Μια έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Πανεπιστημίου της Οτάβα εντόπισε βιοχημικά σημάδια κινδύνου στον οργανισμό ύστερα από τρεις ώρες έκθεσης σε θερμοκρασία 44°C. Στη μελέτη συμμετείχαν 46 άτομα και τα ευρήματα έδειξαν ότι, σε σύγκριση με τους νεότερους, οι ηλικιωμένοι παρουσιάζουν αυξημένη φλεγμονή και πρώιμες ενδείξεις νεφρικής βλάβης.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι χρειάζονται ειδικά μέτρα για την προστασία των ηλικιωμένων στη διάρκεια των καυσώνων, καθώς οι βιοχημικές μεταβολές τους ενδέχεται να συνδέονται με σοβαρά προβλήματα υγείας. Παράλληλα, η έρευνα αναδεικνύει την αξία της συνεργασίας Ελλάδας και Καναδά, αλλά και την ανάγκη καλύτερης προετοιμασίας και σχεδιασμού πολιτικών δημόσιας υγείας απέναντι στην κλιματική κρίση.
Μέσα στο πλαίσιο της κλιματικής κρίσης, ερευνητές από το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και τη Μονάδα Έρευνας Ανθρώπινης και Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας του Πανεπιστημίου της Οτάβα κατέγραψαν για πρώτη φορά «βιοχημικά σημάδια κινδύνου» στον οργανισμό, τα οποία εμφανίζονται ακόμη και ύστερα από μόλις τρεις ώρες σε συνθήκες καύσωνα.
Επικεφαλής της επιστημονικής καθοδήγησης της μελέτης ήταν ο καθηγητής Ανδρέας Φλουρής. Παράλληλα με την ιδιότητά του ως καθηγητή Φυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, είναι επισκέπτης καθηγητής Περιβαλλοντικής Υγείας στο πανεπιστήμιο του Καναδά.
Το πείραμα
Στο πείραμα πήραν μέρος 46 υγιείς εθελοντές: 19 νέοι, με μέση ηλικία τα 23 έτη, και 27 μεγαλύτερης ηλικίας, με μέση ηλικία τα 62. Όλοι παρέμειναν καθιστοί για τρεις ώρες σε ειδικό περιβαλλοντικό θάλαμο, όπου αναπαράγονταν συνθήκες ελληνικού καύσωνα, στους 44°C. Εξετάσεις αίματος πριν και αμέσως μετά την έκθεση κατέγραψαν αλλαγές σε εννέα δείκτες που αφορούν τη φλεγμονή, τη διαταραχή του εντερικού φραγμού, το οξειδωτικό στρες και τη νεφρική δυσλειτουργία.
Μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Δρ Ανδρέας Φλουρής χαρακτήρισε αποκαλυπτικά τα αποτελέσματα.
Μεγαλύτερη συστημική φλεγμονή στους ηλικιωμένους
Στατιστικά σημαντική αύξηση της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) παρατηρήθηκε μόνο στους μεγαλύτερους σε ηλικία συμμετέχοντες. Πρόκειται για σημαντικό δείκτη φλεγμονής, ο οποίος συνδέεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Οι τιμές των φλεγμονωδών κυτοκινών TNFα και IL6 δεν παρουσίασαν ουσιαστικές αλλαγές σε καμία από τις δύο ομάδες. Ωστόσο, οι ηλικιωμένοι είχαν υψηλότερες αρχικές τιμές, στοιχείο που συνάδει με την άποψη ότι η «φλεγμονή χαμηλού βαθμού» αποτελεί γνώρισμα της γήρανσης
Ενδείξεις οξείας νεφρικής βλάβης σε πρώιμο στάδιο
Ο Δρ Φλουρής αναφέρει στη συνέχεια ότι τα ευρήματα για τα νεφρά προκαλούν ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία. Στους ηλικιωμένους, η λιποκαλίνη —ένας από τους σημαντικότερους βιοδείκτες οξείας νεφρικής βλάβης— σχεδόν διπλασιάστηκε μετά την έκθεση στη ζέστη, ενώ στους νέους δεν σημειώθηκε μεταβολή. Το εύρημα υποδηλώνει αυξημένη ευαισθησία των νεφρών των μεγαλύτερων σε ηλικία ατόμων στη ζέστη, ακόμη και σε σύντομη έκθεση σε καύσωνα.
