Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας προτείνει αλλαγές που καθιερώνουν ευέλικτα ωράρια, τα λεγόμενα «ωράρια Tetris». Παρότι δίνουν στους εργαζόμενους περισσότερες επιλογές, οι επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι δεν συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του burnout.
Για τους εργαζόμενους που επιλέγουν συμπιεσμένο ωράριο, η μεγαλύτερη ψυχολογική απόσταση από την εργασία τους μπορεί να είναι ένα όφελος, χωρίς όμως να επιστρέφουν πιο ξεκούραστοι. Όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, οι πιέσεις στον χώρο εργασίας εξακολουθούν να υπάρχουν, άρα η αλλαγή του ωραρίου δεν αρκεί για να περιοριστεί η επαγγελματική εξουθένωση.
Το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας που κατευθύνεται προς τη Βουλή έχει ως βασικό άξονα την ευελιξία: η κατανομή των ωρών μπορεί να γίνεται ακόμη και από εβδομάδα σε εβδομάδα.
Οι προωθούμενες αλλαγές δεν αφορούν μόνο τα ωράρια. Περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, περισσότερη ευελιξία στις προσλήψεις και στις απολύσεις, οι οποίες θα μπορούν να ολοκληρώνονται την ίδια ημέρα μέσω εφαρμογών κινητού. Προβλέπεται επίσης μεγαλύτερη ευελιξία στις συμβάσεις «μηδενικών» ωρών, δηλαδή σε έκτακτη απασχόληση χωρίς καθορισμένο ωράριο, καθώς και στις δοκιμαστικές προσλήψεις και την εργασία για δύο εργοδότες, έως και 13 ώρες ημερησίως.
Η νέα εκδοχή των πιο ευέλικτων ωραρίων βασίζεται σε παλαιότερη ρύθμιση για τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας. Ωστόσο, οι όροι εφαρμογής της είναι πλέον πολύ πιο «χαλαροί».
Ο εργοδότης μπορεί ήδη να προσαρμόζει προς τα πάνω τις ώρες εργασίας όταν αυξάνεται ο φόρτος, χωρίς να καταβάλλει υπερωρίες, εφόσον αντισταθμίζει τις επιπλέον ώρες με λιγότερη εργασία σε άλλη περίοδο. Στην αρχή απαιτούνταν συμφωνία με το σωματείο ή γραπτό αίτημα του εργαζόμενου. Αργότερα, με τον νόμο Γεωργιάδη (Ν.5053/2023), αρκούσε να υποβάλει το αίτημα ο εργοδότης και να συναινέσει ο εργαζόμενος ή να αρνηθεί «καλή τη πίστη» ό,τι κι αν σημαίνει αυτό.
Το μέτρο δεν εφαρμόστηκε ευρέως, καθώς η κατανομή των ωρών έπρεπε να έχει συμφωνηθεί εκ των προτέρων για διάστημα ενός έτους ή έξι μηνών. Παράλληλα, τα ενεργά σωματεία λειτουργούσαν ως «φρένο» στην εφαρμογή ελαστικών ωραρίων.
Με τη νέα ρύθμιση που σχεδιάζεται, οι ώρες εργασίας θα μπορούν να οργανώνονται ανά εβδομάδα ή μήνα, με κάθε πιθανό συνδυασμό. Για παράδειγμα, κάποιος θα μπορεί να εργάζεται δύο ημέρες από δέκα ώρες, δύο από έξι και μία από οκτώ, ή να κάνει τέσσερα δεκάωρα και να έχει μία ημέρα ρεπό, μεταξύ άλλων επιλογών.
Συμπιεσμένα ωράρια: ποια είναι τα οφέλη και τα μειονεκτήματα
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες κερδίζουν δημοτικότητα τα εναλλακτικά, γνωστά και ως «συμπιεσμένα», ωράρια, ιδίως το μοντέλο των τεσσάρων δεκάωρων ημερών. Το Βέλγιο και η Μεγάλη Βρετανία πρωτοστατούν στην εφαρμογή τους.
