Το Υπουργείο Υγείας εξέδωσε εγκύκλιο που περιγράφει μέτρα για την προάσπιση της δημόσιας υγείας από τις επιπτώσεις των πυρκαγιών. Μεταξύ των οδηγιών είναι οι έλεγχοι στην ποιότητα του νερού, οι τρόποι περιορισμού της έκθεσης στον καπνό και στα αιωρούμενα σωματίδια, καθώς και οι κανόνες ασφάλειας για τα τρόφιμα που προσφέρονται στους πληγέντες.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή κατά την αποκατάσταση ζημιών που αφορούν αμίαντο ή άλλες επικίνδυνες ουσίες, όπως και κατά τον καθαρισμό κατοικιών έπειτα από πυρκαγιά. Η εγκύκλιος αναφέρεται ακόμη στη συνεργασία των αρμόδιων φορέων και στους συστηματικούς ελέγχους που απαιτούνται για την προστασία της υγείας των πολιτών.
Με αφορμή τις πυρκαγιές που καίνε διάφορες περιοχές της χώρας, το Υπουργείο Υγείας, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, παραθέτει τα ακόλουθα μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας μετά την εκδήλωση πυρκαγιάς και κατά την αποκατάσταση των ζημιών:
Ποιότητα νερού για ανθρώπινη κατανάλωση
Η πυρκαγιά ενδέχεται να προκαλέσει μηχανικές ζημιές στο δίκτυο ύδρευσης και να επιτρέψει την είσοδο ξένων υλικών, όπως αιωρούμενα σωματίδια, χώματα και λάσπες, με πιθανό αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Γι’ αυτό είναι απαραίτητος ο άμεσος υγειονομικός έλεγχος των συστημάτων ύδρευσης, από τη γεώτρηση ή την πηγή υδροληψίας έως τις δεξαμενές, τις εγκαταστάσεις και το δίκτυο διανομής. Πρέπει επίσης να εξεταστεί αν υπάρχει διαρροή που μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του νερού, για παράδειγμα λόγω σπασμένων σωλήνων ή εμποδίων στη ροή.
Τι πρέπει να γίνει όταν εντοπιστούν ζημιές στο δίκτυο ύδρευσης
Αν διαπιστωθεί βλάβη, χρειάζεται να πραγματοποιηθούν χωρίς καθυστέρηση λεπτομερής υγειονομική αξιολόγηση, διερεύνηση των αιτιών και εργαστηριακές αναλύσεις μικροβιολογικών και φυσικοχημικών παραμέτρων, έπειτα από κατάλληλη δειγματοληψία. Το νερό πρέπει να συλλεχθεί από κρίσιμα σημεία του δικτύου, μεταξύ άλλων από γεωτρήσεις ή πηγές υδροληψίας και δεξαμενές τροφοδοσίας, αλλά και από διάφορα σημεία των αγωγών. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα σημεία πριν και μετά τη θέση όπου έχει υποστεί ζημιά ο αγωγός ύδρευσης.
Όταν οι ποιοτικές παράμετροι του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης υπερβαίνουν τα όρια
Όταν υπάρχουν βάσιμες ενδείξεις ότι οι ποιοτικές παράμετροι του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης βρίσκονται πάνω από τα προβλεπόμενα όρια, οι αρμόδιοι φορείς ύδρευσης οφείλουν να συνεργαστούν με τις Υπηρεσίες Περιβαλλοντικής Υγιεινής της οικείας ΠΕ και να λάβουν μέτρα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας, όπως τα ακόλουθα:
- Να διακοπεί η παροχή νερού έως ότου αποκατασταθούν τα προβλήματα και επιβεβαιωθεί ότι οι ποιοτικές παράμετροι συμμορφώνονται με την ισχύουσα νομοθεσία. Οι κάτοικοι πρέπει να ενημερωθούν και να ληφθούν μέτρα για την προσωρινή κάλυψη των αναγκών τους, όπως η διανομή κατάλληλου νερού ανθρώπινης κατανάλωσης σε εμφιαλωμένα μπουκάλια ή με υδροφόρες.
- Όπως προβλέπουν και οι οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, μετά από κάθε επισκευή σε τμήμα αγωγού πρέπει να εφαρμόζεται υπερχλωρίωση με διάλυμα χλωρίου υψηλής συγκέντρωσης και να τηρείται ο κατάλληλος χρόνος παραμονής.
