Μια νέα μελέτη εισηγείται τον έλεγχο του γονιδίου APOE σε ενήλικες μέσης ηλικίας, καθώς συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι φορείς του παρουσιάζουν ταχύτερη γνωστική εξασθένηση μετά τα 70, η οποία είναι εντονότερη σε όσους διαθέτουν δύο αντίγραφα.
Στη μελέτη συμμετείχαν 4.392 άτομα και τα ευρήματα δείχνουν ότι η σωματική άσκηση και η μεσογειακή διατροφή ενδέχεται να βοηθούν στον περιορισμό της γνωστικής εξασθένησης. Οι επιστήμονες επισημαίνουν πόσο σημαντικές είναι η έγκαιρη ανίχνευση και η παρέμβαση για την προαγωγή της υγείας των ηλικιωμένων.
Ένα γονίδιο που ενδέχεται να συνδέεται με πάνω από το 90% των περιπτώσεων Αλτσχάιμερ θα πρέπει να ελέγχεται σε ενήλικες μέσης ηλικίας, σύμφωνα με νέα μελέτη. Το APOE, όπως ονομάζεται, σχετίζεται κατά τους επιστήμονες με πρόωρη γνωστική εξασθένηση και αναδεικνύει την ανάγκη για παρεμβάσεις στη μέση ηλικία. Η Wei Chen, καθηγήτρια και κύρια συγγραφέας της μελέτης, ανέφερε: «Ένας αυξανόμενος όγκος ερευνών έχει αρχίσει να εξετάζει τη σχέση μεταξύ γενετικών παραγόντων κινδύνου και αλλαγών στη γνωστική λειτουργία σε προκλινικό στάδιο. Διάφορες παρεμβάσεις – όπως η μεσογειακού τύπου διατροφή και η τακτική σωματική δραστηριότητα – δείχνουν πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα ως προς τη μείωση της γνωστικής εξασθένησης πριν εμφανιστεί η άνοια».
Οι φορείς του APOE εμφανίζουν ταχύτερη επιδείνωση της γνωστικής λειτουργίας από την ηλικία των 70 σε σχέση με όσους δεν φέρουν το γονίδιο, το οποίο έχει αναγνωριστεί από παλιά ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο JAMA Neurology και περιέλαβε 4.392 Ταϊβανέζους, οι οποίοι συμμετείχαν στη Μελέτη Μακροχρόνιας Υγείας και Γήρανσης (Health Aging Longitudinal Study). Ένα αντίγραφο του APOE ε4 είχαν 723 άτομα και δύο αντίγραφα 33, ενώ οι υπόλοιποι καταγράφηκαν ως «μη φορείς».
Κατά την έναρξη της έρευνας, οι συμμετέχοντες ήταν περίπου 68 ετών και δεν είχαν άνοια· η παρακολούθησή τους διήρκεσε λίγο περισσότερο από έξι χρόνια. Οι ειδικοί αξιολόγησαν τις νοητικές ικανότητες με το Mini-Mental State Examination (MMSE), τεστ που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον προσανατολισμό, τη μνήμη, την προσοχή και τη γλώσσα. Υψηλότερη βαθμολογία σημαίνει καλύτερη γνωστική λειτουργία, ενώ επίδοση κάτω από 23/30 υποδηλώνει ήπια έως σοβαρή εξασθένηση. Οι εκπαιδευμένοι επαγγελματίες έκαναν μετρήσεις στην αρχή, μέσω κατ’ οίκον συνεντεύξεων και επισκέψεων στο πλαίσιο της έρευνας, καθώς και κατά την παρακολούθηση, ώστε να καταγράφονται οι μεταβολές της γνωστικής λειτουργίας με την πάροδο του χρόνου.
Στην αρχική αξιολόγηση, οι συμμετέχοντες είχαν κατά μέσο όρο 27/30, επίδοση που αντιστοιχεί σε καλή γνωστική λειτουργία. Στη διάρκεια της μελέτης, η βαθμολογία μειωνόταν περίπου κατά 0,2 μονάδες ετησίως, φτάνοντας συνολικά σε πτώση 1,3 μονάδων σε λίγο περισσότερο από έξι χρόνια. Μετά τα 70, όσοι έφεραν την παραλλαγή APOE ε4 εμφάνισαν ταχύτερη γνωστική εξασθένηση λόγω ηλικίας, ιδιαίτερα όταν είχαν δύο αντίγραφα. Μέχρι την ολοκλήρωση της έρευνας, η βαθμολογία αυτών των συμμετεχόντων είχε μειωθεί περίπου κατά 2 μονάδες.