Όσοι υποστηρίζουν τα συμπιεσμένα ωράρια θεωρούν ότι προσφέρουν στους εργαζόμενους μεγαλύτερη δυνατότητα να οργανώνουν τον χρόνο τους. Έτσι, ενδέχεται να έχουν μία επιπλέον ημέρα την εβδομάδα για να την περάσουν με την οικογένειά τους ή να ξεκουραστούν.
Από την άλλη πλευρά, η περαιτέρω ελαστικοποίηση του ωραρίου δεν θεωρείται ότι εξασφαλίζει ξεκούραση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από εξαντλητικές βάρδιες.
Όταν ο νόμος Χατζηδάκη (4808/2021) καθιέρωσε στην Ελλάδα τη διευθέτηση του χρόνου εργασίας έπειτα από ατομικό αίτημα εργαζομένου, τα σωματεία και τα κόμματα της αντιπολίτευσης υποστήριξαν ότι επρόκειτο ουσιαστικά για απλήρωτες υπερωρίες με αντάλλαγμα ρεπό. Η κυβέρνηση απέρριψε την κριτική, χαρακτηρίζοντάς την «fake news».
Τι καταγράφουν οι επιστημονικές μελέτες
Μελέτες από ευρωπαϊκές χώρες όπου εφαρμόζονται συμπιεσμένα ωράρια εξετάζουν πώς αυτά επηρεάζουν την υγεία και την ευζωία των εργαζομένων. Μία από τις μεγαλύτερες έρευνες για το συγκεκριμένο μοντέλο πραγματοποιείται από το Ινστιτούτο Έρευνας της Εργασίας (Work Research Institute), στο Πανεπιστήμιο του Όσλο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, παρότι τα συμπιεσμένα ωράρια προβάλλονται ως τρόπος να μειωθεί η ακούσια μερική απασχόληση και να βελτιωθούν τόσο η υγεία των εργαζομένων όσο και οι υπηρεσίες που παρέχονται, τα σχετικά στοιχεία δεν επαρκούν για να τεκμηριώσουν αυτούς τους ισχυρισμούς. Μεγαλύτερη επίδραση έχουν άλλοι παράγοντες, όπως η ένταση της εργασίας.
Τα ωράρια Tetris
Στο Βέλγιο πραγματοποιήθηκε άλλη έρευνα, η οποία ολοκληρώθηκε και δημοσιεύτηκε το 2025, με τη συμμετοχή εργαζομένων στα ΙΚΕΑ.
Ο τίτλος της μελέτης είναι «Τime Tetris», καθώς η οργάνωση των συμπιεσμένων ωραρίων παραπέμπει στο κλασικό ηλεκτρονικό παιχνίδι με τα τουβλάκια.
Το Τμήμα Οργάνωσης της Εργασίας του Πανεπιστημίου της Γάνδης εξέτασε τις συνέπειες των συμπιεσμένων ωραρίων σε τρεις διαστάσεις της ευημερίας στον χώρο εργασίας: την ψυχολογική αποστασιοποίηση από την εργασία, την εργασιακή εξάντληση και τον κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout). Τα ευρήματα είναι διαφωτιστικά.
Αποσυνδέονται πιο εύκολα από την εργασία…
Η μελέτη κατέγραψε ότι οι εργαζόμενοι που επέλεξαν να εργαστούν με συμπιεσμένο ωράριο, όπως σε δεκάωρη εργασία επί τέσσερις ημέρες, ένιωθαν μεγαλύτερη ψυχολογική απόσταση από την εργασία. Όταν βρίσκονταν εκτός δουλειάς, μπορούσαν ευκολότερα να αποφεύγουν σκέψεις που αφορούσαν την εργασία, κάτι που θεωρείται καθοριστικό για την ευημερία τους.
Η θετική αυτή συσχέτιση, ωστόσο, δεν παρατηρείται το καλοκαίρι, περίοδο κατά την οποία οι εργαζόμενοι λαμβάνουν τις άδειές τους.
