Η βιταμίνη B12 συμβάλλει στη σύνθεση του DNA, στην παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και στην ομαλή λειτουργία του νευρικού συστήματος. Αν και θεωρείται ασφαλής, τα συμπληρώματά της ενδέχεται να επιφέρουν ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως πονοκέφαλο ή δερματικά εξανθήματα, κυρίως όταν λαμβάνονται σε υψηλές δόσεις.
Νεότερες έρευνες διερευνούν αν υπάρχει συσχέτιση της βιταμίνης B12 με την ακμή, αλλά και πιθανές συνδέσεις με σοβαρές παθήσεις, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος. Οι ειδικοί συνιστούν προσεκτική χρήση των συμπληρωμάτων, ιδίως από ανθρώπους με υποκείμενα νοσήματα ή χωρίς ιατρική επίβλεψη.
Για να χρησιμοποιείται σωστά η βιταμίνη B12, χρειάζεται εξατομικευμένη προσέγγιση και καθοδήγηση από γιατρό.
Η βιταμίνη Β12, που ονομάζεται και κοβαλαμίνη, είναι αναγκαία για τη σύνθεση του DNA, την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και τη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Έλλειψή της ενδέχεται να προκαλέσει μεγαλοβλαστική αναιμία και νευρολογικές διαταραχές. Γι’ αυτό η λήψη συμπληρωμάτων είναι συχνή σε διάφορες ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι χορτοφάγοι και όσοι έχουν δυσαπορρόφηση.
Η επιστημονική βιβλιογραφία εξετάζει πλέον διεξοδικότερα τις ενδεχόμενες παρενέργειες ή συσχετίσεις με ορισμένες παθολογικές καταστάσεις, παρότι η βιταμίνη Β12 χαρακτηρίζεται γενικά ασφαλής ακόμη και σε σχετικά μεγάλες δόσεις.
Η δράση της βιταμίνης Β12 στον οργανισμό
Ως υδατοδιαλυτή βιταμίνη, η Β12 απομακρύνεται σε περίσσεια από το σώμα μέσω των ούρων, κάτι που περιορίζει τον κίνδυνο τοξικότητας. Ωστόσο, η λήψη αυξημένων ποσοτήτων από συμπληρώματα ή ενέσεις ενδέχεται, σε κάποιες περιπτώσεις, να προκαλέσει ανεπιθύμητες αντιδράσεις.
Η κοβαλαμίνη, δηλαδή η βιταμίνη Β12, παίρνει μέρος σε βασικές χημικές διεργασίες του οργανισμού ως συνένζυμο· βοηθά, με άλλα λόγια, τα ένζυμα να εκτελούν σημαντικές μεταβολικές αντιδράσεις. Ειδικότερα, είναι καθοριστική για τον μεταβολισμό της μεθειονίνης, ενός απαραίτητου αμινοξέος που συμμετέχει στη δημιουργία πρωτεϊνών και στη ρύθμιση των επιπέδων ομοκυστεΐνης στο αίμα.
Στον οργανισμό, η Β12 συμμετέχει επίσης στην επεξεργασία ορισμένων λιπαρών οξέων, η οποία συμβάλλει στην παραγωγή ενέργειας και στη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων. Σημαντική μείωση ή αύξηση των επιπέδων της μπορεί να διαταράξει αυτές τις μεταβολικές διαδικασίες και να επηρεάσει το νευρικό, το αιμοποιητικό και το καρδιαγγειακό σύστημα.
Ποιες παρενέργειες μπορεί να έχουν τα συμπληρώματα βιταμίνης Β12
Κατά κανόνα, οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και σχετικά σπάνιες. Έχουν αναφερθεί αντιδράσεις σε ορισμένους ανθρώπους, κυρίως ύστερα από υψηλές δόσεις ή ενέσιμη χορήγηση.
Στη βιβλιογραφία έχουν καταγραφεί ως συχνότερες οι ακόλουθες ανεπιθύμητες ενέργειες:
- κνησμός, κνίδωση ή δερματικά εξανθήματα
- ναυτία ή πονοκέφαλος, με τη ναυτία να περιλαμβάνεται στις αναφορές
- άνοδος της αρτηριακής πίεσης
- ενόχληση ή πόνος στο σημείο της ένεσης
- παροδικές αλλεργικές αντιδράσεις
Σύμφωνα με την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας στο StatPearls, σπανίως έχουν αναφερθεί επίσης δύσπνοια, απότομη αύξηση βάρους ή διαταραχές στους ηλεκτρολύτες, όπως υποκαλιαιμία κατά την αγωγή για σοβαρή ανεπάρκεια Β12.
Έχουν περιγραφεί, επίσης, πιο σύνθετες αντιδράσεις σε κάποιες περιπτώσεις. Σε κλινική αναφορά περιστατικού, άνθρωπος που λάμβανε μεγάλες δόσεις κυανοκοβαλαμίνης παρουσίασε ακμή, άγχος, αίσθημα παλμών και αϋπνία. Μετά τη διακοπή του συμπληρώματος τα συμπτώματα υποχώρησαν, στοιχείο που υποδεικνύει πιθανή σύνδεση με την αυξημένη πρόσληψη Β12. Οι ερευνητές τονίζουν πως τέτοιες αντιδράσεις είναι σπάνιες και συνήθως υποχωρούν όταν μειωθεί η δόση ή διακοπεί η χορήγηση.