Ελλείψεις στην κυτταροπροστασία
Όπως εξηγεί ο Δρ Φλουρής, καταγράφηκε επίσης διαφορά στην αντίδραση των κυτταροπροστατευτικών μηχανισμών. Μετά την έκθεση στη ζέστη, η πρωτεΐνη «Κλωθώ», με αντιφλεγμονώδη και αντιγηραντική δράση, αυξήθηκε σημαντικά στους νέους, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι ο νεανικός οργανισμός μπορεί να ενεργοποιεί διαδικασίες επιδιόρθωσης. Στους ηλικιωμένους, αντίθετα, τα επίπεδά της δεν άλλαξαν και τα κύτταρα παρέμειναν λιγότερο προστατευμένα από το οξειδωτικό στρες.
Επιβάρυνση του εντερικού φραγμού
Ο iFABP, δείκτης που αποτυπώνει βλάβη στο επιθήλιο του εντέρου, βρέθηκε σταθερά σε υψηλότερα επίπεδα στους ηλικιωμένους. Αυτό υποδηλώνει πως ο εντερικός φραγμός τους είναι ήδη επιβαρυμένος και ενδεχομένως επιτρέπει στις ενδοτοξίνες να περάσουν στο αίμα, ενισχύοντας περαιτέρω τη φλεγμονή.
Οι επιπτώσεις στη δημόσια υγεία
Ο Δρ Φλουρής επισημαίνει: «η θερμοκρασία σώματος των εθελοντών μας και στις δύο ηλικιακές ομάδες δεν αυξήθηκε ιδιαίτερα. Η μέση άνοδος της θερμοκρασίας ήταν περίπου 0,5°C. Παρόλα αυτά, είδαμε ένα ανησυχητικό βιοχημικό «αποτύπωμα» στους ηλικιωμένους». Στη συνέχεια, εξηγεί: «τα ευρήματά μας καταδεικνύουν πως οι υψηλές θερμοκρασίες δεν απειλούν τα άτομα άνω των 60 ετών μόνο μέσω θερμικής εξάντλησης ή θερμοπληξίας, αλλά μπορούν να πυροδοτήσουν χαμηλού βαθμού βλάβες στα νεφρά και να ενεργοποιήσουν χρόνιες φλεγμονώδεις διεργασίες σε χρονικό διάστημα μικρότερο από εκείνο ενός μεσημβρινού καύσωνα. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, της οποίας ο πληθυσμός γηράσκει και η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες γίνεται ολοένα συχνότερη και εντονότερη, τα ευρήματά μας υποδεικνύουν ότι τα υφιστάμενα όρια προειδοποίησης στους καύσωνες πρέπει να επαναπροσδιοριστούν ειδικά για τους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας. Και αυτό γίνεται ολοένα και πιο σημαντικό, αν λάβουμε υπόψη την αύξηση της συχνότητας και της έντασης των καυσώνων στην ανατολική Μεσόγειο.»
Αναλύοντας τις παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να βοηθήσουν, ο Δρ Φλουρής επισημαίνει ότι «από πλευράς δημόσιων υπηρεσιών υγείας, προκύπτει ανάγκη για ανάπτυξη στοχευμένων προγραμμάτων προστασίας των ηλικιωμένων. Οι δήμοι πρέπει να δημιουργούν κλιματιζόμενους χώρους δροσιάς και να ενεργοποιήσουν τηλεφωνικές γραμμές ελέγχου ευπαθών ατόμων. Επίσης, είναι σημαντική η εκπαίδευση του ιατρικού προσωπικού στην έγκαιρη αναγνώριση βιοδεικτών όπως η λιποκαλίνη που θα μπορούσαν να μειώσουν τα επείγοντα περιστατικά και τις νοσηλείες κατά τη διάρκεια των καυσώνων. Παράλληλα, τα μέτρα θα πρέπει να εμπλουτιστούν με αστικές λύσεις μικροκλίματος όπως σκιάσεις και αστικό πράσινο ώστε να μειωθεί η θερμική καταπόνηση στα κέντρα των πόλεων.»