…χωρίς να επιστρέφουν ξεκούραστοι
Παρότι τα συμπυκνωμένα ωράρια διευκολύνουν τους εργαζόμενους να «κλείνουν» πιο εύκολα τη δουλειά στο μυαλό τους, δεν επιστρέφουν σε αυτή πιο ξεκούραστοι.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το συγκεκριμένο αποτέλεσμα δεν επιβεβαιώνει την ευρέως διαδεδομένη άποψη πως η τετραήμερη εργασία με δεκάωρα προσφέρει στους εργαζόμενους χρόνο για ανάπαυση και τους καθιστά πιο παραγωγικούς.
Παράλληλα, το εύρημα βρίσκεται σε συμφωνία με άλλες μελέτες: σύμφωνα με αυτές, τα συμπιεσμένα ωράρια δεν συμβάλλουν στη μείωση της χρόνιας κόπωσης, η οποία σχετίζεται με την επαγγελματική εξουθένωση.
Συμφωνία υπάρχει και με πρόσφατα ποσοτικά δεδομένα, τα οποία δείχνουν πως οι εργαζόμενοι με μερική απασχόληση, παρότι συνήθως μεσολαβούν μεγαλύτερα διαστήματα απουσίας από την εργασία, είναι εξίσου ευάλωτοι στην επαγγελματική εξουθένωση με όσους εργάζονται πλήρες ωράριο.
Σημασία έχει η επιλογή
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι εργαζόμενοι στα ΙΚΕΑ αποφάσισαν οι ίδιοι να ακολουθήσουν συμπιεσμένο ωράριο. Όταν, αντίθετα, τέτοια προγράμματα επιβάλλονται, έχουν συσχετιστεί με περισσότερη κόπωση και υψηλότερο κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης.
Η έρευνα καταλήγει ότι οι μικρότερες εργάσιμες εβδομάδες ενδέχεται να βοηθούν στην αντιμετώπιση των παραγόντων εργασιακού στρες, χωρίς όμως να εξαλείφουν τις βαθύτερες αιτίες της επαγγελματικής εξουθένωσης. Όταν οι εργαζόμενοι επιστρέφουν στο εργασιακό περιβάλλον τους, οι παράγοντες πίεσης που συνέβαλαν αρχικά στον κίνδυνο εξουθένωσης εξακολουθούν να υπάρχουν.
*Της Αφροδίτης Τζιαντζή
Με λίγα λόγια
- Το άρθρο αναφέρεται στα «ωράρια Tetris» που προτείνει το υπουργείο Εργασίας, τα οποία δίνουν ευελιξία στους εργαζόμενους, χωρίς να φαίνεται ότι περιορίζουν το burnout.
- Επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι με συμπιεσμένο ωράριο δεν επιστρέφουν πιο ξεκούραστοι, ακόμη κι αν βιώνουν μεγαλύτερη ψυχολογική αποστασιοποίηση από τη δουλειά.
- Οι προτεινόμενες αλλαγές στο νομοσχέδιο προβλέπουν μεγαλύτερη ευελιξία στις προσλήψεις και τις απολύσεις, αλλά και τη δυνατότητα οργάνωσης του ωραρίου ανά εβδομάδα.
- Παρότι τα συμπιεσμένα ωράρια προβάλλονται ως μέσο ενίσχυσης της ευημερίας των εργαζομένων, οι πιεστικοί παράγοντες στον χώρο εργασίας δεν αλλάζουν.
- Η επιλογή συμπιεσμένου ωραρίου από τους εργαζόμενους φαίνεται να συνδέεται με θετικά αποτελέσματα, ενώ όταν τους επιβάλλεται μπορεί να αυξηθούν η κόπωση και η εξουθένωση.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/ergasia-apokalyptoyme-ta-oraria-tetris-kai-giati-apotygchanoyn-sti-machi-kata-toy-burnout/9231