Βιταμίνη Β12 και ακμή: τι δείχνουν οι έρευνες
Η πιθανή σχέση της βιταμίνης Β12 με την ακμή αποτελεί ένα από τα ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας. Εργαστηριακή έρευνα στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας κατέληξε ότι η βιταμίνη μπορεί να επηρεάσει τη δραστηριότητα συγκεκριμένων βακτηρίων που απαντούν φυσιολογικά στο δέρμα, όπως το Cutibacterium acnes. Η αύξηση των επιπέδων της ενδέχεται να μεταβάλει την παραγωγή ορισμένων βιοχημικών ουσιών από τα βακτήρια. Οι μεταβολές αυτές μπορεί να αυξήσουν την παραγωγή φλεγμονωδών μορίων, τα οποία εμπλέκονται στην ακμή και στις φλεγμονές του δέρματος.
Με άλλα λόγια, σε ορισμένες περιπτώσεις τα αυξημένα επίπεδα βιταμίνης Β12 μπορεί να «επηρεάσουν» τη δραστηριότητα των βακτηρίων του δέρματος, με αποτέλεσμα να παράγονται περισσότερες ουσίες που συνδέονται με τη φλεγμονή.
Υψηλή Β12 στο αίμα: πιθανές συσχετίσεις με ασθένειες
Τα τελευταία χρόνια, οι ερευνητές εξετάζουν και τα πολύ αυξημένα επίπεδα Β12 στο αίμα. Σύμφωνα με μελέτες παρατήρησης, η διαρκής αύξηση της Β12 στο πλάσμα ενδέχεται να σχετίζεται με μεγαλύτερο κίνδυνο καρκίνου ή θνησιμότητας, χωρίς να έχει αποδειχθεί αιτιώδης σύνδεση. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αυξημένη βιταμίνη φαίνεται να λειτουργεί ως ένδειξη υποκείμενης νόσου και όχι ως αιτία της.
Μελέτη του 2024 σημειώνει πως τιμές Β12 άνω των 1000 pg/mL χρειάζονται διερεύνηση για ενδεχόμενα παθολογικά αίτια, στα οποία περιλαμβάνονται και οι νεοπλασματικές νόσοι. Αντίστοιχα, ανασκόπηση της βιβλιογραφίας καταγράφει ότι αρκετές έρευνες εντόπισαν υψηλότερα επίπεδα Β12 σε ασθενείς με καρκίνο, χωρίς να τεκμηριώνεται ότι τα συμπληρώματα προκαλούν τη νόσο.
Περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται προσοχή με τα συμπληρώματα
Η βιταμίνη Β12 έχει γενικά καλό προφίλ ασφάλειας, ωστόσο δεν ενδείκνυται να λαμβάνονται μεγάλες δόσεις χωρίς ιατρική σύσταση.
Οι ειδικοί συνιστούν ιδιαίτερη προσοχή στις ακόλουθες περιπτώσεις:
- παρατεταμένη λήψη συμπληρωμάτων σε υψηλές δόσεις
- ενέσεις χωρίς επίβλεψη γιατρού
- άτομα με παθήσεις των νεφρών ή του ήπατος
- ασθενείς που θεραπεύονται για σοβαρή έλλειψη Β12
Ανασκόπηση σχετικά με την ασφάλεια των βιταμινών Β επισημαίνει ότι οι συνέπειες της μακροχρόνιας λήψης πολύ μεγάλων δόσεων Β12 δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως και απαιτείται περαιτέρω έρευνα.
Συμπέρασμα για τη βιταμίνη Β12 και τα συμπληρώματα
Η βιταμίνη Β12 είναι απαραίτητη για τη λειτουργία του οργανισμού, ενώ η ανεπάρκειά της μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Τα επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα είναι κατά κανόνα ασφαλή, ιδίως όταν η χρήση τους ακολουθεί τις συνιστώμενες δόσεις.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, πάντως, η υπερβολική χρήση —ιδίως συμπληρωμάτων υψηλής περιεκτικότητας— ενδέχεται να σχετίζεται με ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως ερεθισμούς στο δέρμα ή πονοκέφαλο. Παράλληλα, πολύ αυξημένες τιμές στο αίμα χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να αποτελούν ένδειξη για άλλες παθολογικές καταστάσεις.
Για την ορθή χρήση χρειάζεται προσαρμογή των συμπληρωμάτων στις ανάγκες κάθε ατόμου, με βάση εργαστηριακές εξετάσεις και καθοδήγηση από γιατρό.
Φωτογραφία: istock
Τα βασικά σημεία για τη βιταμίνη Β12
- Η βιταμίνη B12 συμβάλλει στον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων, στη λειτουργία του νευρικού συστήματος και στην παραγωγή DNA, ενώ η έλλειψή της μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές καταστάσεις.
- Αν και θεωρούνται ασφαλή, τα συμπληρώματα ενδέχεται να επιφέρουν ήπιες ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως εξανθήματα και πονοκεφάλους, κυρίως όταν λαμβάνονται σε μεγάλες δόσεις.
- Οι έρευνες διερευνούν τη σχέση της βιταμίνης B12 με την ακμή, καθώς και ενδεχόμενες συσχετίσεις της με σοβαρές νόσους, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος.
- Τα συμπληρώματα B12 χρειάζεται να λαμβάνονται με ιατρική καθοδήγηση, ιδιαίτερα από άτομα με υποκείμενα νοσήματα ή χωρίς ιατρική παρακολούθηση.
- Αυξημένα επίπεδα B12 στο αίμα ενδέχεται να αποτελούν ένδειξη υποκείμενης νόσου και πρέπει να αξιολογούνται από γιατρό.
- Για τη σωστή χρήση της βιταμίνης B12 και τον περιορισμό πιθανών παρενεργειών, είναι απαραίτητη η εξατομικευμένη προσέγγιση.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/vitamini-v12-kai-parenergeies-osa-prepei-na-gnorizoyme-prin-paroyme-sympliromata/22137
