Μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature δείχνει ότι η γενετική ενδέχεται να επηρεάζει περισσότερο τη διάρκεια ζωής από τις διατροφικές παρεμβάσεις. Οι ερευνητές συνέκριναν πόσο ζούσαν ποντίκια που ακολουθούσαν διαφορετικά σχήματα θερμιδικού περιορισμού και παρατήρησαν πως εκείνα με τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής παρέμεναν μακροβιότερα, ανεξάρτητα από τις αλλαγές στη διατροφή τους.
Ο περιορισμός των θερμίδων παρέτεινε τη ζωή όλων των ποντικών, ωστόσο οι πολύ αυστηροί περιορισμοί ενδέχεται να προκαλέσουν σωματική βλάβη. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν πόσο σημαντικές είναι οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η διατροφή και η άσκηση, για την καλύτερη μακροχρόνια υγεία, ανεξάρτητα από τις γενετικές παραλλαγές.
Του Bradley Elliott, Senior Lecturer in Physiology, University of Westminster, The Conversation.
Με την πάροδο της ηλικίας, πολλοί αστειεύονται ότι το καλύτερο που μπορεί να κάνει κανείς για να ζήσει περισσότερο είναι να διαλέξει καλούς γονείς. Είναι γνωστό εδώ και καιρό πως οι άνθρωποι με μεγάλη διάρκεια ζωής συχνά έχουν γονείς και παππούδες που έζησαν επίσης πολλά χρόνια, γεγονός που υποδηλώνει ότι η γενετική συνδέεται με τη μακροζωία.
Η σχέση, όμως, είναι σύνθετη: γνωρίζουμε πως ο συνολικός τρόπος ζωής, ιδίως η διατροφή και η άσκηση, επηρεάζουν σημαντικά τόσο την υγεία σε μεγαλύτερη ηλικία όσο και το προσδόκιμο ζωής. Το κατά πόσο μετρούν περισσότερο ο τρόπος ζωής ή τα γονίδια παραμένει ανοιχτό ερώτημα, το οποίο επιχείρησε να διερευνήσει περαιτέρω πρόσφατη μελέτη στο Nature.
Θερμιδικός περιορισμός και γονίδια στη μελέτη της μακροζωίας
Εδώ και πολλές δεκαετίες οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ο περιορισμός της πρόσληψης θερμίδων μπορεί να παρατείνει τη ζωή των ζώων. Τη δεκαετία του 1930 καταγράφηκε ότι οι αρουραίοι που κατανάλωναν λιγότερες θερμίδες ζούσαν περισσότερο από εκείνους που είχαν ελεύθερη πρόσβαση σε τροφή. Αντίστοιχα, οι πιο σωματικά δραστήριοι άνθρωποι τείνουν να ζουν περισσότερο. Η σύνδεση, ωστόσο, συγκεκριμένων γονιδίων με τη μακροζωία παρέμενε αμφιλεγόμενη μέχρι πρόσφατα.
Στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο, η Cynthia Kenyon μελετούσε τη διάρκεια ζωής του μικροσκοπικού σκουληκιού C elegans και διαπίστωσε ότι μικρές μεταβολές σε γονίδιο που ρυθμίζει την ανίχνευση και την απόκριση των κυττάρων στα διαθέσιμα θρεπτικά συστατικά διπλασίαζαν τη διάρκεια ζωής τους. Το εύρημα έθεσε νέα ερωτήματα: πόσο βαραίνουν η γενετική και ο τρόπος ζωής στη διάρκεια της ζωής και ποιος από τους δύο παράγοντες υπερισχύει; Πώς αλληλεπιδρούν;
Για να διαχωρίσουν τις επιδράσεις των γονιδίων από εκείνες του τρόπου ζωής, οι ερευνητές της νέας μελέτης στο Nature εξέτασαν 960 ποντίκια που ακολούθησαν διαφορετικά σχήματα θερμιδικού περιορισμού. Συγκεκριμένα, μελέτησαν κλασικά μοντέλα με 20% ή 40% λιγότερες θερμίδες από ό,τι κατανάλωναν τα ποντίκια της ομάδας ελέγχου, καθώς και διαλειμματική νηστεία για μία ή δύο ημέρες. Η τελευταία επιλέχθηκε και επειδή είναι δημοφιλής σε όσους επιδιώκουν τα οφέλη του θερμιδικού περιορισμού.
