Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας: Πώς μπορεί ένα απλό υπερηχογράφημα να προστατέψει το μωρό σας

Στις 15 Νοεμβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Προωρότητας, αφιερωμένη στα μωρά που γεννήθηκαν νωρίτερα και στις οικογένειές τους. Οι μητέρες που έχουν περάσει από τη Μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών (ΜΕΝΝ) γνωρίζουν καλά πόσο απαιτητικές είναι εκείνες οι εβδομάδες. Αυτό που μπορεί να αγνοούν πολλές γυναίκες που περιμένουν παιδί είναι ότι σε αρκετές περιπτώσεις ο κίνδυνος πρόωρου τοκετού αναγνωρίζεται εγκαίρως και υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης.

Πρόωρος τοκετός: Ποιος είναι ο ορισμός και πόσο συχνά συμβαίνει;

Ως πρόωρος ορίζεται ο τοκετός που γίνεται πριν ολοκληρωθούν 37 εβδομάδες κύησης. Σε όλο τον κόσμο, περίπου ένα στα δέκα παιδιά έρχεται πρόωρα. Για την Ελλάδα, μελέτη του ΠΟΥ και της UNICEF που δημοσιεύτηκε στο Lancet κατέγραψε ποσοστό 11,6% το 2020, από τα υψηλότερα στην Ευρώπη.

Η ανάγκη για εντατική φροντίδα δεν είναι ίδια σε όλα τα πρόωρα μωρά: εξαρτάται από το πόσο νωρίς γεννιούνται. Η προωρότητα εξακολουθεί να αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου σε παιδιά κάτω των 5 ετών, αν και η μεγάλη πλειονότητα αυτών των θανάτων μπορεί να προληφθεί.

Ποιες εγκυμοσύνες έχουν αυξημένο κίνδυνο;

Πρόωρος τοκετός είναι δυνατόν να συμβεί σε οποιαδήποτε εγκυμοσύνη και συχνά δεν εντοπίζεται μία σαφής αιτία. Ορισμένοι παράγοντες, ωστόσο, συνδέονται με μεγαλύτερο κίνδυνο:

• Στο ιατρικό ιστορικό περιλαμβάνονται προηγούμενος πρόωρος τοκετός —ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου—, παλαιότερη επέμβαση στον τράχηλο, όπως η κωνοειδής εκτομή, ή καισαρική τομή ενώ υπήρχε πλήρης διαστολή.
• Στην τρέχουσα κύηση, κίνδυνο μπορεί να αυξάνουν ο βραχύς τράχηλος, η δίδυμη κύηση, η εγκυμοσύνη έπειτα από εξωσωματική γονιμοποίηση, οι λοιμώξεις και η υπέρταση.
• Ρόλο μπορεί να έχουν η πολύ μικρή ή μεγαλύτερη ηλικία της μητέρας και το κάπνισμα. Αν ισχύει κάποιος από αυτούς τους παράγοντες, δεν χρειάζεται να ανησυχήσετε, αλλά ενημερώστε έγκαιρα τον γιατρό σας, ώστε να προσαρμοστεί ανάλογα η παρακολούθηση.

Τι μπορεί να κάνει κάθε έγκυος από την αρχή της κύησης

Σημαντική αρχή είναι να παρακολουθείστε τακτικά στην εγκυμοσύνη και να κάνετε τις εξετάσεις σας, με ιδιαίτερη προσοχή στο υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου. Η αποχή από κάπνισμα, ουσίες και αλκοόλ, καθώς και από βαριά σωματική εργασία, είναι επίσης βοηθητική. Ίσως προκαλεί έκπληξη, όμως η ακινησία και η κατάκλιση δεν αποτρέπουν τον πρόωρο τοκετό· αντίθετα, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο. Η καθημερινή μέτρια δραστηριότητα μπορεί να βοηθήσει, εκτός εάν ο γιατρός σας συστήσει κάτι άλλο.

