Η «μνήμη» της παχυσαρκίας φαίνεται πως παραμένει στα λιποκύτταρα, δηλαδή στα κύτταρα όπου αποθηκεύεται το λίπος, και ίσως εξηγεί γιατί είναι δύσκολο να διατηρηθεί η απώλεια βάρους. Αυτό είναι το συμπέρασμα μελέτης που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature.
Συχνά, όσοι ακολουθούν δίαιτα παίρνουν ξανά όλο το βάρος που έχασαν, ένα φαινόμενο γνωστό ως ανακύκλωση βάρους ή «δίαιτα γιο-γιο». Νέα έρευνα υποδεικνύει ότι ορισμένες κυτταρικές μεταβολές μπορεί να συμβάλλουν στην τάση του οργανισμού να επιστρέφει στην παχυσαρκία μετά την απώλεια βάρους.
Επιγενετικές αλλαγές στα λιποκύτταρα μετά την παχυσαρκία
Η επιγενετική, ένας σχετικά πρόσφατος κλάδος της επιστήμης, εξετάζει πώς παλαιότερες εμπειρίες, γεγονότα ή περιβαλλοντικές εκθέσεις μπορεί να επηρεάζουν τη γενετική πληροφορία. Έρευνες, για παράδειγμα, έχουν δείξει ότι ένα ψυχολογικό τραύμα στην παιδική ηλικία ενδέχεται να επιφέρει μακροχρόνιες μεταβολές στο DNA, οι οποίες μπορούν στη συνέχεια να επηρεάσουν τα κύτταρα και ενδεχομένως να εκδηλωθούν ως ασθένειες ή χρόνιες παθήσεις. Επιπλέον, τέτοιες επιγενετικές αλλαγές είναι δυνατόν να περάσουν από γενιά σε γενιά.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η παχυσαρκία επιφέρει επιγενετικές μεταβολές, δηλαδή χημικές αλλαγές στο DNA που επηρεάζουν τη δραστηριότητα των γονιδίων. Στα λιποκύτταρα, οι αλλαγές αυτές φαίνεται να επιμένουν ακόμη και μετά την απώλεια βάρους. «Πιθανότατα στοχεύουν να επιστρέψουν σε αυτήν την κατάσταση», δήλωσε ο Ferdinand von Meyenn, συν-συγγραφέας της μελέτης και επιγενετιστής στο ETH Ζυρίχης, εξηγώντας ότι τα λιποκύτταρα δεν «θυμούνται» απλώς την προηγούμενη παχυσαρκία.
Για τη μελέτη του λιπώδους ιστού, οι επιστήμονες εξέτασαν δύο ομάδες ανθρώπων: εκείνους που δεν είχαν υπάρξει ποτέ παχύσαρκοι και όσους είχαν βιώσει σοβαρή παχυσαρκία. Η σύγκριση έδειξε διαφορετική δραστηριότητα γονιδίων στα λιποκύτταρα των δύο ομάδων. Στα άτομα που είχαν βιώσει σοβαρή παχυσαρκία, ορισμένα γονίδια λειτουργούσαν εντονότερα και άλλα λιγότερο σε σχέση με την ομάδα σύγκρισης. Τα πιο ενεργά σχετίζονταν με τον σχηματισμό λιπώδους ιστού που θυμίζει ουλή, γνωστού ως ίνωση, καθώς και με τη φλεγμονή. Αντίθετα, τα γονίδια με μειωμένη δραστηριότητα συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία των λιποκυττάρων.
Ακόμη και μετά τη χειρουργική επέμβαση απώλειας βάρους, τα συγκεκριμένα μοτίβα γονιδιακής δραστηριότητας δεν άλλαξαν στα άτομα που είχαν αντιμετωπίσει σοβαρή παχυσαρκία. Παρότι οι συμμετέχοντες αδυνάτισαν, η λειτουργία των γονιδίων στα λιποκύτταρά τους εξακολουθούσε να παραπέμπει σε παχυσαρκία. Τα ευρήματα αποτυπώνουν τι συμβαίνει στο μοριακό επίπεδο.
Ανάλογες επιγενετικές μεταβολές στα λιποκύτταρα εντοπίστηκαν και σε ποντίκια. Σε ένα πείραμα, οι ερευνητές έβαλαν παχύσαρκα ποντίκια σε δίαιτα και, αφού έχασαν βάρος, τους χορήγησαν τροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά για έναν μήνα. Την ίδια δίαιτα ακολούθησαν και ποντίκια που δεν είχαν υπάρξει ποτέ παχύσαρκα. Τα πρώην παχύσαρκα ζώα πήραν 14 γραμμάρια, ενώ τα υπόλοιπα 5. Σε εργαστηριακό περιβάλλον, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα λιποκύτταρα από τα ποντίκια με ιστορικό παχυσαρκίας απορροφούσαν περισσότερη ζάχαρη και λίπος.
