Ο κιρκάδιος ρυθμός επηρεάζει τον ύπνο, την έκκριση ορμονών και τον μεταβολισμό, αλλά και την ανοσολογική απόκριση, τη διατροφή και την πέψη. Συμβάλλει στη σταθερότητα του γονιδιώματος, στη ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου και στην υποστήριξη της ανοσίας στους ιστούς. Όλο και περισσότερα στοιχεία συνδέουν τις διαταραχές του εσωτερικού ρολογιού, οι οποίες προκαλούνται από προβλήματα ύπνου, νυχτερινό φωτισμό και ακανόνιστα διατροφικά πρότυπα, με την ανάπτυξη καρκίνου.
Μεταβολές στην έκφραση γονιδίων που σχετίζονται με τη διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού έχουν εντοπιστεί από ερευνητές σε ιστούς του πνεύμονα, του μαστού και του παχέος εντέρου, καθώς και σε περιπτώσεις λευχαιμίας, ηπατοκυτταρικού καρκίνου και γλοιοβλαστώματος.
Μελέτη στο Nature Immunology διερεύνησε κατά πόσο ενδογενείς ή εξωγενείς κιρκάδιες διαταραχές —όπως η νυχτερινή απώλεια ύπνου, το τεχνητό φως και τα ακανόνιστα διατροφικά πρότυπα— συμβάλλουν στην πρώιμη ανάπτυξη καρκίνου του παχέος εντέρου. Εξετάστηκε επίσης αν η ιατρική που αξιοποιεί τη βιολογία του χρόνου μπορεί να συμβάλει στη βέλτιστη χημειοθεραπεία και στη θεραπεία με αναστολείς ανοσολογικών σημείων ελέγχου. Τη μελέτη πραγματοποίησε η Μπρίτζετ Μ. Φόρτιν, υποψήφια διδάκτορας βιολογικής χημείας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια.
Σύμφωνα με πολλαπλές μελέτες, η διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού συνδέεται τόσο με την εμφάνιση όσο και με την εξέλιξη του καρκίνου. Σε δείγματα όγκων παρατηρείται συχνά χαμηλότερη έκφραση βασικών γονιδίων που σχετίζονται με τον χρόνο, ενώ οι μεταλλάξεις σε αυτά συνδέονται με μικρότερα ποσοστά επιβίωσης. Για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, τα μειωμένα επίπεδα των γονιδίων BMAL1, CRY1, CRY2 και PER1-PER3 σχετίζονται με χαμηλότερη συνολική επιβίωση.
Κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 καταγράφεται αύξηση της συχνότητας του καρκίνου, ιδιαίτερα στις ηλικίες 15-39 ετών. Τη μεγαλύτερη άνοδο παρουσιάζει ο πρώιμης έναρξης καρκίνος του παχέος εντέρου. Την ίδια περίοδο εντάθηκε σημαντικά και η έκθεση σε τεχνητό φως κατά τη νύχτα. Το φως από τηλεοράσεις, οθόνες υπολογιστών και smartphones ενδέχεται να μειώνει την παραγωγή μελατονίνης και να διαταράσσει τον ύπνο και τους κιρκάδιους ρυθμούς.
Μετα-ανάλυση με περισσότερους από 170.000 συμμετέχοντες διαπίστωσε ότι η υψηλή έκθεση σε τεχνητό φως τη νύχτα αύξησε τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού θετικό σε υποδοχείς οιστρογόνων στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Συσχετίσεις έχουν αναφερθεί και για τον καρκίνο του θυρεοειδούς. Επιπλέον, τα ταξίδια που περιλαμβάνουν διέλευση από ζώνες ώρας μπορεί να απορρυθμίσουν τον κιρκάδιο κύκλο και ενδεχομένως να επηρεάσουν τον κίνδυνο καρκίνου.
Ιδιαίτερα ευάλωτος στην απορρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού είναι ο γαστρεντερικός σωλήνας. Ο εντερικός βλεννογόνος ανανεώνεται βάσει ενός ακριβούς κύκλου 24 ωρών, ενώ το εντερικό μικροβίωμα επηρεάζεται ιδιαίτερα από τις διαταραχές του ρυθμού. Το κιρκάδιο ρολόι ρυθμίζει και την πρόσληψη τροφής, ενώ η δυσλειτουργία του μπορεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για καρκίνο του παχέος εντέρου. Για το ενδεχόμενο αυτό απαιτείται περαιτέρω επιβεβαίωση.
Η διατήρηση ενός σταθερού κιρκάδιου ρυθμού ενδέχεται να συμβάλει σημαντικά στην πρόληψη και τη θεραπεία του καρκίνου στο μέλλον. Στις προτεινόμενες στρατηγικές περιλαμβάνονται σταθερές ώρες ύπνου και γευμάτων, λιγότερη νυχτερινή εργασία και πρόσληψη τροφής σε διάστημα 6 έως 12 ωρών μέσα στην ημέρα. Η συστηματική σωματική άσκηση μπορεί επίσης να έχει ευνοϊκή επίδραση στους κιρκάδιους ρυθμούς.
Η χρονοθεραπεία, δηλαδή η θεραπεία που λαμβάνει υπόψη τους κιρκάδιους ρυθμούς, βασίζεται στον συγχρονισμό της χορήγησης αντικαρκινικών θεραπειών με το εσωτερικό ρολόι του οργανισμού. Ενδέχεται να βελτιώσει την ανεκτικότητα στα φάρμακα και ίσως την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, χωρίς αυτό να έχει επιβεβαιωθεί. Ο χρονισμός μπορεί να έχει σημασία και στην ανοσοθεραπεία με αναστολείς σημείων ελέγχου, καθώς η ευθυγράμμισή της με τους κιρκάδιους ρυθμούς ενδέχεται να βελτιώσει τα αποτελέσματα. Χρειάζονται, ωστόσο, περισσότερες μελέτες για την επιβεβαίωση.
*Γράφει η Άννα Παπαδομαρκάκη
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/karkinos-i-diatarachi-toy-esoterikoy-mas-rologioy-syndeetai-me-ayximeni-pithanotita-anaptyxis/15707
