Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι αυτοάνοση νόσος του κεντρικού νευρικού συστήματος και αφορά εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με νέα έρευνα, η αναλογία δύο βακτηρίων του εντέρου, του Bifidobacterium και του Akkermansia, ενδέχεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στη σοβαρότητα της νόσου. [sic]
Στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας καταγράφηκε μικρότερη αναλογία των συγκεκριμένων βακτηρίων, εύρημα που συνδέεται με αυξημένη αναπηρία. Τα αποτελέσματα ενδέχεται να συμβάλουν στην καλύτερη διάγνωση και θεραπεία, αναδεικνύοντας τον ρόλο της εντερικής υγείας στην εξέλιξη της νόσου.
Από τον Ashutosh Mangalam, The Conversation.
Σκλήρυνση κατά πλάκας και περιβαλλοντικοί παράγοντες κινδύνου
Στην σκλήρυνση κατά πλάκας, γνωστή και ως πολλαπλή σκλήρυνση, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται λανθασμένα στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό. Η νόσος αφορά σχεδόν 1 εκατομμύριο ανθρώπους στις ΗΠΑ και περισσότερους από 2,8 εκατομμύρια παγκοσμίως. Παρότι η γενετική επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισής της, σημαντική συμβολή έχουν και περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η διατροφή, οι λοιμώξεις και η κατάσταση της υγείας του εντέρου.
Η επίδραση του περιβάλλοντος στον κίνδυνο εμφάνισης σκλήρυνσης κατά πλάκας φαίνεται και από έρευνες σε δίδυμα. Ανάμεσα σε μονοζυγωτικά δίδυμα, που έχουν κοινό το 100% των γονιδίων τους, η πιθανότητα να εμφανίσει τη νόσο το ένα αν το άλλο νοσεί είναι περίπου 25%. Στα διζυγωτικά δίδυμα, τα οποία μοιράζονται το 50% των γονιδίων, το αντίστοιχο ποσοστό πέφτει περίπου στο 2%.
Εδώ και χρόνια, οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο τα βακτήρια του εντέρου να επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισης σκλήρυνσης κατά πλάκας. Ωστόσο, τα μέχρι τώρα επιστημονικά αποτελέσματα δεν είναι συνεπή.
Πώς μελετήθηκε το μικροβίωμα του εντέρου
Για να διερευνήσουμε τους λόγους αυτών των διαφορετικών ευρημάτων, εγώ και οι συνεργάτες μου αξιοποιήσαμε δείγματα από ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας. Πραγματοποιήσαμε εργαστηριακές δοκιμές στα δείγματα και έπειτα ελέγξαμε αν τα ευρήματα επιβεβαιώνονται σε ασθενείς.
Σε πρόσφατη μελέτη μας, βρήκαμε ότι η αναλογία δύο βακτηρίων στο έντερο ενδέχεται να προβλέπει τη βαρύτητα της σκλήρυνσης κατά πλάκας στους ασθενείς. Το αποτέλεσμα αυτό επισημαίνει τη σημασία του μικροβιώματος και της υγείας του εντέρου στη συγκεκριμένη νόσο.
Το Akkermansia αποτελεί συνηθισμένο μέρος του μικροβιώματος στο ανθρώπινο έντερο.
Οι αλλαγές στα εντερικά βακτήρια σε ασθενείς και ποντίκια
Αρχικά, εξετάσαμε τη χημική και βακτηριακή σύσταση του εντέρου ανθρώπων με σκλήρυνση κατά πλάκας. Η ανάλυση επιβεβαίωσε πως είχαν φλεγμονή στο έντερο και διαφορετική σύνθεση βακτηρίων από όσους δεν είχαν τη νόσο. Ειδικότερα, η ομάδα βακτηρίων Blautia εμφανιζόταν συχνότερα στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας. Αντίθετα, το Prevotella, είδος που συνδέεται σταθερά με υγιές έντερο, εντοπίστηκε σε μικρότερες ποσότητες.
Σε άλλο πείραμα με ποντίκια διαπιστώσαμε ότι η αναλογία των εντερικών βακτηρίων Bifidobacterium και Akkermansia βοηθούσε να ξεχωρίσουν τα ζώα με νόσο παρόμοια με τη σκλήρυνση κατά πλάκας από εκείνα χωρίς αυτήν. Στα ποντίκια με σχετικά συμπτώματα, τα επίπεδα Akkermansia ήταν υψηλότερα και του Bifidobacterium χαμηλότερα, στα κόπρανα ή στο εντερικό τοίχωμα.
Για να εξετάσουμε περισσότερο τη σχέση, δώσαμε στα ποντίκια αντιβιοτικά, ώστε να εξαλείψουμε όλα τα βακτήρια του εντέρου τους. Κατόπιν τους χορηγήσαμε είτε Blautia, που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αφθονία σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, είτε Prevotella, συχνότερο σε υγιείς ασθενείς, είτε το βακτήριο ελέγχου Phocaeicola, το οποίο εντοπίζεται σε ανθρώπους με ή χωρίς τη νόσο. Τα ποντίκια που έλαβαν Blautia εμφάνισαν εντονότερη φλεγμονή του εντέρου και πιο σοβαρά συμπτώματα που έμοιαζαν με σκλήρυνση κατά πλάκας.
Τα ποντίκια αυτά είχαν ήδη χαμηλά επίπεδα Bifidobacterium και υψηλά επίπεδα Akkermansia πριν εκδηλώσουν συμπτώματα. Το εύρημα αφήνει να εννοηθεί ότι η ανισορροπία των δύο βακτηρίων μπορεί να μην αποτελεί μόνο ένδειξη της νόσου, αλλά ενδέχεται και να προβλέπει τη σοβαρότητά της.
