Κλάσμα εξώθησης: Τι δείχνει η μέτρηση για την άντληση αίματος από την καρδιά και τι σημαίνει αν είναι χαμηλό

Το κλάσμα εξώθησης είναι ένας βασικός δείκτης για το πόσο αποτελεσματικά αντλεί αίμα η καρδιά και συμβάλλει στην αξιολόγηση της καρδιακής ανεπάρκειας. Τι πληροφορίες δίνουν οι τιμές του και σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί θεραπεία;

Κλάσμα εξώθησης: Η σημασία της μέτρησης και τα φυσιολογικά όρια

Με τον όρο κλάσμα εξώθησης περιγράφεται το ποσοστό του αίματος που στέλνει έξω η αριστερή κοιλία της καρδιάς σε κάθε συστολή. Σε έναν υγιή άνθρωπο, σε κάθε καρδιακό χτύπο προωθείται στο σώμα περίπου το 50% έως 70% του αίματος που βρίσκεται στην κοιλία, η οποία δεν αδειάζει πλήρως. Η χαμηλότερη τιμή υποδηλώνει μικρότερη δυνατότητα της καρδιάς να αντλεί αίμα.

Για να βρεθεί το ποσοστό, ο όγκος αίματος που εξωθείται από την κοιλία σε κάθε συστολή διαιρείται με τη συνολική ποσότητα αίματος που περιέχει όταν γεμίσει. Στη συνέχεια, το αποτέλεσμα πολλαπλασιάζεται επί 100.

Η πιο συνηθισμένη εξέταση για τη μέτρηση είναι το υπερηχοκαρδιογράφημα. Μπορούν, όμως, να χρησιμοποιηθούν και οι εξής μέθοδοι:

• μαγνητική τομογραφία της καρδιάς,
• αξονική τομογραφία,
• καθετηριασμός της καρδιάς και
• εξετάσεις πυρηνικής απεικόνισης.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η μέτρηση αφορά την αριστερή κοιλία, που προωθεί οξυγονωμένο αίμα στα όργανα. Είναι δυνατό να υπολογιστεί και το κλάσμα εξώθησης της δεξιάς κοιλίας, η οποία στέλνει αίμα στους πνεύμονες· αυτό γίνεται κυρίως όταν υπάρχει υποψία ότι η δεξιά πλευρά της καρδιάς δεν λειτουργεί σωστά.

Οι τιμές που θεωρούνται φυσιολογικές παρουσιάζουν μικρές διαφορές ανά φύλο: για τους άνδρες κυμαίνονται από 52% έως 72% και για τις γυναίκες από 54% έως 74%.

Τι έχουν δείξει οι νεότερες έρευνες για το κλάσμα εξώθησης

Νεότερες μελέτες εξετάζουν τόσο τη θεραπευτική αντιμετώπιση της καρδιακής ανεπάρκειας όσο και τους τρόπους με τους οποίους μετριέται το κλάσμα εξώθησης.

• Μελέτη του 2026 με τίτλο “Incidence, medical therapy, and outcomes in heart failure with improved ejection fraction across guideline definitions.” εξέτασε σχεδόν 37.500 άτομα με πρόσφατη διάγνωση καρδιακής ανεπάρκειας. Ανάλογα με τα κριτήρια, το κλάσμα εξώθησης παρουσίασε βελτίωση στο 28% έως 40% των ασθενών, αλλά ο κίνδυνος επιπλοκών παραμένει.
• Η ανασκόπηση του 2025, “Heart failure with preserved ejection fraction therapeutics: in search of the pillars”, αναφέρει ότι σχεδόν οι μισοί ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια έχουν διατηρημένο κλάσμα εξώθησης. Για την πάθηση είναι πλέον διαθέσιμες νέες κατηγορίες φαρμάκων.
• Σύμφωνα με τη μετα-ανάλυση του 2024 “Validating real-time three-dimensional echocardiography against cardiac magnetic resonance, for the determination of ventricular mass, volume and ejection fraction: a meta-analysis”, η μέθοδος μέτρησης μπορεί να επηρεάσει την τιμή του κλάσματος εξώθησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η τρισδιάστατη υπερηχοκαρδιογραφία ενδέχεται να υπολογίζει μικρότερους όγκους της καρδιάς.

