Το άρθρο εξετάζει πώς λειτουργεί η δημιουργικότητα και υποστηρίζει ότι πρόκειται για ικανότητα που καλλιεργείται, όχι για έμφυτο ταλέντο. Με βάση ευρήματα νευροεπιστημονικών μελετών, παρουσιάζει τη σύμπραξη τριών εγκεφαλικών δικτύων που συμβάλλουν στη δημιουργία ιδεών.
Η εξάσκηση του «μυός» της δημιουργικότητας προϋποθέτει να ξεπερνάμε τις αυτόματες σκέψεις και να δοκιμάζουμε άγνωστες ιδέες. Η πλήξη και η απομάκρυνση από τα ερεθίσματα μπορούν επίσης να ευνοήσουν τη δημιουργική σκέψη, ενώ σημαντικά για την ανάπτυξη νέων ιδεών είναι τόσο ένα υποστηρικτικό κοινωνικό περιβάλλον όσο και η εσωτερική παρακίνηση.
Από πού προέρχεται η δημιουργικότητα και με ποιον τρόπο ανάβει η σπίθα της έμπνευσης και της καινοτομίας; Είναι κάτι που μπορούμε να εκπαιδεύσουμε; Και τι κρύβεται πίσω από αυτή τη μυστηριώδη διεργασία, την οποία συχνά αποδίδουμε σε μια αιφνίδια αναλαμπή ιδιοφυΐας;
Σε μια εποχή που δίνει μεγάλη αξία στην απόδοση, η αφιέρωση μιας ημέρας στην ελεύθερη, διαφορετική σκέψη μοιάζει σχεδόν με πράξη αντίστασης. Η διερεύνηση όσων συμβαίνουν στον εγκέφαλο όταν δημιουργούμε μπορεί να αποκαλύψει εντυπωσιακά στοιχεία.
Η δημιουργικότητα καλλιεργείται και δεν αποτελεί έμφυτο ταλέντο
Ευρήματα από πολλές μελέτες στη νευροεπιστήμη υποδεικνύουν ότι η δημιουργικότητα προκύπτει από τη συνεργασία τριών ξεχωριστών δικτύων του εγκεφάλου.
Όταν ο νους ξεκουράζεται, ονειροπολεί ή στρέφεται προς τα μέσα, δραστηριοποιείται το «δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας». Το δίκτυο αυτό έχει σημαντική συμβολή στη γέννηση αυθόρμητων ιδεών.
Την οργάνωση, την αξιολόγηση και τη διαμόρφωση αυτών των ιδεών αναλαμβάνει το δεύτερο, το «εκτελεστικό δίκτυο ελέγχου».
Το τρίτο είναι το «δίκτυο σημασίας», που καθορίζει πού θα στραφεί η προσοχή, λειτουργώντας σαν φύλακας για τα στοιχεία που έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, για να παραχθούν δημιουργικές απαντήσεις έχει ιδιαίτερη σημασία να ενεργοποιούνται ταυτόχρονα και να συνεργάζονται το δίκτυο προεπιλεγμένης λειτουργίας και το εκτελεστικό δίκτυο ελέγχου. Αυτό δείχνει πως η δημιουργικότητα δεν περιορίζεται σε μία συγκεκριμένη εγκεφαλική περιοχή.
Η δημιουργικότητα αποτελεί δύναμη που μπορούμε να καλλιεργήσουμε
Μπορούμε να εξασκήσουμε τη δημιουργικότητα, όπως έναν μυ. Η γνωστική ψυχολογία εξηγεί ότι οι δημιουργικές ιδέες αναδύονται όταν οι συνηθισμένες απαντήσεις, τις οποίες ανακαλεί εύκολα η μνήμη, έρχονται σε σύγκρουση με πιο πρωτότυπες σκέψεις, που δεν είναι πάντα εξίσου εύκολα προσβάσιμες.