- Αφού εντοπιστεί και αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, με αποκατάσταση της ζημιάς του δικτύου, προστασία της πηγής κ.λπ., απαιτείται, εφόσον αυτό είναι γενικευμένο, υπερχλωρίωση του νερού στη δεξαμενή υδροδότησης και σε όλο το σύστημα ύδρευσης. Χρησιμοποιείται διάλυμα χλωρίου υψηλής συγκέντρωσης και ορίζεται ανάλογος χρόνος παραμονής· στη συνέχεια το νερό απορρίπτεται και το δίκτυο τίθεται ξανά σε λειτουργία.
- Αν καταγραφούν περιστατικά γαστρεντερίτιδας, πρέπει να εξεταστεί αν συνδέονται με τις βλάβες και τις εργασίες που έγιναν στο δίκτυο ύδρευσης της πόλης.
Όταν οι επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι επιβεβαιώνουν ότι δεν υπάρχουν ζημιές στο δίκτυο ούτε εισροή ξένων σωμάτων ή ουσιών, οι αρμόδιοι φορείς ύδρευσης πρέπει να παραμένουν σε επιφυλακή, σε συνεργασία με τις Υπηρεσίες Περιβαλλοντικής Υγιεινής της οικείας ΠΕ. Απαιτούνται τακτικές δειγματοληψίες και εργαστηριακές εξετάσεις σε κρίσιμα σημεία του δικτύου, με έλεγχο και του υπολειμματικού χλωρίου. Κατά την κρίση της Υπηρεσίας, χρειάζεται επίσης να αυξηθεί η συχνότητα παρακολούθησης άλλων ποιοτικών παραμέτρων του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Μέτρα προστασίας από τον καπνό και τα αιωρούμενα σωματίδια
Ο καπνός της πυρκαγιάς αναμένεται να επιβαρύνει σημαντικά την ποιότητα του αέρα. Για τον λόγο αυτό γίνεται υπενθύμιση της εγκυκλίου του Υπουργείου Υγείας, η οποία περιλαμβάνει συστάσεις για την προστασία του πληθυσμού από την ατμοσφαιρική ρύπανση. Ειδικότερα, όταν η συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων (Α.Σ.10) στην ατμόσφαιρα ξεπερνά τα 150 μg/m3, προτείνονται τα εξής:
Οδηγίες προστασίας για τον γενικό πληθυσμό
Συνιστάται στο ευρύ κοινό να αποφεύγει κάθε μορφή άσκησης σε εξωτερικούς χώρους και να μειώνει τον χρόνο που παραμένει εκτός κλειστού χώρου, ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένη κυκλοφορία.
Κατά την παραμονή σε κλειστό χώρο, οι πόρτες, τα παράθυρα και οι μπαλκονόπορτες θα πρέπει να παραμένουν κλειστά. Εάν κάποιος αισθανθεί δυσφορία ή ενόχληση όσο διαρκεί η πυρκαγιά, χρειάζεται να ζητήσει άμεσα ιατρική βοήθεια και να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα προφύλαξης.
Πρόσθετες οδηγίες για τις ευπαθείς ομάδες
Οι ευπαθείς ομάδες, στις οποίες περιλαμβάνονται τα παιδιά, οι άνω των 65 ετών, οι καρδιοπαθείς και τα άτομα με αναπνευστικά προβλήματα, καλούνται να μην παραμένουν σε εξωτερικούς χώρους.
Για τα άτομα με άσθμα ενδέχεται να χρειαστεί συχνότερη χρήση των εισπνεόμενων φαρμάκων τους. Αν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν, συνιστάται να επικοινωνήσουν αμέσως με τον θεράποντα ιατρό τους.
Μέτρα προστασίας για τον πληθυσμό
Όταν οι μέσες συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων (Α.Σ.10) σε διάστημα 24 ωρών υπερβαίνουν τα 150 μg/m3, οι αρμόδιες τοπικές Υπηρεσίες φροντίζουν να εφαρμοστούν οι προβλέψεις της σχετικής ΚΥΑ.
Μέριμνα για την ασφάλεια και την ποιότητα των τροφίμων
Η ποιότητα των τροφίμων που παρέχονται στους πληγέντες χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα, καθώς υπάρχει αυξημένος κίνδυνος τροφιμογενών λοιμώξεων. Εάν σημειωθούν εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης, το κοινό πρέπει να ενημερωθεί για τον ορθό και υγιεινό χειρισμό, καθώς και για τη σωστή συντήρηση των τροφίμων.
