Στο Κέντρο Προηγμένης Έρευνας στην Ιατρική του Ύπνου στο Μόντρεαλ, ο καθηγητής Shady Rahayel εξετάζει τη διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM (RBD), η οποία ενδέχεται να προειδοποιεί πρώιμα για νευροεκφυλιστικές παθήσεις, μεταξύ των οποίων η νόσος του Πάρκινσον και η άνοια με σωμάτια Lewy.
Η διαταραχή RBD εμφανίζεται συνήθως περίπου στα 50 και συνδέεται με ατροφία του εγκεφάλου, καθώς και με αυξημένο κίνδυνο να εκδηλωθούν αυτές οι ασθένειες.
Οι ερευνητές αξιοποιούν μαγνητικές τομογραφίες και τεχνητή νοημοσύνη, αναζητώντας βιοδείκτες που ενδέχεται να συμβάλουν στην πρόβλεψη και τη θεραπεία των συγκεκριμένων παθήσεων.
Ο Shady Rahayel, καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ, μελετά ασθενείς με RBD (REM sleep behavior disorder), δηλαδή διαταραχή συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM. Εργάζεται στο Κέντρο Προηγμένης Έρευνας στην Ιατρική του Ύπνου (CARSM), στο Νοσοκομείο Sacré-Coeur του Μόντρεαλ.
«Κανονικά, όταν κοιμόμαστε και ονειρευόμαστε, οι μύες μας παραλύουν, αλλά γύρω στην ηλικία των 50 ετών, μερικοί άνθρωποι γίνονται πολύ ταραγμένοι κατά τη διάρκεια του ύπνου και αρχίζουν να γρονθοκοπούν, να κλωτσούν και να ουρλιάζουν», είπε ο Rahayel, εξηγώντας την πάθηση.
Ο Rahayel πρόσθεσε ότι, ενώ η υπνοβασία εκδηλώνεται στον ύπνο αργού κύματος, η RBD εμφανίζεται στη φάση των ταχέων κινήσεων των ματιών (REM). «Είναι εντελώς διαφορετικό. Η υπνοβασία επηρεάζει τους νεότερους ανθρώπους», ενώ η διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM εμφανίζεται στη μέση ηλικία.
Η RBD ενδέχεται να οφείλεται στη χρήση αντικαταθλιπτικών ή στην υπνική άπνοια. Παράλληλα, αποτελεί πρόδρομο της νόσου του Πάρκινσον και της άνοιας με σωμάτια Lewy (LBD), δύο παθήσεων της ίδιας οικογένειας νευροεκφυλιστικών ασθενειών.
Ο Rahayel εξετάζει τα διακριτά μοτίβα εγκεφαλικής ατροφίας που σχετίζονται με τη διαταραχή ύπνου REM, ώστε να κατανοήσει πώς εξελίσσονται η νόσος του Πάρκινσον και η LBD. Το ερευνητικό ερώτημα αφορά την έναρξη και την πορεία της ατροφίας στα άτομα με RBD, καθώς και το κατά πόσο μπορεί να προβλέψει την ανάπτυξη της νόσου του Πάρκινσον ή της άνοιας με σωμάτια Lewy.
Τα αρχικά αποτελέσματα της ομάδας του δημοσιεύτηκαν στο eBioMedicine.
Κάτι δεν πάει καλά
Η RBD αποτελεί πρώιμη ένδειξη ότι ορισμένες εγκεφαλικές λειτουργίες δεν επιτελούνται πλέον κανονικά. Σχεδόν εννέα στους δέκα ανθρώπους με τη διαταραχή θα εμφανίσουν νόσο του Πάρκινσον ή LBD.
«Τα άτομα με RBD που έρχονται να μας δουν είναι σε καλή υγεία, αλλά γνωρίζουμε ότι κάτι δεν πάει καλά», δήλωσε ο Rahayel. «Από αυτούς που στη συνέχεια αναπτύσσουν μια ασθένεια, οι μισοί θα έχουν Πάρκινσον και οι άλλοι μισοί LBD».
Η LBD είναι η δεύτερη συχνότερη μορφή άνοιας, μετά τη νόσο Αλτσχάιμερ. «Οι ασθενείς με LBD δεν είναι πλέον σε θέση να λειτουργήσουν στην καθημερινή ζωή», είπε ο Rahayel. «Εκτός από την άνοια, θα έχουν συμπτώματα παρόμοια με αυτά της νόσου Πάρκινσον, έντονες οπτικές παραισθήσεις, διακυμάνσεις στην προσοχή και άλλα συμπτώματα».
Η αναζήτηση ενός βιοδείκτη
Παρότι οι ερευνητές διαθέτουν τη μεγαλύτερη βάση δεδομένων ασθενών με RBD, η ομάδα υπολογιστικής νευροεπιστήμης του Rahayel χρειαζόταν επιπλέον μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου για να αναζητήσει βιοδείκτη με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.