Η απομάκρυνση από τα «αυτόματα» σχήματα σκέψης χρειάζεται πνευματική «γυμναστική». Χρειάζεται να αφήσουμε πίσω τις αυθόρμητες προκαταλήψεις, να μην παρασυρόμαστε από βιαστικές κρίσεις και να εξερευνήσουμε με τόλμη άγνωστες διαδρομές.
Η πλήξη μπορεί να δώσει ώθηση στη δημιουργικότητα
Η δημιουργική σκέψη μπορεί να ανθίσει όταν δεν είμαστε απασχολημένοι και απλώς κοιτάζουμε το ταβάνι. Αφήνοντας τον νου να περιφέρεται χωρίς αδιάκοπα ερεθίσματα, δίνουμε χώρο σε νέες ιδέες να αναδυθούν.
Επομένως, για να ανανεώσουμε τη δημιουργικότητά μας, χρειάζεται να αποσυνδεθούμε. Μπορούμε να σταματήσουμε για λίγο, να δεχτούμε τη σιωπή και τον πιο αργό ρυθμό, και να στραφούμε σε απλές, σχεδόν διαλογιστικές ασχολίες, όπως το σχέδιο, η κηπουρική, ο στοχασμός ή το περπάτημα.
Δηλαδή, κάποιες φορές η αδράνεια είναι ο καλύτερος δρόμος για να εμφανιστεί κάτι καινούριο.
Καθοριστική η επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος
Ένα περιβάλλον που εμπνέει, η στήριξη από τους γύρω μας και το αίσθημα συναισθηματικής ασφάλειας μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη γέννηση δημιουργικών ιδεών. Το ίδιο μπορεί να ισχύει και για έναν βαθμό υγιούς ανταγωνισμού στον χώρο εργασίας.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι κοινωνικοί φραγμοί, όπως ο φόβος της κριτικής, ενδέχεται να περιορίσουν τη δημιουργικότητα, ενώ ορισμένα περιβάλλοντα συνεργασίας μπορούν να την ενισχύσουν. Οι συχνές επαφές, η λειτουργία της ομάδας και η ποικιλία απόψεων αποτελούν ισχυρά ερεθίσματα για τη φαντασία.
Κεντρική θέση ανάμεσα σε αυτούς τους παράγοντες έχει, ωστόσο, η εσωτερική παρακίνηση. Πρόκειται για τη γνήσια χαρά της δημιουργίας, που πηγάζει από μέσα μας και δεν αποβλέπει σε κάποιον σκοπό ή αντάλλαγμα, αλλά στην απόλαυση της ίδιας της δημιουργικής διαδικασίας. Έτσι δημιουργούνται οι πιο πρόσφορες συνθήκες για να αναπτυχθούν νέες ιδέες.
Συνοπτικά
- Η δημιουργικότητα δεν είναι έμφυτο χάρισμα: συνδέεται με τη συνεργασία τριών εγκεφαλικών δικτύων και αποτελεί ικανότητα που αποκτάται.
- Η εξάσκηση του «μυός» της δημιουργικότητας απαιτεί να ξεπερνάμε τις αυτόματες σκέψεις και να εξερευνούμε άγνωστες ιδέες.
- Η πλήξη και η αποστασιοποίηση μπορούν να ενισχύσουν τη δημιουργική σκέψη, καθώς αφήνουν τον νου να περιπλανηθεί και να γεννήσει νέες ιδέες.
- Η στήριξη του κοινωνικού περιβάλλοντος και η επαφή με άλλους ενθαρρύνουν τη δημιουργικότητα, ενώ ο φόβος της κριτικής ενδέχεται να την περιορίσει.
- Η εσωτερική παρακίνηση και η χαρά της δημιουργίας έχουν θεμελιώδη σημασία για την καλλιέργεια νέων ιδεών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/dimioyrgikotita-emfyto-talento-i-ikanotita-poy-mporoyme-na-anaptyxoyme/4913
