Οι καρδιακές παθήσεις αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες, ωστόσο δεν εκδηλώνονται πάντα με τον ίδιο τρόπο στα δύο φύλα. Η συχνότητα, οι εκβάσεις και η ηλικία εμφάνισης διαφέρουν ανάλογα με το είδος του καρδιακού προβλήματος. Κάποιες αποκλίσεις ενδέχεται να σχετίζονται με κοινωνικούς παράγοντες: στις γυναίκες, για παράδειγμα, τα συμπτώματα του εμφράγματος είναι συχνά λιγότερο αναγνωρίσιμα, με αποτέλεσμα να μπορεί να καθυστερήσει η διάγνωση και η θεραπεία. Άλλες διαφορές πιθανόν να συνδέονται με βαθύτερες βιολογικές αποκλίσεις.
Ο David Page, μέλος του Whitehead Institute for Biomedical Research, και οι συνεργάτες του εντόπισαν πλέον ορισμένες από αυτές τις βιολογικές διαφοροποιήσεις σε υγιείς καρδιές ανδρών και γυναικών. Τα ευρήματα ενδέχεται να βοηθήσουν στην ερμηνεία των διαφορών που παρατηρούνται στις καρδιακές παθήσεις.
«Η άποψή μου είναι ότι οι κλινικοί ιατροί τείνουν να πιστεύουν ότι οι διαφορές φύλου στις καρδιακές παθήσεις οφείλονται σε διαφορές στη συμπεριφορά», λέει η Maya Talukdar, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο εργαστήριο του Page. «Οι συμπεριφορικοί παράγοντες συμβάλλουν, αλλά ακόμα και όταν τους ελέγχετε, εξακολουθείτε να βλέπετε διαφορές στα φύλα. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν πιο βασικές φυσιολογικές διαφορές».
Διαφορές στην παραγωγή ενέργειας στα καρδιομυοκύτταρα
Σε εργασία που δημοσιεύτηκε στην έκδοση του περιοδικού Circulation για την υγεία των γυναικών, η μελέτη με επικεφαλής την Talukdar και τον μεταδιδακτορικό ερευνητή του εργαστηρίου Lukáš Chmátal αναδεικνύει διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα καρδιομυοκύτταρα υγιών ανδρών και γυναικών παράγουν ενέργεια. Πρόκειται για τα μυϊκά κύτταρα που είναι υπεύθυνα για τον καρδιακό παλμό.
«Η καρδιά είναι μια σκληρά εργαζόμενη αντλία και η καρδιακή ανεπάρκεια συχνά περιλαμβάνει μια ενεργειακή κρίση κατά την οποία η καρδιά δεν μπορεί να συγκεντρώσει αρκετή ενέργεια για να αντλήσει αίμα αρκετά γρήγορα για να καλύψει τις ανάγκες του σώματος», λέει ο Page. «Αυτό που είναι ενδιαφέρον σχετικά με τα τρέχοντα ευρήματά μας και τη σχέση τους με τις καρδιακές παθήσεις είναι ότι ανακαλύψαμε διαφορές μεταξύ των φύλων στην παραγωγή ενέργειας στα καρδιομυοκύτταρα και αυτό πιθανότατα ρυθμίζει τους άνδρες και τις γυναίκες διαφορετικά για μια συνάντηση με καρδιακή ανεπάρκεια».
Η αφετηρία της εργασίας ήταν η αναζήτηση διαφορών ανάμεσα στις υγιείς καρδιές των δύο φύλων, με την υπόθεση ότι αυτές μπορεί να επηρεάζουν τις αποκλίσεις στις καρδιακές παθήσεις. Η βασική βιολογία ενός υγιούς οργανισμού συχνά επηρεάζει την έκβαση όταν εμφανιστεί ασθένεια. Ενδεικτικά, όσοι φέρουν σε ένα αντίγραφο το δρεπανοκυτταρικό χαρακτηριστικό είναι πιο ανθεκτικοί στην ελονοσία, ορισμένες παραλλαγές του γονιδίου HLA σχετίζονται με πιο αργή εξέλιξη του HIV, ενώ συγκεκριμένες γονιδιακές εκδοχές ενδέχεται να προστατεύουν από την ανάπτυξη άνοιας.