Για να καλύψουν αυτή την ανάγκη, οι ερευνητές απευθύνθηκαν σε 11 κέντρα μελέτης ύπνου ανά τον κόσμο και συγκέντρωσαν βάση δεδομένων με 1.276 μαγνητικές τομογραφίες από άτομα που κινδυνεύουν να εμφανίσουν ή έχουν νόσο του Πάρκινσον ή άνοια με σωμάτια Lewy, καθώς και από υγιείς ανθρώπους.
Με την εφαρμογή μοντέλων μηχανικής μάθησης και υπολογιστικών μοντέλων, οι επιστήμονες αναγνώρισαν δύο διαφορετικές τροχιές ατροφίας του εγκεφάλου.
«Κανονικά, σε μια μελέτη αυτού του τύπου, πρέπει να παρακολουθείτε τα άτομα ετησίως και να ελέγχετε την εξέλιξη της νόσου χρησιμοποιώντας εγκεφαλικές σαρώσεις», εξήγησε ο Rahayel. «Αλλά αυτός ο ισχυρός αλγόριθμος μπορεί να εκτιμήσει το στάδιο εξέλιξης της νόσου με βάση σαρώσεις διαφορετικών ανθρώπων».
Δύο διαφορετικές τροχιές
Στην άνοια με σωμάτια Lewy, η εγκεφαλική ατροφία φαίνεται να αρχίζει στον φλοιό και κατόπιν να επεκτείνεται προς το εσωτερικό. Αντίθετα, στη νόσο του Πάρκινσον η πορεία της είναι από το εσωτερικό προς τις εξωτερικές περιοχές του εγκεφάλου.
«Το ερώτημα τώρα είναι γιατί», είπε ο Rahayel. Στη συνέχεια, οι ερευνητές θα εξετάσουν ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην επιδείνωση του εγκεφαλικού φλοιού, όπως οι αγγειακές αλλοιώσεις, οι επιδράσεις των φαρμάκων και οι επιλογές τρόπου ζωής.
«Τώρα που έχουμε εντοπίσει αυτά τα νέα πρότυπα εξέλιξης, ο στόχος μας είναι να μπορέσουμε να προσδιορίσουμε από μια μαγνητική τομογραφία εάν κάποιος έχει ένα από αυτά, ώστε να μπορούμε να παρέχουμε την καλύτερη δυνατή φροντίδα», είπε ο Rahayel.
«Εάν ένα άτομο έχει μόλις ξεκινήσει μια νέα φαρμακευτική αγωγή, για παράδειγμα, αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τη βαθμολογία μνήμης του σε ένα γνωστικό τεστ», παρατήρησε. «Οι βιοδείκτες είναι πιο αντικειμενικοί». Ο Rahayel ελπίζει πως η καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο εξελίσσονται αυτές οι ασθένειες στον εγκέφαλο θα ενισχύσει την προσπάθεια για την εξεύρεση αποτελεσματικότερων θεραπειών.
Περισσότερες πληροφορίες: Stephen Joza et al., Distinct brain atrophy progression subtypes underlie phenoconversion in isolated REM sleep behaviour disorder, eBioMedicine (2025). medRxiv: DOI: 10.1101/2024.09.05.24313131.
Τα βασικά συμπεράσματα
- Η RBD, δηλαδή η διαταραχή συμπεριφοράς στον ύπνο REM, μπορεί να αποτελεί πρώιμη ένδειξη νευροεκφυλιστικών νόσων, όπως η νόσος του Πάρκινσον και η άνοια με σωμάτια Lewy.
- Η συγκεκριμένη διαταραχή αφορά κυρίως άτομα γύρω στα 50 και σχετίζεται με ατροφία του εγκεφάλου.
- Για τον εντοπισμό βιοδεικτών που θα συμβάλουν στην πρόβλεψη και τη θεραπεία των παθήσεων, οι ερευνητές αξιοποιούν μαγνητικές τομογραφίες και τεχνητή νοημοσύνη.
- Περίπου 9 στους 10 ανθρώπους με RBD αναμένεται να εμφανίσουν είτε νόσο του Πάρκινσον είτε LBD.
- Οι ερευνητές διαπίστωσαν δύο διαφορετικές πορείες εγκεφαλικής ατροφίας, οι οποίες εξαρτώνται από την ασθένεια που αναπτύσσεται.
- Η καλύτερη κατανόηση των μηχανισμών πίσω από την ατροφία αποτελεί στόχο, ώστε να βελτιωθούν οι θεραπείες για αυτές τις νόσους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-diatarachi-ypnoy-rem-apokalyptei-krymmenes-neyroekfylistikes-nosoys/8893