Η επαναπρόσληψη βάρους και τα όρια των ευρημάτων
«Από μια εξελικτική προοπτική, αυτό είναι λογικό» είπε η συν-συγγραφέας της μελέτης Laura C. Hinte, επιγενετίστρια στο ETH Zürich. «Οι άνθρωποι και άλλα ζώα έχουν προσαρμοστεί για να υπερασπιστούν το σωματικό τους βάρος αντί να το χάνουν, καθώς η έλλειψη τροφής ήταν ιστορικά μια κοινή πρόκληση».
Μέχρι στιγμής, δεν έχει αποδειχθεί ότι οι επιγενετικές αλλαγές στα λιποκύτταρα προκαλούν αύξηση βάρους· η έρευνα έχει καταγράψει μόνο συσχέτιση. Πιθανότατα, εξάλλου, δεν αποτελούν τη μοναδική αιτία, καθώς μπορεί να εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες, όπως η δυσκολία τήρησης μιας δίαιτας χαμηλών θερμίδων για μεγάλο διάστημα. «Η ανάμνηση [παχυσαρκίας] στα λιποκύτταρα δεν εξηγεί μόνο την επιταχυνόμενη αύξηση βάρους», είπε ο von Meyenn. «Εάν υπάρχουν παρόμοιοι μηχανισμοί στα εγκεφαλικά κύτταρα, τα οποία ελέγχουν την πρόσληψη τροφής, για παράδειγμα, αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει το φαινόμενο γιο-γιο που παρατηρείται στην ανάκτηση βάρους».
Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν αν οι επιγενετικές μεταβολές που σχετίζονται με την παχυσαρκία παραμένουν για πάντα. Εκτιμούν ότι η μνήμη των λιποκυττάρων ενδέχεται σταδιακά να εξασθενεί, χωρίς όμως να είναι γνωστό το χρονικό διάστημα που απαιτείται. «Στο χρονικό διάστημα που εξετάσαμε -δύο χρόνια σε ανθρώπους και οκτώ εβδομάδες στα ποντίκια -βρήκαμε ακόμα αλλαγές που παρέμειναν στα κύτταρα του λιπώδους ιστού» είπαν. «Είναι πιθανό αυτές να διαγραφούν σε μεγαλύτερη περίοδο διατήρησης του βάρους».
Πρόληψη της παχυσαρκίας και νέες θεραπείες απώλειας βάρους
Τα ευρήματα αναδεικνύουν πόσο σημαντικό είναι να αποτρέπεται η αύξηση του βάρους: τα λιποκύτταρα, μαζί ενδεχομένως με τις αναμνήσεις που κρατούν, είναι δυνατόν να επιβιώσουν έως και 10 χρόνια. Η πρόληψη της παχυσαρκίας είναι πιο εύκολη από την προσπάθεια απώλειας βάρους.
Η διαπίστωση ότι τα λιπώδη κύτταρα διατηρούν «μνήμη» της παχυσαρκίας ενδέχεται να συνδράμει γιατρούς και ειδικούς δημόσιας υγείας στον σχεδιασμό αποτελεσματικότερων προγραμμάτων απώλειας βάρους. Παράλληλα, μπορεί στο μέλλον να οδηγήσει τις φαρμακευτικές εταιρείες στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων, τα οποία θα αντιστρέφουν επιγενετικές αλλαγές που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Σε ευρύτερο επίπεδο, τα αποτελέσματα ίσως συμβάλουν στον περιορισμό του στίγματος γύρω από την παχυσαρκία. «Δεν πρόκειται απλώς για έλλειψη προθυμίας ή έλλειψη θέλησης, υπάρχει πραγματικά ένας μοριακός μηχανισμός που καταπολεμά αυτήν την απώλεια βάρους», είπε ο von Meyenn.
Η ομάδα σχεδιάζει να εξετάσει και άλλους ιστούς, μεταξύ των οποίων το πάγκρεας, το ήπαρ και ο εγκέφαλος, ώστε να διαπιστώσει αν η κυτταρική «μνήμη» της παχυσαρκίας εμφανίζεται ευρύτερα. Επιπλέον, θέλει να διερευνήσει κατά πόσο η άσκηση ή τα φάρμακα για την απώλεια βάρους, όπως η σεμαγλουτίδη, επηρεάζουν τις επιγενετικές μεταβολές που συνδέονται με την παχυσαρκία.
Περισσότερες πληροφορίες: Adipose tissue retains an epigenetic memory of obesity after weight loss.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/einai-dyskolo-na-adynatisete-giati-ta-lipokyttara-diatiroyn-ti-mnimi-tis-pachysarkias/3011