Καθώς είναι πλέον γνωστό ότι μικρές γενετικές διαφορές επηρεάζουν τη γήρανση, οι επιστήμονες επέλεξαν ποντίκια με διαφορετικό γενετικό υπόβαθρο. Η επιλογή αυτή είχε δύο λόγους. Οι εργαστηριακές έρευνες χρησιμοποιούν συνήθως ποντίκια με πολύ παρόμοια γονίδια, ενώ η ποικιλία στο γενετικό υλικό επέτρεψε να εξεταστούν τόσο οι διατροφικές επιδράσεις στη μακροζωία όσο και εκείνες των γονιδίων. Επιπλέον, οι άνθρωποι παρουσιάζουν μεγάλη γενετική ποικιλότητα, οπότε τα αποτελέσματα από σχεδόν πανομοιότυπα ποντίκια συχνά δεν μεταφέρονται εύκολα στον ανθρώπινο πληθυσμό.
Το κύριο συμπέρασμα ήταν ότι η γενετική φαίνεται να επηρεάζει τη διάρκεια ζωής περισσότερο από οποιαδήποτε διατροφική παρέμβαση που εξετάστηκε. Ακόμη και μετά τις αλλαγές στη διατροφή, οι τύποι ποντικών με τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής εξακολούθησαν να ζουν περισσότερο.
Η διατροφή έχει σημασία, αλλά τα γονίδια έχουν μεγαλύτερη
Παρότι τα ποντίκια με μικρότερη διάρκεια ζωής ωφελήθηκαν από τους διατροφικούς περιορισμούς, δεν έφτασαν σε διάρκεια ζωής τους μακροβιότερους συνομηλίκους τους. Το αποτέλεσμα αυτό δίνει βάση στο γνωστό ευφυολόγημα «διάλεξε καλούς γονείς».
Παράλληλα, όλα τα μοντέλα θερμιδικού περιορισμού παρέτειναν τη ζωή των ποντικών. Σε σύγκριση με την ομάδα που μείωνε τις θερμίδες κατά 20%, η ομάδα του 40% εμφάνισε μεγαλύτερη μέση και μέγιστη διάρκεια ζωής. Η ομάδα του 20% παρουσίασε επίσης αύξηση τόσο στη μέση όσο και στη μέγιστη διάρκεια ζωής σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Ωστόσο, η επίδραση των γονιδίων ήταν ισχυρότερη από εκείνη των διατροφικών παρεμβάσεων.
Παρότι κάθε μοντέλο θερμιδικού περιορισμού συνδέθηκε με μεγαλύτερη μέση διάρκεια ζωής στα ποντίκια, το πιο αυστηρό από όσα εξετάστηκαν —με 40% λιγότερες θερμίδες— συνοδεύτηκε από μεταβολές που ενδέχεται να συνιστούν σωματική βλάβη. Μεταξύ αυτών ήταν η εξασθένηση της ανοσοποιητικής λειτουργίας και η απώλεια μυϊκής μάζας. Έξω από τις ελεγχόμενες συνθήκες του εργαστηρίου, όπου δεν υπάρχουν μικρόβια και θηρευτές, τέτοιες επιπτώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν την υγεία και τη μακροζωία.
Περιορισμοί της μελέτης για τη μακροζωία και τις θερμίδες
Τα ευρήματα μελετών αυτού του είδους χρειάζεται να αξιολογούνται έχοντας υπόψη ορισμένους σημαντικούς περιορισμούς.