Η αναλογία Bifidobacterium και Akkermansia στους ασθενείς
Στη συνέχεια ελέγξαμε αν η αντίστοιχη ανισορροπία παρατηρείται και στους ανθρώπους. Μετρήσαμε την αναλογία Bifidobacterium adolescentis προς Akkermansia muciniphila σε δείγματα ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας από την Αϊόβα, καθώς και συμμετεχόντων σε μελέτη που καλύπτει τις ΗΠΑ, τη Λατινική Αμερική και την Ευρώπη.
Τα αποτελέσματα ήταν σταθερά: στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας καταγράφηκε μικρότερη αναλογία Bifidobacterium προς Akkermansia. Η διαφορά αυτή σχετιζόταν τόσο με την παρουσία της νόσου όσο και με πιο σοβαρή αναπηρία, ενώ προέβλεπε τη βαρύτητά της καλύτερα από κάθε βακτηριακό είδος μεμονωμένα.
Το Bifidobacterium χρησιμοποιεί και παράγει βλεννίνη, τη γλυκοπρωτεΐνη που συμβάλλει στην προστασία του εντερικού τοιχώματος.
Πώς η βλεννίνη συνδέεται με τα εντερικά βακτήρια
Η μελέτη ανέδειξε και ένα αξιοσημείωτο στοιχείο: βακτήρια που συνήθως θεωρούνται ωφέλιμα ενδέχεται να αποκτούν επιβλαβή ρόλο στη σκλήρυνση κατά πλάκας. Το Akkermansia συνήθως θεωρείται χρήσιμο βακτήριο, αλλά έγινε προβληματικό σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας.
Παρόμοια εικόνα είχε καταγραφεί σε παλαιότερη έρευνα σε ποντίκια: όσα εμφάνιζαν σοβαρή νόσο είχαν μικρότερη αναλογία Bifidobacterium προς Akkermansia. Στην ίδια μελέτη, τα ζώα που έλαβαν διατροφή με πολλά φυτοοιστρογόνα —χημικές ουσίες με δομή παρόμοια με τα ανθρώπινα οιστρογόνα, οι οποίες χρειάζεται να διασπαστούν από βακτήρια ώστε να έχουν ευεργετικές επιδράσεις στην υγεία— εμφάνισαν ηπιότερη νόσο σε σύγκριση με τα ποντίκια που ακολούθησαν διατροφή χωρίς φυτοοιστρογόνα. Έχουμε επίσης δείξει παλαιότερα ότι τα άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας στερούνται εντερικών βακτηρίων ικανών να μεταβολίσουν αυτές τις ουσίες.
Οι ακριβείς λόγοι για τους οποίους η αναλογία Bifidobacterium προς Akkermansia σχετίζεται με τη σκλήρυνση κατά πλάκας δεν είναι γνωστοί, όμως οι ερευνητές διατυπώνουν μια πιθανή εξήγηση. Και τα δύο βακτήρια χρησιμοποιούν τη βλεννίνη, η οποία προστατεύει τον εντερικό βλεννογόνο. Το Bifidobacterium, ωστόσο, την καταναλώνει και την παράγει, ενώ το Akkermansia μόνο την καταναλώνει. Όταν, όπως συμβαίνει στη φλεγμονή, μειώνεται το Bifidobacterium, το Akkermansia μπορεί να χρησιμοποιεί υπερβολική ποσότητα βλεννίνης και να εξασθενεί τον εντερικό βλεννογόνο. Η αλληλουχία αυτή ενδέχεται να εντείνει τη φλεγμονή και πιθανώς να συμβάλλει στην εξέλιξη της σκλήρυνσης κατά πλάκας.
Η αναλογία Bifidobacterium προς Akkermansia ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό δείκτη της σοβαρότητας της σκλήρυνσης κατά πλάκας, κάτι που θα μπορούσε να συμβάλει στην καλύτερη διάγνωση και αντιμετώπισή της. Το εύρημα αναδεικνύει επίσης ότι η μείωση των ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερο μπορεί να δώσει τη δυνατότητα σε άλλα να λειτουργήσουν επιβλαβώς. Παραμένει, ωστόσο, αδιευκρίνιστο αν η μεταβολή των επιπέδων συγκεκριμένων μικροβίων μπορεί να επηρεάσει τη σκλήρυνση κατά πλάκας.
Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστεί πώς συνδέονται το εντερικό μικροβίωμα και η σκλήρυνση κατά πλάκας. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα δείχνουν μια πολλά υποσχόμενη νέα κατεύθυνση για την κατανόηση και τη θεραπεία της πολλαπλής σκλήρυνσης.
Συνοπτικά
- Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι αυτοάνοση πάθηση του κεντρικού νευρικού συστήματος και αφορά εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
- Νεότερη έρευνα δείχνει ότι η αναλογία Bifidobacterium και Akkermansia στο εντερικό μικροβίωμα ίσως μπορεί να προβλέψει τη βαρύτητα της νόσου.
- Στους ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας η αναλογία των δύο βακτηρίων είναι χαμηλότερη και συνδέεται με περισσότερη αναπηρία.
- Η ισορροπία ανάμεσα στο Bifidobacterium και το Akkermansia έχει ουσιαστική σημασία για την ανάπτυξη και την πορεία της νόσου.
- Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η κατάσταση της υγείας του εντέρου μπορεί να επηρεάζει τη διάγνωση και τη θεραπεία της σκλήρυνσης κατά πλάκας.
- Η έρευνα δημιουργεί νέες δυνατότητες για την κατανόηση και την πιθανή θεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/sklirynsi-kata-plakas-pos-to-mikrovioma-toy-enteroy-epireazei-tin-astheneia/9156
