Άτμισμα: Τα κορίτσια το χρησιμοποιούν συχνότερα από τα αγόρια, σύμφωνα με εθνική μελέτη

Για δεκαετίες, τα αγόρια και οι άνδρες ήταν πιθανότερο να χρησιμοποιούν νικοτίνη σε σχέση με τα κορίτσια και τις γυναίκες. Ωστόσο, νέα μελέτη του MUSC δείχνει ότι στους εφήβους στις ΗΠΑ η εικόνα έχει αντιστραφεί όσον αφορά το άτμισμα.

Από το 2021, τα κορίτσια ατμίζουν συχνότερα από τα αγόρια, με τη διαφορά να είναι ιδιαίτερα έντονη στους μεγαλύτερους εφήβους, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο JAMA Pediatrics.

Τα ευρήματα προσφέρουν την πρώτη εικόνα για το πώς άλλαξαν οι συνήθειες καπνίσματος και ατμίσματος ανά ηλικία και φύλο σε διάστημα μιας ολόκληρης δεκαετίας: από τη ραγδαία εξάπλωση των ηλεκτρονικών τσιγάρων στα τέλη της δεκαετίας του 2010 έως τις σημερινές μεταβολές στη χρήση νικοτίνης από τους νέους.

Ο Benjamin Toll, Ph.D., διευθυντής του Προγράμματος Αντιμετώπισης του Καπνίσματος του MUSC Health και συνδιευθυντής του Προγράμματος Προσυμπτωματικού Ελέγχου για τον Καρκίνο του Πνεύμονα στο MUSC Hollings Cancer Center, δήλωσε ότι τα νεότερα στοιχεία πρέπει να λειτουργήσουν ως προειδοποίηση πως το πρόβλημα του ατμίσματος στους νέους δεν έχει εξαφανιστεί.

«Πρέπει να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό και να κινητοποιήσουμε τις προσπάθειες δημόσιας υγείας», είπε ο Toll. «Χρειαζόμαστε τόσο πρόληψη όσο και παρεμβάσεις για αυτούς τους νέους, που ατμίζουν σε ανησυχητικά υψηλά ποσοστά».

Μια δεκαετία αλλαγών στη χρήση νικοτίνης

Προηγούμενες έρευνες είχαν καταγράψει επιμέρους πτυχές των αλλαγών στο άτμισμα των νέων. Η νέα μελέτη είναι η πρώτη που εξετάζει τις τάσεις στο κάπνισμα και το άτμισμα ανά ηλικία και φύλο για μια ολόκληρη δεκαετία, από το 2014 έως το 2024. Αυτή η ευρύτερη χρονική εικόνα επέτρεψε στους ερευνητές να παρακολουθήσουν την εξέλιξη του ατμίσματος στους νέους: από τα ιστορικά υψηλότερα ποσοστά στα αγόρια, στην απότομη αύξηση του 2018 και του 2019 και, στη συνέχεια, στην πιο πρόσφατη εμφάνιση υψηλότερων ποσοστών στα κορίτσια.

Για την ανάλυση, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από τη μελέτη Population Assessment of Tobacco and Health (PATH), μια μεγάλη, αντιπροσωπευτική μελέτη για τη χρήση καπνού στις ΗΠΑ. Η ανάλυση περιέλαβε στοιχεία από το 2014 έως το 2024 για εφήβους ηλικίας 12 έως 17 ετών.

Η μελέτη εξέτασε την «τρέχουσα, καθιερωμένη» χρήση τσιγάρων και ηλεκτρονικών τσιγάρων. Δεν αφορούσε, δηλαδή, εφήβους που απλώς είχαν δοκιμάσει κάποια στιγμή ένα τσιγάρο ή ηλεκτρονικό τσιγάρο. Οι συμμετέχοντες έπρεπε να δηλώσουν ότι χρησιμοποιούσαν τακτικά το προϊόν και ότι το είχαν χρησιμοποιήσει τις τελευταίες 30 ημέρες.

«Αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για μια αρκετά συντηρητική εκτίμηση της χρήσης», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Brandon Sanford, Ph.D. «Δεν μιλάμε για νέους που δοκίμασαν το άτμισμα μία ή δύο φορές. Μιλάμε για εφήβους που χρησιμοποιούν τακτικά ηλεκτρονικά τσιγάρα σήμερα».

Ιστορικά, η χρήση νικοτίνης ήταν συχνότερη στους άνδρες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτό ίσχυε και για το άτμισμα από το 2014 έως το 2018. Το άτμισμα ήταν επίσης σταθερά συχνότερο στους μεγαλύτερους εφήβους, ηλικίας 15 έως 17 ετών, σε σύγκριση με τους νεότερους, ηλικίας 12 έως 14 ετών.