Η σημασία της συνεργασίας Ελλάδας και Καναδά
Η συμβολή της ελληνοκαναδικής συνεργασίας υπήρξε καθοριστική για την επιτυχή ολοκλήρωση της μελέτης, καθώς τα δύο εργαστήρια συνεισέφεραν διαφορετική τεχνογνωσία. Το FAME Lab, με σημαντική εμπειρία σε κλινικές δοκιμές θερμικής καταπόνησης, ανέλαβε τον σχεδιασμό του πρωτοκόλλου και τον συντονισμό της ανάλυσης των βιοδεικτών. Από την πλευρά του, το εργαστήριο της Οτάβας διέθεσε τον προηγμένο θάλαμο άμεσης θερμιδομετρίας και την υποδομή που απαιτούνταν για ακριβείς μετρήσεις της θερμορύθμισης. «Η διεθνής συνεργασία επιτρέπει να βλέπουμε το ίδιο πρόβλημα από διαφορετικές οπτικές, παράγοντας δεδομένα με μεγαλύτερη αξιοπιστία και βαρύτητα για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε δύο υπείρους», σημειώνει ο Δρ Φλουρής. Οι δύο ομάδες, τις οποίες συνδέει ο Δρ Φλουρής, σχεδιάζουν ήδη να υποβάλουν ανθρώπους σε πολυήμερες προσομοιώσεις καύσωνα, τόσο με όσο και χωρίς σωματική δραστηριότητα, ώστε να αξιολογήσουν τη συσσωρευμένη βιολογική επιβάρυνση και να εξετάσουν διαφορετικές λύσεις.
Γιατί οι επιπτώσεις αφορούν το σύνολο της κοινωνίας
Ο Δρ Φλουρής υπογραμμίζει πως «καθώς η Ελλάδα γηράσκει δημογραφικά και το κλίμα μεταβάλλεται ταχύτερα απ’ ό,τι προσαρμόζονται οι πόλεις και τα συστήματα υγείας, η προστασία των ευάλωτων ομάδων από την ακραία ζέστη αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας υψηλής προτεραιότητας. Η νέα μελέτη παρέχει απτά, εργαστηριακά τεκμήρια ότι πολλές από τις ημέρες ενός ελληνικού καλοκαιριού μπορεί να κρύβουν μικρές, αθόρυβες βλάβες στη λειτουργία των νεφρών, στην ακεραιότητα του εντέρου, αλλά και στο ίδιο το ανοσοποιητικό που αθροιστικά μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντικά και χρόνια προβλήματα υγείας. Η ενσωμάτωση αυτής της γνώσης στις εθνικές στρατηγικές για την κλιματική προσαρμογή μπορεί να σώσει ζωές και να μειώσει το κόστος στο σύστημα υγείας κατά τους όλο και πιο καυτούς ελληνικούς καλοκαιρινούς μήνες.»
Τα βασικά συμπεράσματα
- Μελέτη εντοπίζει βιοχημικές ενδείξεις κινδύνου στον οργανισμό λόγω καύσωνα, με επιπτώσεις να καταγράφονται ύστερα από τρεις ώρες σε θερμοκρασία 44°C.
- Σε σύγκριση με τους νεότερους, οι ηλικιωμένοι εμφανίζουν περισσότερους δείκτες φλεγμονής και πρώιμες ενδείξεις νεφρικής βλάβης, στοιχείο που φανερώνει αυξημένη ευαλωτότητα.
- Η έρευνα αναδεικνύει την ανάγκη για ειδικά μέτρα προστασίας των ηλικιωμένων στους καύσωνες, όπως η διάθεση κλιματιζόμενων χώρων και η κατάρτιση του ιατρικού προσωπικού.
- Η σύμπραξη ελληνικών και καναδικών ομάδων ενισχύει την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων και αναδεικνύει τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας απέναντι στην κλιματική κρίση.
- Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι χρειάζεται να επανεξεταστούν οι προειδοποιήσεις για καύσωνα, με συνυπολογισμό της αυξανόμενης ζέστης και της γήρανσης του ελληνικού πληθυσμού.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/kaysonas-oi-kryfes-epiptoseis-ston-organismo-mas/12642
