Το άρθρο παρουσιάζει επτά περιπτώσεις στις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν τις δικές τους επιλογές χωρίς να χρειάζεται να τις αιτιολογούν. Επισημαίνει, επίσης, ότι η ανάγκη για εξηγήσεις μπορεί να έχει τις ρίζες της σε παιδικά βιώματα και να συνδέεται με άγχος και ανασφάλεια.
Στις περιπτώσεις αυτές ανήκουν το να αρνείστε κάτι, να κυνηγάτε όσα σας παθιάζουν, να επιλέγετε να μείνετε μόνοι, να μεριμνάτε για τον εαυτό σας, να αλλάζετε επαγγελματική πορεία, να μη μιλάτε και να αποχωρείτε από τοξικές συνθήκες. Το άρθρο ενθαρρύνει τους αναγνώστες να βάζουν σε προτεραιότητα την προσωπική ευημερία τους, χωρίς να αισθάνονται υποχρεωμένοι να δικαιολογούν τις αποφάσεις τους στους άλλους.
Δεν είναι λίγες οι φορές που πιστεύουμε πως οφείλουμε να δίνουμε εξηγήσεις για όσα επιλέγουμε και για τον τρόπο που φερόμαστε. Ωστόσο, η ψυχολογία επισημαίνει ότι αυτό δεν χρειάζεται πάντα. Στην καθημερινότητα υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε χωρίς να απολογηθούμε. Ποια είναι αυτά;
Πότε δικαιούμαστε να πράττουμε όπως θέλουμε χωρίς να απολογούμαστε
Η ανάγκη να δικαιολογούμε όσα κάνουμε και επιλέγουμε είναι γνώριμη, κυρίως όταν οι αποφάσεις μας αποκλίνουν από όσα περιμένει η κοινωνία. Παρ’ όλα αυτά, ψυχολογικά στοιχεία δείχνουν πως υπάρχουν επιλογές και πράξεις για τις οποίες δεν χρειάζεται να δώσουμε εξηγήσεις. Δεν πρόκειται για προτροπή σε ανευθυνότητα· είναι μια υπενθύμιση ότι δικαιούστε να βάλετε πρώτες τις δικές σας ανάγκες.
Είναι απολύτως θεμιτό να αποφασίζετε με βάση όσα αισθάνεστε ότι σας εκφράζουν, ακόμη κι αν οι γύρω σας δεν τα κατανοούν. Στη συνέχεια θα δούμε επτά τέτοιες περιστάσεις, στις οποίες μπορείτε να ακολουθήσετε αυτό που νιώθετε χωρίς να πείτε τίποτα.
Για ποιους είναι συχνότερη η ανάγκη να εξηγούν τη συμπεριφορά τους;
Σε έρευνα του 2015 με τίτλο «How people explain their own and others’ behavior: a theory of lay causal explanations» εξετάστηκε ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη συμπεριφορά. Σύμφωνα με τη μελέτη, επιστρατεύουν απλούς κανόνες της κοινής λογικής για να ερμηνεύσουν γιατί οι ίδιοι ή οι άλλοι ενεργούν με ορισμένο τρόπο. Διαφορετικές πράξεις, όπως φάνηκε, κάνουν τους ανθρώπους να αποδίδουν διαφορετικές αιτίες, αξιοποιώντας αυτά τα καθημερινά σχήματα σκέψης.
Η επίμονη τάση να δίνουμε εξηγήσεις για τον εαυτό μας μπορεί να συνδέεται με όσα βιώσαμε στην παιδική ηλικία, ιδίως με συναισθηματική παραμέληση, τραύμα ή ασταθή γονική φροντίδα. Συχνά πίσω από αυτήν βρίσκεται η εσωτερική πεποίθηση ότι πρέπει να δικαιολογούμε τη συμπεριφορά μας, ώστε να μην απορριφθούμε ή να αποφύγουμε τη σύγκρουση.