Στη συνέχεια, το 2018 και το 2019, το άτμισμα στους νέους αυξήθηκε απότομα τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια, με αποτέλεσμα να περιοριστεί σημαντικά η μακροχρόνια διαφορά μεταξύ των φύλων. Η αύξηση συνέπεσε με τη μεγαλύτερη δημοτικότητα μιας νέας γενιάς ηλεκτρονικών τσιγάρων, μεταξύ των οποίων και τα προϊόντα Juul. Αυτά χρησιμοποιούσαν άλατα νικοτίνης και κυκλοφορούσαν σε μικρές συσκευές με κάψουλες, που έκαναν το άτμισμα πιο ελκυστικό, εύκολο και διακριτικό.

Τα ποσοστά μειώθηκαν έως το 2021, αλλά στη συνέχεια οι τάσεις διαφοροποιήθηκαν ανά ηλικία και φύλο.

Στους νεότερους εφήβους, ηλικίας 12 έως 14 ετών, τα ποσοστά ατμίσματος παρέμειναν σχετικά χαμηλά και παρουσίαζαν διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά. Μετά το 2021, τα κορίτσια είχαν γενικά υψηλότερα ποσοστά από τα αγόρια, αν και τα ποσοστά στα κορίτσια μειώθηκαν στα πιο πρόσφατα στοιχεία.

Η Naomi Brownstein, Ph.D., συν-πρώτη συγγραφέας της μελέτης και βιοστατιστικός στο MUSC, προειδοποίησε ότι η πρόσφατη μείωση δεν σημαίνει πως το πρόβλημα έχει εξαφανιστεί.

«Παρότι το ποσοστό μειώθηκε από το 2023 στο 2024, παραμένει υψηλό», είπε η Brownstein. «Εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά κορίτσια στο γυμνάσιο που ατμίζουν».

Στους μεγαλύτερους εφήβους, ηλικίας 15 έως 17 ετών, η μεταβολή ήταν πολύ πιο έντονη. Η τακτική χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου από τα κορίτσια αυξανόταν σταθερά, από 4,9% το 2021 σε 7,8% το 2024, πλησιάζοντας την κορύφωση που είχε καταγραφεί κατά την έξαρση του ατμίσματος στους νέους το 2018–2019. Αντίθετα, το 2024 τακτικοί χρήστες ήταν το 4,6% των αγοριών της ίδιας ηλικίας.

Παρότι η διαφορά ανάμεσα στα αγόρια και τα κορίτσια είναι αξιοσημείωτη, οι ερευνητές τόνισαν ότι το άτμισμα στα αγόρια εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας.

«Πρέπει να κρούσουμε τον κώδωνα του κινδύνου για τα κορίτσια», είπε ο Toll. «Πρέπει, όμως, να διασφαλίσουμε ότι αντιμετωπίζουμε και το άτμισμα στα αγόρια».

Το κάπνισμα συμβατικών τσιγάρων πλησιάζει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα

Παράλληλα με τις τάσεις στο άτμισμα, τα στοιχεία της δεκαετίας αποκαλύπτουν και μια ενθαρρυντική αλλαγή: το κάπνισμα συμβατικών τσιγάρων στους εφήβους έχει μειωθεί δραματικά. Στην τελευταία περίοδο συλλογής δεδομένων, λιγότερο από το 0,5% τόσο των αγοριών όσο και των κοριτσιών ήταν καθιερωμένοι καπνιστές.

Ο Toll χαρακτήρισε τη μείωση του καπνίσματος «τεράστια νίκη για τη δημόσια υγεία».

Ο Sanford πρόσθεσε ότι οι αλλαγές στις τάσεις υποδηλώνουν πως το άτμισμα ενδέχεται να αντικαθιστά τουλάχιστον ένα μέρος του καπνίσματος στους νέους. Ωστόσο, αυτή η μετατόπιση σημαίνει επίσης ότι οι προσπάθειες δημόσιας υγείας πρέπει να αντιμετωπίσουν μια διαφορετική μορφή χρήσης νικοτίνης.

Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα εκθέτουν τους χρήστες σε λιγότερες γνωστές τοξικές και καρκινογόνες ουσίες σε σχέση με τα συμβατικά τσιγάρα, τα οποία καίνε καπνό. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ενδέχεται να έχουν ρόλο στη μετάβαση ενηλίκων καπνιστών μακριά από τα τσιγάρα.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνα, ιδιαίτερα για τους νέους που διαφορετικά μπορεί να μην έκαναν χρήση νικοτίνης. Καθώς τα ηλεκτρονικά τσιγάρα είναι σχετικά νέα, οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους στην υγεία. Επιπλέον, στους εφήβους η τακτική χρήση μπορεί να οδηγήσει σε εθισμό στη νικοτίνη, ενώ ο εγκέφαλος εξακολουθεί να αναπτύσσεται.

Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μπορεί επίσης να δυσκολεύουν την παρακολούθηση των συνηθειών χρήσης νικοτίνης. Σε αντίθεση με τα συμβατικά τσιγάρα, που έχουν ένα φυσικό σημείο όπου τελειώνουν, οι κάψουλες των ηλεκτρονικών τσιγάρων προσφέρουν εκατοντάδες ή χιλιάδες εισπνοές. Έτσι, οι χρήστες μπορούν να ατμίζουν επανειλημμένα μέσα στην ημέρα. Οι συσκευές είναι επίσης εύκολο να κρυφτούν, γεγονός που δυσκολεύει τους ίδιους τους χρήστες και τους γύρω τους να αντιληφθούν πόσο συχνά ατμίζουν.

Ο Sanford δήλωσε ότι έχει δει από κοντά αυτή τη δυσκολία στους ασθενείς του. Όπως είπε, όταν τους ρωτά πόσο ατμίζουν, πολλοί δυσκολεύονται να δώσουν σαφή απάντηση, επειδή δεν μπορούν να καταγράφουν τις επιμέρους φορές που ατμίζουν ή να γνωρίζουν πόσο διαρκεί μια συσκευή.

Γιατί ατμίζουν περισσότερο τα κορίτσια;

Η μελέτη καταγράφει σαφή αλλαγή ως προς το ποιοι ατμίζουν, αλλά δεν σχεδιάστηκε για να προσδιορίσει τι προκαλεί αυτή τη μεταβολή. Επίσης, επειδή είναι παρατηρητική μελέτη, οι ερευνητές μπορούν να αναφέρουν συσχετίσεις, όχι να συμπεράνουν ότι κάποιος συγκεκριμένος παράγοντας προκάλεσε την αύξηση της χρήσης στα κορίτσια, τόνισε η Brownstein.

«Υπάρχουν σίγουρα παράγοντες που συνδέονται με τα ποσοστά που βλέπουμε και είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντες», είπε. «Υπάρχουν πολλά ακόμη που θα μπορούσαμε να διερευνήσουμε».

Ο Sanford είπε ότι μία από τις σημαντικότερες ερωτήσεις για το επόμενο διάστημα είναι τι οδηγεί στη χρήση.

«Θα θέλαμε πολύ να διερευνήσουμε ορισμένα από τα “γιατί”», είπε. «Υπάρχουν αλλαγές στα κίνητρα χρήσης, στο μάρκετινγκ, στις κοινωνικές επιρροές ή στις αντιλήψεις;»

Οι απαντήσεις θα μπορούσαν τελικά να βοηθήσουν τους ερευνητές να αναπτύξουν πιο στοχευμένους τρόπους πρόληψης και αντιμετώπισης του ατμίσματος στους νέους, μεταξύ άλλων ενημερωτικά μηνύματα πρόληψης και προγράμματα διακοπής προσαρμοσμένα στους παράγοντες που επηρεάζουν τη χρήση στα κορίτσια και στους νέους γενικότερα.

Τα ευρήματα αφορούν και άλλους πέρα από τους ερευνητές και τους αρμόδιους για τη δημόσια υγεία. Ο Toll είπε ότι οι παιδίατροι, οι γονείς, οι προπονητές και όσοι έρχονται συχνά σε επαφή με εφήβους πρέπει να γνωρίζουν ότι το άτμισμα στους νέους εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα.

«Ίσως υπάρχει κάποιος εφησυχασμός, με την εντύπωση ότι έχουμε ξεπεράσει την κρίση του Juul. Θα ήθελα οι παιδίατροι να δίνουν προσοχή στο ενδεχόμενο ατμίσματος, ιδιαίτερα στις γυναίκες ασθενείς τους».

Για την ερευνητική ομάδα, οι μεταβαλλόμενες τάσεις δείχνουν πού μπορεί να χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

«Νομίζω ότι αυτό δείχνει πολλά για το πού θα έπρεπε να κατευθύνουμε τους πόρους μας», τόνισε ο Sanford, «όσον αφορά τις προσπάθειες πρόληψης, την ανάπτυξη θεραπειών και την πολιτική δημόσιας υγείας».

Η μελέτη «Rates of nicotine use among US female children and adolescents» δημοσιεύτηκε στο JAMA Pediatrics το 2026. DOI: 10.1001/jamapediatrics.2026.4918.