Καταρχάς, παραμένει άγνωστο αν τα αποτελέσματα μπορούν να ισχύσουν και για τους ανθρώπους. Όπως συμβαίνει στις περισσότερες μελέτες θερμιδικού περιορισμού σε ποντίκια, τα ζώα στις ομάδες περιορισμένης σίτισης έλαβαν 20% ή 40% λιγότερη τροφή από εκείνα της ομάδας ελέγχου, που έτρωγαν όσο ήθελαν. Για τους ανθρώπους, μια τέτοια σύγκριση θα προϋπέθετε ότι το να τρώει κάποιος καθημερινά και σε κάθε γεύμα από έναν μπουφέ χωρίς όριο αποτελεί το «φυσιολογικό», ενώ όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε απεριόριστες ποσότητες φαγητού «τρέφονται με περιορισμούς». Αυτό δεν αντανακλά με ακρίβεια τον τρόπο που ζουν και τρώνε οι άνθρωποι.
Ένας ακόμη περιορισμός αφορά τη σωματική δραστηριότητα, η οποία δεν ελέγχθηκε στη μελέτη. Οι περισσότερες ομάδες έτρεχαν περίπου το ίδιο στους τροχούς των κλουβιών, με εξαίρεση τα ποντίκια που είχαν 40% θερμιδικό περιορισμό, τα οποία έτρεξαν πολύ περισσότερο. Οι ερευνητές απέδωσαν την επιπλέον δραστηριότητα στο γεγονός ότι τα συγκεκριμένα ποντίκια αναζητούσαν διαρκώς περισσότερη τροφή. Ωστόσο, η σαφώς μεγαλύτερη άσκηση σε αυτή την ομάδα σημαίνει ότι μπορεί να συνέβαλε στα θετικά αποτελέσματα, παράλληλα με τον περιορισμό των θερμίδων. Επομένως, δεν είναι σαφές αν έζησαν περισσότερο χάρη στην άσκηση ή στη μείωση των θερμίδων κατά 40%.
Δεν έχουμε τη δυνατότητα να επιλέξουμε τους γονείς μας ή να τροποποιήσουμε τα γονίδια που κληρονομήσαμε. Έχει, ωστόσο, ενδιαφέρον ότι ορισμένες γενετικές παραλλαγές επηρεάζουν σημαντικά τη μέγιστη ηλικία που μπορούμε να προσδοκούμε. Η μελέτη ανέδειξε εξίσου τη σημασία παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής, όπως η διατροφή και η άσκηση, με στόχο την αύξηση της διάρκειας ζωής. Η αποτελεσματικότητά τους δεν εξαρτάται από τα γονίδια που φέρουμε.
Συμπεράσματα για τη γενετική, τη διατροφή και τη μακροζωία
- Πρόσφατη μελέτη υποδεικνύει ότι η γενετική επηρεάζει τη διάρκεια ζωής περισσότερο από τις διατροφικές παρεμβάσεις.
- Οι τύποι ποντικών με τη μεγαλύτερη μακροζωία εξακολούθησαν να ζουν περισσότερο, ανεξάρτητα από τις διατροφικές αλλαγές τους.
- Όλα τα μοντέλα θερμιδικού περιορισμού αύξησαν τη διάρκεια ζωής των ποντικών, ενώ τα καλύτερα αποτελέσματα καταγράφηκαν με μείωση κατά 40%.
- Οι πολύ αυστηροί περιορισμοί στις θερμίδες ενδέχεται, ωστόσο, να προκαλέσουν σωματικές επιπτώσεις, μεταξύ των οποίων εξασθενημένη ανοσοποιητική λειτουργία.
- Τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι ισχύουν και για τους ανθρώπους, καθώς οι συνθήκες διατροφής και άσκησης διαφέρουν αισθητά.
- Συνολικά, αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η διατροφή και η άσκηση, παραμένουν σημαντικές για την αύξηση της διάρκειας ζωής, ανεξάρτητα από τα γονίδια.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ligoteres-thermides-i-ischyra-gonidia-to-mystiko-gia-makrozoia/2854
