Η μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Personality and Social Psychology διερευνά πώς συνδέεται η ανειλικρίνεια με την προσωπικότητα και δείχνει ότι η ροπή προς την εξαπάτηση μπορεί να αποτελεί σταθερό γνώρισμα. Η ομάδα με επικεφαλής την Ίζαμπελ Τίλμαν εξέτασε στοιχεία από τρεις φάσεις πειραμάτων με εθελοντές, στους οποίους αξιολογήθηκαν ανειλικρινείς συμπεριφορές μέσα από διαφορετικές ασκήσεις.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, όσοι εξαπατούσαν σε μία δοκιμασία είχαν αυξημένη πιθανότητα να το επαναλάβουν και στις επόμενες. Το αποτέλεσμα υποδηλώνει ότι η ανειλικρίνεια δεν εμφανίζεται τυχαία, αλλά μπορεί να αποτελεί σταθερό στοιχείο της προσωπικότητας. Επομένως, κάποιος που έχει εξαπατήσει μία φορά ενδέχεται να το κάνει ξανά στο μέλλον.
Θα εξαπατήσει πιθανότερα και σε εξέταση ή σε ένα παιχνίδι πόκερ για μεγαλύτερο κέρδος όποιος έχει απατήσει τον/τη σύντροφό του; Η ψυχολογική έρευνα δεν είχε δώσει σαφή απάντηση στο ερώτημα αν μια ανήθικη πράξη — όπως η απάτη σε ένα παιχνίδι — συμβαίνει μεμονωμένα, επειδή παρουσιάστηκε η ευκαιρία, ή αν η ροπή προς την εξαπάτηση αποτελεί σταθερό γνώρισμα της προσωπικότητας.
Μια πρόσφατη μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Personality and Social Psychology εξετάζει πλέον αν η ανειλικρίνεια επαναλαμβάνεται με την πάροδο του χρόνου.
Με επικεφαλής την Ίζαμπελ Τίλμαν του Ινστιτούτου Max Planck, στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας, η ερευνητική ομάδα αξιοποίησε δεδομένα από μεγάλο αριθμό εθελοντών, οι οποίοι έλαβαν μέρος σε τρία στάδια της μελέτης.
Απάτη και απιστία: Τα τρία στάδια της νέας μελέτης
Κατά την πρώτη φάση, πάνω από 2.900 εθελοντές απάντησαν σε ερωτηματολόγια για την προσωπικότητά τους και τον «σκοτεινό παράγοντα της προσωπικότητας» (Dark Factor of Personality). Πρόκειται για συνολική αξιολόγηση διαφόρων «σκοτεινών» γνωρισμάτων, μεταξύ των οποίων ο ναρκισσισμός, ο εγωισμός, η απληστία και η κακεντρέχεια. Στα ερωτηματολόγια υπήρχαν επίσης ερωτήσεις σχετικά με την ειλικρίνεια και την ανειλικρίνεια.
Στη δεύτερη φάση, οι ίδιοι εθελοντές έλαβαν μέρος στο αποκαλούμενο «παιχνίδι του νου», ένα πείραμα για τη μέτρηση της ανειλικρινούς συμπεριφοράς. Κάθε συμμετέχων σημείωνε σε χαρτί έναν αριθμό από το 1 έως το 8 και έπειτα έβλεπε έναν τυχαίο αριθμό από το ίδιο εύρος στην οθόνη. Έπρεπε να απαντήσει «Ναι» ή «Όχι» στο αν οι δύο αριθμοί ταυτίζονταν. Η απάντηση «Ναι» απέφερε 2 ευρώ, ενώ με το «Όχι» δεν υπήρχε κέρδος. Οι συμμετέχοντες είχαν ενημερωθεί πως οι επιστήμονες δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσουν την απάντησή τους, επομένως θεωρητικά μπορούσαν να δηλώνουν πάντα «Ναι» και να κερδίζουν τα χρήματα.
Στην τρίτη φάση, η ανειλικρίνεια μετρήθηκε ξανά με μια διαφορετική άσκηση, το λεγόμενο πείραμα της ρίψης νομίσματος. Περίπου 1.900 από τους αρχικούς συμμετέχοντες έλαβαν μέρος σε αυτή τη φάση. Τους ζητήθηκε να διαλέξουν μια πλευρά του νομίσματος (κορώνα ή γράμματα) και να ρίξουν το νόμισμα τρεις φορές. Έπειτα, έπρεπε να δηλώσουν αν πέτυχαν την επιλεγμένη πλευρά και στις τρεις ρίψεις. Όπως και στο προηγούμενο πείραμα, μια απάντηση «Ναι» σήμαινε αμοιβή 2 ευρώ ενώ η απάντηση «Όχι» δεν έδινε χρήματα.