Μέτρηση τραχήλου: Το υπερηχογράφημα που δεν γνωρίζουν πολλές μαμάδες

Η μέτρηση του μήκους του τραχήλου της μήτρας αποτελεί σήμερα το πιο αξιόπιστο μέσο για την αξιολόγηση του κινδύνου πρόωρου τοκετού. Ο τράχηλος λειτουργεί σαν «πόρτα» της μήτρας: παραμένει κλειστός και μακρύς κατά την εγκυμοσύνη και ανοίγει όταν έρθει η ώρα του τοκετού.

Η εξέταση πραγματοποιείται από την 18η έως την 24η εβδομάδα, στο πλαίσιο του υπερηχογραφήματος β΄ επιπέδου, γνωστού και ως ανατομίας. Γίνεται με διακολπικό υπερηχογράφημα, το οποίο είναι σαφώς ακριβέστερο από το κοιλιακό, διαρκεί λίγα λεπτά και είναι ανώδυνο και απολύτως ασφαλές για τη μητέρα και το μωρό. Για αξιόπιστο αποτέλεσμα απαιτείται τυποποιημένη μέθοδος και εξεταστής με ειδική πιστοποίηση, όπως εκείνη της Fetal Medicine Foundation. Ακόμη και λίγα χιλιοστά απόκλισης μπορούν να επηρεάσουν συνολικά την εκτίμηση.

Μήκος τραχήλου 25 χιλιοστά ή μικρότερο, το όριο που ορίζουν οι διεθνείς οδηγίες, σημαίνει αυξημένο κίνδυνο. Σημαντικό είναι ότι ο βραχύς τράχηλος συνήθως δεν συνοδεύεται από συμπτώματα, επομένως ο έγκαιρος εντοπισμός του γίνεται μόνο με υπερηχογράφημα.

Οι νεότερες ευρωπαϊκές συστάσεις εισηγούνται τη μέτρηση του τραχήλου σε όλες τις εγκύους και όχι αποκλειστικά σε εκείνες που έχουν παράγοντες κινδύνου. Εξάλλου, από τις γυναίκες που γεννούν πριν από τις 34 εβδομάδες, μόνο περίπου μία στις δέκα είχε προηγούμενο πρόωρο τοκετό.

Τι γίνεται όταν διαπιστωθεί αυξημένος κίνδυνος;

Υπάρχουν αποτελεσματικές επιλογές πρόληψης, κάτι που αποτελεί θετική εξέλιξη:

• Κολπική προγεστερόνη. Αποτελεί την πρώτη θεραπευτική επιλογή σε περίπτωση βραχέος τραχήλου. Η αγωγή αρχίζει μόλις διαπιστωθεί το εύρημα, λαμβάνεται κάθε βράδυ μέχρι την 36η εβδομάδα και περιορίζει κατά περίπου ένα τρίτο τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού. Είναι, μάλιστα, η μόνη προληπτική θεραπεία που έχει φανεί ότι μειώνει και τους θανάτους των μωρών γύρω από τη γέννηση.
• Περίδεση τραχήλου. Για ορισμένες γυναίκες, με βάση το ιστορικό και τις επαναλαμβανόμενες μετρήσεις του τραχήλου, μπορεί να τοποθετηθεί ράμμα γύρω του, με στόχο να τον ενισχύσει και να αποτρέψει το πρόωρο άνοιγμα.

Αντίθετα, η χρήση τραχηλικού πεσσού δεν συνιστάται πλέον. Η επιλογή αντιμετώπισης γίνεται πάντα εξατομικευμένα σε συνεργασία με τον γιατρό σας, ενώ στις πολύδυμες κυήσεις ακολουθείται διαφορετική προσέγγιση.

Πρόωρος τοκετός: Πότε χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό

Είναι χρήσιμο να αναγνωρίζετε ενδείξεις που ενδέχεται να σημαίνουν ότι ο τοκετός αρχίζει νωρίτερα:

• τακτικές συσπάσεις ή σφίξιμο στην κοιλιά
• πόνος στο κάτω μέρος της κοιλιάς, παρόμοιος με εκείνον της περιόδου
• πίεση που γίνεται αισθητή στην πύελο
• πόνος στη μέση που επιμένει
• κολπική αιμορραγία ή απώλεια υγρών