Η κατανόηση των θεμελιωδών χαρακτηριστικών της καρδιάς και της αλληλεπίδρασής τους με τις καρδιακές παθήσεις μπορεί να προσφέρει περισσότερες γνώσεις για τις ίδιες τις παθήσεις και να ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Αν ένα χαρακτηριστικό προσφέρει σε μια ομάδα φυσική προστασία από καρδιακές παθήσεις, οι ερευνητές θα μπορούσαν ενδεχομένως να σχεδιάσουν ιατρικές παρεμβάσεις που ενεργοποιούν ή αναπαράγουν αυτή την προστατευτική ιδιότητα και σε άλλους ανθρώπους.
Οξείδωση λιπαρών οξέων στα γυναικεία καρδιομυοκύτταρα
Η νέα εργασία αποτελεί ένα πρώτο βήμα, καθώς καταγράφει θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στα φύλα. Τα στοιχεία που συγκέντρωσαν οι ερευνητές δείχνουν ότι στα γυναικεία καρδιομυοκύτταρα η βασική οδός παραγωγής ενέργειας έχει αυξημένη δραστηριότητα σε σύγκριση με τα ανδρικά. Η οξείδωση λιπαρών οξέων (FAO) παράγει το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειας που τροφοδοτεί την καρδιά, με τη μορφή του ATP, του ενεργειακού μορίου. Επιπλέον, πολλά γονίδια που συμμετέχουν στην οξείδωση λιπαρών οξέων εμφάνιζαν υψηλότερη έκφραση στη γυναικεία μυοκαρδιοπάθεια. Τα δεδομένα του μεταβολισμού επιβεβαίωσαν την εικόνα: στις γυναικείες καρδιές καταγράφηκε μεγαλύτερη ροή ελεύθερων λιπαρών οξέων και αυξημένη χρήση τους για την παραγωγή ATP σε σχέση με τις ανδρικές καρδιές.
Συνολικά, τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι καρδιές γυναικών και ανδρών διαφέρουν ουσιαστικά ως προς τον τρόπο παραγωγής της ενέργειας που απαιτείται για την άντληση αίματος. Χρειάζονται πρόσθετα πειράματα για να διαπιστωθεί αν οι αποκλίσεις αυτές σχετίζονται με τις διαφορές των φύλων στις καρδιακές παθήσεις. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανή αυτή τη σύνδεση, καθώς η παραγωγή ενέργειας είναι απαραίτητη τόσο για τη λειτουργία της καρδιάς όσο και για την καρδιακή ανεπάρκεια.
Ο Chmátal ανέφερε: «Έχουμε πολλά να μάθουμε για τη μοριακή προέλευση των διαφορών των φύλων στην υγεία και τις ασθένειες», και πρόσθεσε: «Αυτό που είναι συναρπαστικό για μένα είναι ότι η γνώση που προέρχεται από αυτές τις βασικές επιστημονικές ανακαλύψεις θα μπορούσε να οδηγήσει σε θεραπείες που ωφελούν άνδρες και γυναίκες, καθώς και σε αλλαγές πολιτικής που λαμβάνουν υπόψη τις διαφορές των φύλων κατά τον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο εκπαιδεύονται οι γιατροί και πώς γίνεται η διάγνωση και η θεραπεία των ασθενών».
Περισσότερες πληροφορίες: Maya Talukdar et al., «Genes of the Fatty Acid Oxidation Pathway are Upregulated in Female as Compared to Male Cardiomyocytes», Circulation (2025). DOI: 10.1161/CIRCULATIONAHA.124.071973.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/h-kardia-stis-gynaikes-chrisimopoiei-perissotero-tin-oxeidosi-ton-liparon-oxeon/2911