Η τελική αξιολόγηση έγινε περίπου τρία χρόνια αργότερα και σε αυτήν έλαβαν μέρος περίπου 800 από τους αρχικούς εθελοντές. Στο στάδιο αυτό πραγματοποιήθηκε ένα «παιχνίδι λοταρίας»: σε κάθε συμμετέχοντα παρουσιαζόταν ένας μήνας επιλεγμένος τυχαία, και εκείνος δήλωνε αν ήταν ο μήνας γέννησης της μητέρας του. Για το «Ναι» λάμβανε 5 ευρώ, ενώ το «Όχι» δεν συνοδευόταν από αμοιβή. Όπως και στις δοκιμασίες που είχαν προηγηθεί, οι ερευνητές είχαν ξεκαθαρίσει ότι δεν μπορούσαν να ελέγξουν αν οι απαντήσεις ήταν αληθείς.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα των πειραμάτων
Για να εκτιμήσουν πόσοι είπαν ψέματα με σκοπό να κερδίσουν χρήματα, οι ερευνητές υπολόγισαν την πιθανότητα επιτυχίας σε κάθε παιχνίδι και συνέκριναν τις θετικές απαντήσεις των συμμετεχόντων. Αν κάποιος απαντούσε πάντα ειλικρινά, ήταν γενικά μάλλον απίθανο να «κερδίσει» και στα τρία πειράματα. Ωστόσο, σε κάθε δοκιμασία οι απαντήσεις «Ναι» ξεπέρασαν κατά πολύ το ποσοστό που θα αναμενόταν αν όλοι έλεγαν την αλήθεια:
- Παιχνίδι του νου: το 32% απάντησε «Ναι», ενώ το αναμενόμενο ποσοστό ήταν 12,5%.
- Παιχνίδι με το νόμισμα: οι απαντήσεις «Ναι» έφτασαν το 22%, έναντι αναμενόμενου 12,5%.
- Παιχνίδι λοταρίας: το 50% δήλωσε «Ναι», ενώ το αναμενόμενο ήταν 8,3%.
Τα ευρήματα, λοιπόν, κατέδειξαν υψηλά ποσοστά ανειλικρίνειας μεταξύ των συμμετεχόντων, με το μεγαλύτερο να καταγράφεται στο παιχνίδι της λοταρίας.
Με τη βοήθεια σύνθετων στατιστικών μοντέλων, οι επιστήμονες εξέτασαν αν οι συμπεριφορές ανειλικρίνειας παρέμεναν συνεπείς από το ένα πείραμα στο άλλο. Η ανάλυση αποκάλυψε ισχυρές και στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις: όποιος εξαπατούσε για να κερδίσει χρήματα στο πρώτο παιχνίδι είχε πολλές πιθανότητες να κάνει το ίδιο και στις δύο επόμενες δοκιμασίες.
Για παράδειγμα:
- Μεταξύ όσων δεν ήταν ειλικρινείς στο παιχνίδι του νου, το ποσοστό όσων είπαν ψέματα και στο παιχνίδι με το νόμισμα έφτασε το 43,8%.
- Αντίθετα, από τους ειλικρινείς στο παιχνίδι του νου, μόλις 6,3% ήταν πιθανό να μην πουν την αλήθεια στο παιχνίδι με το νόμισμα.
Αξιοσημείωτο είναι πως η σταθερότητα της ανειλικρίνειας καταγράφηκε και στο τρίτο πείραμα, το οποίο πραγματοποιήθηκε σχεδόν 3 χρόνια μετά τα προηγούμενα.
Στο τέλος, διαπιστώθηκε επίσης σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στον σκοτεινό παράγοντα της προσωπικότητας (Dark Factor) και τη σταθερή ανειλικρίνεια. Οι συμμετέχοντες με υψηλότερη βαθμολογία στον σκοτεινό παράγοντα είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να πουν ψέματα σε περισσότερες από μία δοκιμασίες.
Συμπέρασμα: Η απάτη μία φορά συνδέεται με μεγάλη πιθανότητα επανάληψης…
Συνολικά, τα ευρήματα έδειξαν ότι η ανειλικρινής συμπεριφορά παρέμενε εξαιρετικά σταθερή ανάμεσα σε διαφορετικές δοκιμασίες και χρονικές περιόδους. Όποιος είχε εξαπατήσει σε μία από τις δοκιμασίες για να κερδίσει περισσότερα χρήματα είχε πολλές πιθανότητες να το επαναλάβει.
Το εύρημα αυτό δείχνει πως η ανειλικρίνεια δεν εμφανίζεται τυχαία ή μόνο σε ορισμένες περιστάσεις, αλλά συνιστά σταθερό γνώρισμα της προσωπικότητας. Δηλαδή, η εξαπάτηση μία φορά συνδέεται με εξαιρετικά μεγάλη πιθανότητα να επαναληφθεί στο μέλλον.
Συνοπτική παρουσίαση
- Νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Personality and Social Psychology υποστηρίζει ότι η προδιάθεση για ανειλικρίνεια αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας.
- Όσοι συμμετέχοντες εξαπατούσαν σε μία δοκιμασία είχαν αυξημένη πιθανότητα να το επαναλάβουν σε επόμενες, εύρημα που δείχνει σταθερή ανειλικρίνεια.
- Στην έρευνα συμμετείχαν 2.900 εθελοντές, οι οποίοι έλαβαν μέρος σε διάφορες δοκιμασίες ανειλικρίνειας που έγιναν σε τρεις φάσεις πειραμάτων.
- Τα ευρήματα έδειξαν υψηλά ποσοστά ανειλικρίνειας και σημαντική συνέπεια στις απαντήσεις των συμμετεχόντων από το ένα πείραμα στο άλλο.
- Σύμφωνα με το συμπέρασμα της μελέτης, η ανειλικρίνεια δεν είναι τυχαία αλλά σταθερό χαρακτηριστικό, γι’ αυτό και κάποιος που εξαπατά μία φορά είναι πιθανό να το ξανακάνει στο μέλλον.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/mia-fora-apateonas-gia-panta-epiorkos/9562
