Ένα κουταλάκι θυμάρι στο φαγητό και ένα φλιτζάνι αφέψημα μοιάζουν να προέρχονται από το ίδιο βότανο. Οι ιδιότητες του θυμαριού, όμως, δεν τεκμηριώνονται με τον ίδιο τρόπο: άλλο το καρύκευμα, άλλο το αφέψημα και άλλο ένα φυτικό φάρμακο.
Για τις αντιοξειδωτικές και αντιμικροβιακές του ιδιότητες, μεγάλο μέρος των ευρημάτων προέρχεται από το εργαστήριο. Όσο για τον παραγωγικό βήχα, ορισμένα φαρμακευτικά παρασκευάσματα αναγνωρίζονται για την παραδοσιακή τους χρήση, χωρίς αυτό να ισοδυναμεί με ισχυρή κλινική απόδειξη.
Τι παίρνουμε από ένα κουταλάκι στο φαγητό;
Το αποξηραμένο θυμάρι περιέχει φυτικές ίνες και μικροθρεπτικά συστατικά. Η ποσότητα που βάζουμε όμως στο πιάτο έχει σημασία: ένας πίνακας ανά 100 γραμμάρια μπορεί να δίνει εντυπωσιακούς αριθμούς, αλλά δεν περιγράφει τη συνήθη χρήση ενός καρυκεύματος.
Σε αμερικανική βάση δεδομένων του 2014, τα 100 γραμμάρια αποξηραμένου θυμαριού καταγράφονται με 276 θερμίδες και 37 γραμμάρια φυτικών ινών. Το κοινό μέτρο της ίδιας βάσης, ένα κουταλάκι αποξηραμένων φύλλων, ζυγίζει μόλις 0,6 γραμμάρια και αντιστοιχεί σε 3 θερμίδες και 0,4 γραμμάρια ινών.
Για το ίδιο κουταλάκι καταγράφονται επίσης 19 mg ασβεστίου, 1,24 mg σιδήρου και 17,1 μικρογραμμάρια βιταμίνης Κ. Πρόκειται για τιμές αναφοράς για τα φύλλα που καταναλώνονται, όχι για μέτρηση σε κάθε ελληνικό προϊόν, και δεν δείχνουν πόσα από αυτά καταλήγουν σε ένα έγχυμα.
Και όταν το βάζουμε στο φλιτζάνι;
Το νερό εκχυλίζει ορισμένα συστατικά του φυτού, αλλά η σύσταση του ροφήματος δεν ταυτίζεται με εκείνη των αποξηραμένων φύλλων. Παίζει ρόλο και ο τρόπος παρασκευής του.
Σε εργαστηριακή μελέτη εγχυμάτων θυμαριού, διαφορετικοί χρόνοι εκχύλισης επηρέασαν τις φαινολικές ενώσεις, τα πτητικά συστατικά και τις μετρήσεις αντιοξειδωτικής ικανότητας. Σε άλλη μελέτη, το αφέψημα είχε υψηλότερη συγκέντρωση φαινολικών ενώσεων από το έγχυμα που εξετάστηκε.
Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει ουσίες όπως η θυμόλη και η καρβακρόλη σε δείγματα αιθέριου ελαίου θυμαριού. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φλιτζάνι περιέχει τις ίδιες ποσότητες: η χημική σύσταση μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τις συνθήκες και την περιοχή.
Έχει το θυμάρι ιδιότητες κατά των μικροβίων;
Εκχυλίσματα θυμαριού έχουν εμφανίσει αντιοξειδωτική και αντιβακτηριακή δράση σε εργαστηριακές δοκιμές. Σε μία από αυτές, τα δείγματα έδρασαν έναντι διαφορετικών ομάδων βακτηρίων.
Η διάκριση βρίσκεται στο πού έγινε η δοκιμή. Μια ουσία που δρα σε εργαστηριακές συνθήκες δεν έχει αποδειχθεί, μόνο γι’ αυτόν τον λόγο, ότι αντιμετωπίζει μια λοίμωξη όταν καταναλώνουμε το φυτό ή πίνουμε το ρόφημά του.
Αντίστοιχα, η αντιοξειδωτική ικανότητα που μετρήθηκε σε εγχύματα είναι χημικό εύρημα. Δεν αποδεικνύει ότι ένα φλιτζάνι προλαμβάνει ή θεραπεύει κάποια νόσο.
Τι γνωρίζουμε για το θυμάρι και τον βήχα;
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων αναγνωρίζει την παραδοσιακή χρήση ορισμένων παρασκευασμάτων θυμαριού για τον παραγωγικό βήχα που συνδέεται με κρυολόγημα. Η αποτελεσματικότητά τους θεωρείται εύλογη με βάση τη μακρόχρονη χρήση, αλλά τα κλινικά δεδομένα δεν επαρκούν για ισχυρά συμπεράσματα.
Η αξιολόγηση αφορά συγκεκριμένα φυτικά φαρμακευτικά παρασκευάσματα και δύο είδη, τα Thymus vulgaris και Thymus zygis. Δεν καλύπτει αυτομάτως κάθε φυτό που ονομάζουμε θυμάρι, κάθε σπιτικό αφέψημα ή κάθε αιθέριο έλαιο.
Η εικόνα των μελετών εξηγεί την επιφύλαξη. Σε μία συγκριτική μελέτη 60 ενηλίκων δεν καταγράφηκε σημαντική διαφορά στην ανακούφιση που ανέφεραν οι ασθενείς μεταξύ σιροπιού θυμαριού και βρωμεξίνης. Ωστόσο, το μικρό δείγμα και η απουσία ομάδας εικονικού φαρμάκου περιόρισαν τα συμπεράσματα.
Όταν χρησιμοποιείται εγκεκριμένο φαρμακευτικό σκεύασμα θυμαριού για βήχα, χρειάζεται επικοινωνία με γιατρό ή κατάλληλο επαγγελματία υγείας αν τα συμπτώματα χειροτερεύουν ή επιμένουν πάνω από μία εβδομάδα.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Τα φάρμακα θυμαριού δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται από άτομα με αλλεργία στο θυμάρι ή σε άλλα φυτά της οικογένειας Lamiaceae. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν στομαχικές ενοχλήσεις.
Στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό, η φαρμακευτική χρήση δεν συνιστάται, επειδή τα δεδομένα ασφάλειας δεν επαρκούν. Αυτή η προειδοποίηση αφορά τη χρήση ως φυτικού φαρμάκου και δεν καθορίζει από μόνη της την ασφάλεια κάθε συνήθους μαγειρικής ποσότητας.
Ξεχωριστή περίπτωση είναι το συμπυκνωμένο αιθέριο έλαιο. Στην έκθεση αξιολόγησης καταγράφεται μεμονωμένη αναφορά οξείας ηπατίτιδας μετά την κατάποση 25 ml αιθέριου ελαίου θυμαριού. Το περιστατικό δεν περιγράφει τον κίνδυνο κάθε χρήσης, υπενθυμίζει όμως ότι το έλαιο δεν είναι το ίδιο με τα φύλλα στο φαγητό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/thymari-idiotites-kai-profylaxeis/29764