Η υπερβολική εξήγηση των πράξεων και της συμπεριφοράς μας μπορεί, σύμφωνα με σύγχρονες ψυχολογικές μελέτες και κλινικές παρατηρήσεις, να αποτελεί άμυνα, τρόπο διαχείρισης του άγχους ή προσπάθεια αποκατάστασης ενός κατακερματισμένου εαυτού. Συχνά αναπαράγει μοτίβα που αποκτήθηκαν στην παιδική ηλικία ή αναπτύχθηκαν ως αντίδραση σε διαπροσωπικό τραύμα. Μεταξύ των παραγόντων που μπορεί να συμβάλλουν είναι:
- Συναισθηματική ακύρωση στην παιδική ηλικία, όπως gaslighting ή συχνές παρερμηνείες
- Διαπροσωπικό τραύμα, για παράδειγμα κακοποίηση, παραμέληση ή χαοτική φροντίδα
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση και επιθυμία για επιβεβαίωση του εαυτού
- Αυξημένη επαγρύπνηση και ρύθμιση του άγχους μετά από τραυματική εμπειρία
- Μεταβολή θεμελιωδών πεποιθήσεων εξαιτίας τραυματικών βιωμάτων, όπως περιγράφεται στη θεωρία «shattered assumptions»
7 επιλογές που μπορείτε να κάνετε χωρίς να δίνετε εξηγήσεις
1) Να αρνηθείτε
Πολλοί αισθάνονται πίεση να απαντήσουν «ναι», ακόμη κι όταν θέλουν πραγματικά να πουν «όχι». Η ψυχολογία, ωστόσο, δείχνει ότι η άρνηση ενός αιτήματος χωρίς αιτιολόγηση είναι όχι μόνο αποδεκτή, αλλά κάποιες φορές και αναγκαία για την ψυχική σας υγεία.
Όταν συμφωνείτε διαρκώς για να ευχαριστείτε τους άλλους, μπορεί να προκύψουν στρες, εξουθένωση και δυσαρέσκεια. Το να αρνηθείτε είναι δικαίωμά σας και δεν χρειάζεται να το αιτιολογήσετε. Ίσως κάποιοι ενοχληθούν, όμως η δυσαρέσκειά τους δεν αποτελεί δική σας ευθύνη. Είναι απολύτως θεμιτό και αναγκαίο να φροντίζετε την ευημερία σας αντί να ανταποκρίνεστε στις προσδοκίες των άλλων.
2) Να ακολουθήσετε αυτό που σας παθιάζει
Ορισμένα επαγγέλματα μπορεί να μη θεωρούνται ιδανικά «στα μάτια των άλλων». Εκείνος που κάποιοι αντιμετωπίζουν ως αποτυχημένο ίσως, για παράδειγμα, θέλει να γίνει συγγραφέας, μουσικός ή δάσκαλος. Ωστόσο, η απομάκρυνση από το αληθινό σας πάθος φέρνει απογοήτευση. Η αποδοχή του μπορεί να αποτελέσει την καθοριστική στιγμή που θα σας απελευθερώσει, ακόμη κι αν οι άλλοι αμφιβάλλουν.
Ο Αμερικανός ψυχολόγος Abraham Maslow είχε πει: «Ένας μουσικός πρέπει να δημιουργεί μουσική… αν θέλει τελικά να τα έχει καλά με τον εαυτό του». Αυτό ισχύει για κάθε πάθος. Είτε αγαπάτε την τέχνη, τον προγραμματισμό ή τη μαγειρική, δεν χρειάζεται να εξηγείτε τι είναι εκείνο που σας δίνει χαρά.
3) Να επιλέξετε να μείνετε μόνοι
Συχνά καλλιεργείται η αντίληψη ότι η σχέση είναι κάτι αναμενόμενο· ωστόσο, η επιλογή της μοναχικότητας είναι απολύτως θεμιτή και δεν χρειάζεται να εξηγηθεί. Η αγάπη μπορεί να έχει αξία, χωρίς να αποτελεί υποχρέωση. Το να είστε μόνοι αφήνει περιθώριο για ανεξαρτησία, προσωπική εξέλιξη και ελευθερία. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι απορρίπτετε την αγάπη· ίσως απλώς αυτή να είναι η καλύτερη επιλογή για εσάς στην παρούσα φάση. Πρόκειται για μια ισχυρή προσωπική απόφαση.