Ξεχωριστή προσοχή χρειάζεται η διατροφή των πληγέντων που λαμβάνουν τρόφιμα από κοινωνικές οργανώσεις, φορείς ή επιχειρήσεις τροφίμων. Απαιτείται έλεγχος των συνθηκών παρασκευής, μεταφοράς και φύλαξής τους, του τρόπου διανομής, αλλά και κυρίως της ποιότητάς τους τη στιγμή που διανέμονται.
Η διασφάλιση των τροφίμων σε κάθε στάδιο της παραγωγικής αλυσίδας —από τις πρώτες ύλες και την παρασκευή έως τη συντήρηση, τη διακίνηση, τη μεταφορά, την αποθήκευση και τη διανομή— είναι καθοριστική. Εξίσου σημαντική είναι η προσωπική υγιεινή όσων τα χειρίζονται, ώστε να αποτραπούν πιθανοί κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία.
Ο έλεγχος των τροφίμων χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, ιδίως όταν παρασκευάζονται μεγάλες ποσότητες και πρόκειται για ευαλλοίωτα είδη.
Συνιστάται τα τρόφιμα που παρέχονται στους πληγέντες να δίνονται συσκευασμένα. Τα τυποποιημένα προϊόντα και το εμφιαλωμένο νερό πρέπει να μεταφέρονται με ασφάλεια και να φυλάσσονται ως τη διανομή σε καθαρούς και τακτοποιημένους χώρους, υπό κατάλληλες συνθήκες συντήρησης, ώστε να μην αλλοιωθούν ή επιμολυνθούν.
Οι αρμόδιες υπηρεσίες οφείλουν να εντείνουν τους ελέγχους σε κάθε στάδιο της αλυσίδας παραγωγής των τροφίμων. Οι έλεγχοι πρέπει να είναι λεπτομερείς και να καλύπτουν τόσο την παρασκευή όσο και τη μεταφορά και την προσωρινή αποθήκευση, μέχρι να παραδοθούν τα τρόφιμα στους πληγέντες.
Ενδεικτικά, πρέπει να τηρούνται τα εξής:
- Τρόφιμα με αλλοιωμένη οσμή, γεύση, όψη ή υφή πρέπει να πετιούνται οπωσδήποτε, είτε είναι μαγειρεμένα είτε όχι.
- Τα προμαγειρεμένα τρόφιμα πρέπει να καταναλώνονται αφού ολοκληρωθεί το μαγείρεμά τους.
- Το έτοιμο φαγητό χρειάζεται να καταναλώνεται αμέσως μόλις διανεμηθεί.
- Δεν πρέπει να αφήνονται τα τρόφιμα εκτός ψυγείου.
- Γάλα, γιαούρτια, τυριά, σάντουιτς και γλυκά χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή και πρέπει να φυλάσσονται στο ψυγείο.
- Πριν από την κατανάλωση, τα φρούτα και τα λαχανικά πρέπει να πλένονται σχολαστικά.
- Στα συσκευασμένα τρόφιμα πρέπει να ελέγχεται πάντοτε η ημερομηνία λήξης.
- Κονσέρβες που είναι φουσκωμένες, σκουριασμένες ή χτυπημένες πρέπει να απορρίπτονται αμέσως.
- Οι χειριστές τροφίμων οφείλουν να τηρούν τους κανόνες ατομικής υγιεινής.
Διαχείριση αμιάντου και άλλων επικίνδυνων υλικών
Εάν χρειαστεί να επισκευαστούν κατοικίες όπου ο αμίαντος ή άλλα επικίνδυνα υλικά έχουν χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή τους, πρέπει οπωσδήποτε να ληφθούν μέτρα προστασίας τόσο για όσους εκτελούν τις εργασίες όσο και για τα άτομα που βρίσκονται κοντά στον χώρο.
Όταν ο αμίαντος είναι σταθερά ενσωματωμένος σε τελικά προϊόντα, όπως τοίχους, πλακάκια ή σωλήνες, δεν αποτελεί κίνδυνο για την υγεία, με την προϋπόθεση ότι δεν καταστρέφεται και δεν φθείρεται. Ωστόσο, επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι η εισπνοή ινών αμιάντου κατά την κοπή, την αντικατάσταση, την απομάκρυνση ή την κατεδάφιση υλικών που τον περιέχουν μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας.
Γι’ αυτό, εάν κατά την αποκατάσταση ζημιών στις πληγείσες περιοχές χρειαστούν εργασίες κοπής ή αποξήλωσης υλικών που περιέχουν αμίαντο, η αφαίρεσή του πρέπει να ανατεθεί σε εξειδικευμένες εταιρείες. Οι εταιρείες αυτές οφείλουν να διαθέτουν ειδική άδεια από το Υπουργείο Εργασίας (άρθρο 14 του ΠΔ 212/2006 –ΦΕΚ Α΄212).