Οι μετρήσεις παρέμειναν ως επί το πλείστον εντός φυσιολογικών ορίων. Ωστόσο, οι ερευνητές σημείωσαν ότι η ταχύτερη πτώση μπορεί να υποδηλώνει μεγαλύτερο μακροπρόθεσμο κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης καθώς οι συμμετέχοντες προχωρούν σε μεγαλύτερη ηλικία.
Δεν καταγράφηκε μετρήσιμη επίδραση από άλλες γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, μεταξύ αυτών και το APOE ε2, στο οποίο παλαιότερες έρευνες είχαν αποδώσει προστατευτική δράση.
«Τα αποτελέσματά μας συμφωνούν με προηγούμενες μακροχρόνιες μελέτες που δείχνουν γνωστική εξασθένηση συνδεόμενη με το APOE ε4 πριν από την εμφανή άνοια. Περίπου το 17% των συμμετεχόντων μας ήταν φορείς του ε4, οι οποίοι θα μπορούσαν να ωφεληθούν από πρώιμη συμβουλευτική και προληπτικές στρατηγικές, όπως η μεσογειακού τύπου διατροφή, η γνωστική εκπαίδευση και η τακτική σωματική δραστηριότητα», δήλωσαν οι ερευνητές.
Η ερευνητική ομάδα προσδοκά ότι επόμενες μελέτες θα εξετάσουν πόσο αποτελεσματικές είναι αυτές οι παρεμβάσεις και θα προσδιορίσουν πότε είναι καταλληλότερο να γίνονται ο έλεγχος και η παρέμβαση.
Οι ερευνητές αναγνώρισαν, ωστόσο, ορισμένους περιορισμούς. Ανάμεσά τους είναι ότι η γνωστική λειτουργία αξιολογήθηκε με ένα μόνο τεστ και σε δύο χρονικά σημεία, κάτι που ενδέχεται να μην αποτύπωσε με ακρίβεια τις γνωστικές ικανότητες.
Επιπλέον, τα αποτελέσματα δεν είναι δυνατό να γενικευθούν στον πληθυσμό, καθώς το δείγμα ήταν μικρό και αποτελούνταν αποκλειστικά από Κινέζους συμμετέχοντες.
Άνοια: Οι ομάδες που είναι περισσότερο ευάλωτες
- Όσοι έχουν ένα ή δύο αντίγραφα του APOE4, δηλαδή φέρουν την παραλλαγή ε4.
- Οι ηλικιωμένοι, ιδίως όσοι έχουν περάσει τα 70, καθώς στους φορείς η γνωστική εξασθένηση επιταχύνεται με την πάροδο της ηλικίας.
- Άτομα με παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, όπως το κάπνισμα, η κακή καρδιαγγειακή υγεία, η κοινωνική απομόνωση και η απουσία σωματικής δραστηριότητας.
Οι ερευνητές υπογράμμισαν, ωστόσο, πως η παρουσία ενός γονιδίου υψηλού κινδύνου δεν συνεπάγεται ότι το άτομο θα εμφανίσει οπωσδήποτε άνοια.
Συμπερασματικά
- Το APOE συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο άνοιας, κυρίως Αλτσχάιμερ, ενώ οι φορείς του εμφανίζουν ταχύτερη γνωστική εξασθένηση μετά την ηλικία των 70 ετών.
- Μελέτη με 4.392 συμμετέχοντες έδειξε εντονότερη έκπτωση της γνωστικής λειτουργίας σε όσους φέρουν δύο αντίγραφα του APOE ε4.
- Η υιοθέτηση παρεμβάσεων, όπως η μεσογειακή διατροφή και η σωματική άσκηση, μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της γνωστικής εξασθένησης.
- Η έγκαιρη ανίχνευση και η παρέμβαση έχουν καθοριστική σημασία για την προαγωγή της υγείας των ηλικιωμένων, ιδίως όσων φέρουν το γονίδιο.
- Παράγοντες του τρόπου ζωής, μεταξύ των οποίων η επιβαρυμένη καρδιαγγειακή υγεία και η κοινωνική απομόνωση, επιδεινώνουν την κατάσταση των φορέων του γονιδίου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/epikindyno-gonidio-poioi-einai-pio-eyalotoi-stin-anoia/22665