4) Να διαθέσετε χρόνο για τη φροντίδα του εαυτού σας
Όταν οι καθημερινές υποχρεώσεις πληθαίνουν, μπορεί εύκολα να αισθανθείτε ενοχές επειδή αφιερώνετε χρόνο στις ανάγκες και στη φροντίδα σας. Ωστόσο, η φροντίδα του εαυτού είναι αναγκαιότητα και όχι πολυτέλεια. Σύμφωνα με έρευνα, η συστηματική αυτοφροντίδα —με δραστηριότητες όπως η ξεκούραση, η άσκηση και η χαλάρωση— συνδέεται με καλύτερη υγεία και λιγότερο στρες. Έτσι, είτε κάνετε έναν περίπατο στη φύση είτε απολαμβάνετε ήσυχα ένα τσάι, δεν τεμπελιάζετε: φροντίζετε τον εαυτό σας. Δεν χρειάζεται να δώσετε εξηγήσεις γι’ αυτό.
5) Να επιλέξετε μια διαφορετική καριέρα
Παρότι μια αλλαγή καριέρας μπορεί να προκαλεί φόβο, είναι απόλυτα θεμιτή, ιδίως αν η νέα διαδρομή προσφέρει μεγαλύτερη ψυχική ικανοποίηση. Δεν χρειάζεται να εξηγήσετε γιατί στρέφεστε σε μια κατεύθυνση που πιστεύετε ότι σας ταιριάζει περισσότερο. Ο Ελβετός Carl Jung έχει πει: «Δεν είμαι αυτό που μου συνέβη, είμαι αυτό που επιλέγω να γίνω». Είναι εντάξει αν οι άλλοι δεν καταλαβαίνουν την απόφασή σας. Σημασία έχει να κάνετε την επιλογή που θεωρείτε σωστή για εσάς.
6) Να επιλέξετε να μη μιλήσετε
Η σιωπή μπορεί ορισμένες φορές να αποδειχθεί ισχυρότερη από τα λόγια και δεν χρειάζεται να αιτιολογείται. Ο Αμερικανός ψυχολόγος Rollo May επισήμαινε ότι η μοναξιά ενδέχεται να ενισχύσει τη δημιουργικότητα και την αυτογνωσία. Το να μην μιλάτε δεν δηλώνει αδιαφορία· μπορεί να εκφράζει σκέψη, αυτοπροστασία ή πρόθεση. Το αν θα εκφραστείτε είναι δική σας επιλογή, όχι καθήκον.
7) Να φύγετε από τοξικές καταστάσεις
Η αποχώρηση από μια τοξική φιλία, σχέση ή εργασία είναι απολύτως θεμιτή και δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από εξηγήσεις. Ο Αμερικανός ψυχολόγος Albert Ellis είχε τονίσει πως τα καλύτερα χρόνια αρχίζουν όταν παίρνετε την ευθύνη της ζωής και των επιλογών σας. Η προστασία της ψυχικής γαλήνης και της ευημερίας σας αποτελεί από μόνη της επαρκή αιτία· η τελική απόφαση ανήκει σε εσάς.
Συνοπτικά
- Παρουσιάζονται επτά περιστάσεις στις οποίες οι άνθρωποι δικαιούνται να επιλέγουν χωρίς να δίνουν εξηγήσεις.
- Η ανάγκη να αιτιολογούμε τις επιλογές μας μπορεί συχνά να έχει ρίζες σε εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και να συνδέεται με άγχος και ανασφάλεια.
- Στις επτά περιπτώσεις ανήκουν το να λέτε «όχι», να ακολουθείτε το πάθος σας, να επιλέγετε να είστε μόνοι, να φροντίζετε τον εαυτό σας, να αλλάζετε καριέρα, να μένετε σιωπηλοί και να απομακρύνεστε από τοξικές καταστάσεις.
- Οι αναγνώστες ενθαρρύνονται να δίνουν προτεραιότητα στην προσωπική τους ευημερία, χωρίς να πιέζονται να εξηγούν τις αποφάσεις τους.
- Η αυτοφροντίδα και η επιλογή όσων θεωρούμε καλύτερα για εμάς παρουσιάζονται ως θεμιτές και αναγκαίες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/7-pragmata-poy-dikaioyste-na-kanete-choris-kamia-apologia/16607