Σε περίπτωση που φυσική καταστροφή προκαλέσει ρύπανση οικοπέδου, η απομάκρυνση επικίνδυνων αποβλήτων, μεταξύ αυτών και του αμιάντου, γίνεται σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 48 του Νόμου 4819/2021 και σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές.
Η προστασία της υγείας των κατοίκων όταν επιστρέφουν σε κατοικίες που έχουν κριθεί κατάλληλες
Στις περιοχές που έχουν καεί, η στάχτη ενδέχεται να συνιστά κίνδυνο εξαιτίας των υλικών που έχουν απανθρακωθεί, ενώ ίχνη καπνού μπορεί να εξακολουθούν να υπάρχουν για μεγάλο διάστημα. Γι’ αυτό δίνονται οι παρακάτω συστάσεις:
Οδηγίες για τον καθαρισμό κατοικιών μετά την πυρκαγιά
Κατά τη διαδικασία καθαρισμού των κατοικιών, χρειάζεται:
- Να ακολουθούνται οι οδηγίες που αναγράφονται στα προϊόντα καθαρισμού.
- Να χρησιμοποιούνται μέσα ατομικής προστασίας, όπως γάντια, μάσκα και προστατευτικά γυαλιά.
- Τα παιδιά και τα κατοικίδια να μένουν μακριά από τον χώρο όπου πραγματοποιείται ο καθαρισμός.
Να διασφαλίζεται ο επαρκής αερισμός του χώρου. Συνιστώνται τα εξής:
- Να λαμβάνονται μέτρα ώστε η στάχτη να μην εισέρχεται στις κατοικίες.
- Οι πόρτες και τα παράθυρα να παραμένουν κλειστά.
- Οι κάτοικοι να μένουν όσο γίνεται περισσότερο μέσα στο σπίτι, έως ότου ολοκληρωθεί ο καθαρισμός των εξωτερικών χώρων.
- Να μειώνεται ο χρόνος που περνούν έξω τα παιδιά και τα κατοικίδια ζώα.
- Να αποφεύγεται η μεταφορά στάχτης στο εσωτερικό του σπιτιού.
- Να αποφεύγονται οι φυσητήρες φύλλων για την απομάκρυνση στάχτης ή φύλλων, καθώς και η διασπορά στάχτης στον αέρα.
- Εφόσον είναι δυνατόν, να αντικαθίστανται τα φίλτρα αέρα στις μονάδες θέρμανσης και ψύξης.
- Οι κάτοικοι να αποφεύγουν τις εργασίες στον κήπο. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, να φορούν γάντια, μπλούζες με μακριά μανίκια και μάσκα, για να περιορίσουν την εισπνοή στάχτης και σκόνης.
- Όσοι αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας ή/και λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή να επικοινωνούν με τον προσωπικό τους γιατρό.
Συνοπτική ανασκόπηση
- Το Υπουργείο Υγείας εξέδωσε εγκύκλιο για την προστασία της δημόσιας υγείας από τις επιπτώσεις των πυρκαγιών, με έμφαση στο νερό, τον καπνό και τα τρόφιμα.
- Συνιστάται να ελεγχθεί άμεσα η ποιότητα του νερού, καθώς ενδέχεται να έχει υποστεί ζημιές το δίκτυο ύδρευσης, και να εφαρμοστούν μέτρα προστασίας αν διαπιστωθούν υπερβάσεις ποιοτικών παραμέτρων.
- Οι συστάσεις για την προστασία από τον καπνό περιλαμβάνουν τον περιορισμό της άσκησης σε εξωτερικούς χώρους και το κλείσιμο των παραθύρων.
- Χρειάζεται ιδιαίτερη μέριμνα για την ποιότητα των τροφίμων που διανέμονται στους πληγέντες, καθώς και αυστηροί έλεγχοι σε όλα τα στάδια της αλυσίδας παραγωγής.
- Κατά την αποκατάσταση ζημιών που σχετίζονται με αμίαντο απαιτείται προσοχή και συνεργασία με εξειδικευμένες εταιρείες.
- Μετά από πυρκαγιά, ο καθαρισμός των κατοικιών χρειάζεται να πραγματοποιείται με προφυλάξεις και ειδικά μέτρα, ώστε να αποφεύγεται η εισπνοή επικίνδυνων σωματιδίων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/egkyklios-toy-ypoyrgeioy-ygeias-me-odigies-thorakisis-tis-dimosias-ygeias-apo-tis-pyrkagies/16827