Χαμηλό ή υψηλό κλάσμα εξώθησης: Τι δείχνουν οι τιμές για την καρδιά

Τιμή κλάσματος εξώθησης από 40% έως 49% υποδηλώνει ήπια μείωση της ικανότητας άντλησης αίματος. Ορισμένοι άνθρωποι δεν έχουν συμπτώματα, ενώ άλλοι τα παρατηρούν μόνο κατά την άσκηση. Η μέτρηση από μόνη της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια.

Με κλάσμα εξώθησης 40% ή χαμηλότερο, η ικανότητα της καρδιάς να αντλεί αίμα είναι σημαντικά περιορισμένη. Όταν πρόκειται για ασθενή με καρδιακή ανεπάρκεια, η μορφή αυτή ονομάζεται καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο κλάσμα εξώθησης.

Η πολύ μεγάλη μείωση του κλάσματος εξώθησης μπορεί να συνδέεται με υψηλότερο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών, μεταξύ των οποίων επικίνδυνες αρρυθμίες και καρδιακή ανακοπή. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συμπτώματα είναι πιθανό να παρουσιαστούν ακόμη και όταν το άτομο αναπαύεται.

Καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί να εμφανιστεί και σε άτομα με φυσιολογικό κλάσμα εξώθησης. Ο καρδιακός μυς μπορεί τότε να είναι περισσότερο δύσκαμπτος, με συνέπεια να μην εισέρχεται αρκετό αίμα στην κοιλία.

Ακόμη και με φυσιολογική τιμή εξώθησης, η καρδιά ενδέχεται να μην μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες του οργανισμού. Η κατάσταση αυτή αποκαλείται επίσης καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξώθησης.

Στους παράγοντες που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο περιλαμβάνονται η υψηλή αρτηριακή πίεση, η στεφανιαία νόσος, οι παθήσεις των καρδιακών βαλβίδων και η υπνική άπνοια.

Κλάσμα εξώθησης 75% ή μεγαλύτερο χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα υψηλό και πρέπει να αξιολογείται από γιατρό. Μπορεί να σχετίζεται με προβλήματα όπως η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, καθώς και με παροδικές επιδράσεις στη λειτουργία της καρδιάς, για παράδειγμα από αφυδάτωση ή ορισμένες λοιμώξεις.

Αιτίες που μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση του κλάσματος εξώθησης

Παθήσεις που βλάπτουν ή αποδυναμώνουν τον καρδιακό μυ μπορούν να κάνουν τις συστολές λιγότερο αποτελεσματικές. Παρότι ο οργανισμός επιχειρεί να αναπληρώσει τη δυσλειτουργία, με τον χρόνο η καρδιά ενδέχεται να διογκωθεί ή να σχηματιστεί ουλώδης ιστός.

Οι μεταβολές αυτές δυσκολεύουν την καρδιά να γεμίσει και να προωθήσει το αίμα. Στην αρχή, μια ήπια πτώση του κλάσματος εξώθησης μπορεί να μη γίνει αντιληπτή, ωστόσο η λειτουργία ενδέχεται στη συνέχεια να επιδεινωθεί.

Συμπτώματα που μπορεί να συνοδεύουν το χαμηλό κλάσμα εξώθησης

Το χαμηλό κλάσμα εξώθησης μπορεί να συνοδεύεται από συμπτώματα, τα οποία δεν έχουν την ίδια ένταση σε όλους τους ασθενείς.

Ενδέχεται να παρατηρηθούν τα εξής:

• αδυναμία και κόπωση,
• δύσπνοια, η οποία γίνεται εντονότερη όταν είστε ξαπλωμένοι,
• αίσθημα παλμών,
• συσσώρευση υγρών στα πόδια ή στην κοιλιά,
• σύγχυση, ζάλη ή ναυτία,
• επεισόδια λιποθυμίας.

Υπάρχει δυνατότητα βελτίωσης του χαμηλού κλάσματος εξώθησης;

Ναι, ορισμένες θεραπείες συμβάλλουν στη βελτίωση της καρδιακής λειτουργίας και, σε αρκετές περιπτώσεις, μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση του κλάσματος εξώθησης.

Η αντιμετώπιση επιλέγεται με βάση την αιτία της μείωσης, τη σοβαρότητα της κατάστασης και τη γενική υγεία του ασθενούς. Με την τακτική μέτρηση του κλάσματος εξώθησης, οι γιατροί παρακολουθούν την εξέλιξη της καρδιακής ανεπάρκειας και εκτιμούν πόσο αποτελεσματική είναι η θεραπεία.