Αν κάποιο από αυτά τα συμπτώματα παρουσιαστεί πριν από την 37η εβδομάδα, μην καθυστερήσετε. Η εξέταση και η μέτρηση του τραχήλου συμβάλλουν στην εκτίμηση του ενδεχομένου νοσηλείας. Όταν ο κίνδυνος είναι αυξημένος, ο τοκετός είναι προτιμότερο να πραγματοποιηθεί σε μαιευτήριο με ΜΕΝΝ. Ανάλογα με την εβδομάδα της κύησης και εφόσον κριθεί αναγκαίο, μπορούν να χορηγηθούν κορτικοστεροειδή για να ωριμάσουν οι πνεύμονες του μωρού και θειικό μαγνήσιο για την προστασία του εγκεφάλου του.

Η φροντίδα συνεχίζεται και μετά τη γέννηση: η καθυστερημένη απολίνωση του ομφάλιου λώρου, η δέρμα με δέρμα επαφή και η πρώιμη παροχή μητρικού γάλακτος συμβάλλουν στην ακόμη καλύτερη πορεία των πρόωρων νεογνών.

Το μήνυμα που ξεχωρίζει σήμερα

Για το μωρό έχει σημασία καθεμία από τις εβδομάδες που παραμένει στην κοιλιά της μαμάς του. Για να έχει το καλύτερο δυνατό ξεκίνημα:

• φροντίστε να αρχίσει νωρίς η παρακολούθηση της εγκυμοσύνης
• συζητήστε με τον γιατρό σας για τη μέτρηση του τραχήλου κατά το υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου
• πείτε στον γιατρό σας αν είχατε προηγούμενο πρόωρο τοκετό ή επέμβαση στον τράχηλο
• σταματήστε το κάπνισμα και μην παραμελείτε τη φροντίδα του εαυτού σας
• μιλήστε αμέσως με τον γιατρό σας για οτιδήποτε σας προκαλεί ανησυχία

Για όλες τις μαμάδες που αγκάλιασαν το μωρό τους μέσα στη θερμοκοιτίδα: η δύναμή σας υπενθυμίζει με τον πιο τρυφερό τρόπο γιατί αξίζει να επενδύουμε στην πρόληψη.

Πηγές

1. World Health Organization (2023). Preterm birth – Fact sheet.
2. Ohuma EO, et al. National, regional, and worldwide estimates of preterm birth in 2020, with trends from 2010: a systematic analysis. Lancet, τόμος 402, τεύχος 10409, 2023, σ. 1261–1271.
3. Ultrasound Obstet Gynecol. 2022;60(3):435–456. Coutinho CM, et al. ISUOG Practice Guidelines: role of ultrasound in the prediction of spontaneous preterm birth.
4. Dehaene I, Di Renzo GC, Daskalakis G, et al. Good practice recommendations on spontaneous preterm birth. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2026;326:115389.
5. Am J Obstet Gynecol. 2018;218(2):161–180. Romero R, et al. Vaginal progesterone for preventing preterm birth and adverse perinatal outcomes in singleton gestations with a short cervix: a meta-analysis of individual patient data.
6. Care A, et al. Interventions to prevent spontaneous preterm birth in women with singleton pregnancy who are at high risk: systematic review and network meta-analysis. BMJ, τόμος 376, 2022, e064547.
7. Hall M, Valencia CM, Soma-Pillay P, et al. Effective and simple interventions to improve outcomes for preterm infants worldwide: the FIGO PremPrep-5 initiative. Int J Gynaecol Obstet. 2024;165(3):929–935.

Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος, η Δρ. Αντωνία Βαρθαλίτη (MD, MSc, PhDc) έχει εξειδίκευση στην Εμβρυομητρική Ιατρική και στις Εμβρυϊκές Θεραπείες. Η εκπαίδευσή της πραγματοποιήθηκε στο King’s College London, καθώς και στα University of California San Francisco και Johns Hopkins. Στο Τμήμα Εμβρυομητρικής Ιατρικής της Α΄ Μαιευτικής-Γυναικολογικής Κλινικής ΕΚΠΑ είναι επιστημονική συνεργάτιδα. Ίδρυσε την InUtero | Κλινική Μητέρας – Εμβρύου, με ιστότοπο inutero.gr.