό, τόσο πιο εύκολα μπορούν να ενεργοποιηθούν τα δίκτυα του εγκεφάλου που συνδέονται με αυτή.
Συνοπτικά
- Η δημιουργικότητα προκύπτει από σύνθετες αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε διαφορετικά εγκεφαλικά δίκτυα και όχι από μία συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου.
- Οι μουσικοί της τζαζ περνούν σε καταστάσεις απόδοσης και βαθιάς δημιουργικότητας όταν αυτοσχεδιάζουν, ενεργοποιώντας δίκτυα που σχετίζονται με την ακρόαση και τη γλώσσα.
- Η δημιουργικότητα δεν αφορά μόνο την έμπνευση· προϋποθέτει δράση, όπως τον αυτοσχεδιασμό και τη συνεργασία.
- Σύντομα διαλείμματα, καταγραφή ιδεών, αλλαγή περιβάλλοντος και συνεργασία είναι πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν τη δημιουργικότητα.
- Η εξάσκηση και η “γυμναστική” του μυαλού έχουν σημαντικό ρόλο στην ενεργοποίηση των εγκεφαλικών δικτύων που συνδέονται με τη δημιουργικότητα.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/apo-tin-spitha-sti-drasi-pos-na-apeleytheroseis-tin-dimioyrgikotita-soy/18662
