Περισσότεροι από 365.000 θάνατοι από καρδιακές παθήσεις παγκοσμίως το 2018 ενδέχεται να συνδέονται με την καθημερινή έκθεση σε ορισμένες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή πλαστικών οικιακών αντικειμένων, σύμφωνα με νέα ανάλυση δημογραφικών ερευνών.
Οι χημικές ουσίες αυτές, γνωστές ως φθαλικές ενώσεις, χρησιμοποιούνται ευρέως σε όλο τον κόσμο. Ωστόσο, στην Αφρική, τη Νότια Ασία και τη Μέση Ανατολή καταγράφηκε σαφώς μεγαλύτερο μερίδιο των θανάτων, που αντιστοιχούσε περίπου στο μισό του συνόλου.
Εδώ και δεκαετίες, οι ειδικοί έχουν συσχετίσει την έκθεση σε ορισμένες φθαλικές ενώσεις με προβλήματα υγείας. Οι ουσίες βρίσκονται σε καλλυντικά, απορρυπαντικά, διαλύτες, πλαστικούς σωλήνες, εντομοαπωθητικά και άλλα προϊόντα. Όταν διασπώνται σε μικροσκοπικά σωματίδια και καταλήγουν στον οργανισμό μέσω κατάποσης, μελέτες τις έχουν συνδέσει με μεγαλύτερο κίνδυνο για παθήσεις όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης, τα προβλήματα γονιμότητας και ο καρκίνος.
DEHP στα πλαστικά και κίνδυνοι για την καρδιά
Η μελέτη, υπό την καθοδήγηση ερευνητών του NYU Langone Health, εξέτασε ειδικά τον δι-2-αιθυλεξυλ φθαλικό (DEHP), έναν τύπο φθαλικού εστέρα. Το DEHP προστίθεται σε δοχεία τροφίμων, ιατρικό εξοπλισμό και άλλα πλαστικά για να γίνουν πιο μαλακά και εύκαμπτα. Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η έκθεση μπορεί να προκαλέσει υπερδραστήρια ανοσολογική αντίδραση (φλεγμονή) στις αρτηρίες της καρδιάς, η οποία με την πάροδο του χρόνου συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού επεισοδίου.
Οι ερευνητές υπολόγισαν στη νέα ανάλυση ότι η έκθεση στο DEHP συνέβαλε σε 368.764 θανάτους το 2018, δηλαδή σε περισσότερο από το 10% των παγκόσμιων θανάτων από καρδιακές παθήσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών ηλικίας 55 έως 64 ετών. Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό eBioMedicine.
«Επισημαίνοντας τη σύνδεση μεταξύ των φθαλικών ενώσεων και μιας κύριας αιτίας θανάτου σε όλο τον κόσμο, τα ευρήματά μας προσθέτουν στο τεράστιο σύνολο στοιχείων ότι αυτές οι χημικές ουσίες αποτελούν τεράστιο κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία», δήλωσε η Sara Hyman, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και ερευνήτρια στην Ιατρική Σχολή Grossman του NYU.
Οι συγγραφείς εκτίμησαν ότι το οικονομικό κόστος που συνδέεται με τους θανάτους της μελέτης ανήλθε σε περίπου 510 δισεκατομμύρια δολάρια, με πιθανότητα να έφτασε έως και τα 3,74 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Σε μελέτη του 2021, η ίδια ερευνητική ομάδα είχε συνδέσει τις φθαλικές ενώσεις με περισσότερους από 50.000 πρόωρους θανάτους ετησίως, κυρίως από καρδιακές παθήσεις, σε ηλικιωμένους Αμερικανούς. Η Hyman, η οποία είναι επίσης μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ανέφερε ότι η πιο πρόσφατη έρευνα θεωρείται η πρώτη παγκόσμια εκτίμηση μέχρι σήμερα για την καρδιαγγειακή θνησιμότητα —ή ακόμη και για οποιαδήποτε επίπτωση στην υγεία— που αποδίδεται στην έκθεση στις χημικές ουσίες.
Πώς εκτιμήθηκαν οι θάνατοι από έκθεση στο DEHP
Για να εκτιμήσει την έκθεση στο DEHP σε 200 χώρες και περιοχές, η ομάδα ανέλυσε δεδομένα υγείας και περιβάλλοντος από δεκάδες μελέτες πληθυσμών. Στα στοιχεία περιλαμβάνονταν δείγματα ούρων με χημικά προϊόντα διάσπασης που προέρχονται από το πλαστικό πρόσθετο. Για τη θνησιμότητα χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας, ερευνητικού φορέα στις ΗΠΑ που συγκεντρώνει ιατρικές πληροφορίες από όλο τον κόσμο, με στόχο τον εντοπισμό τάσεων στη δημόσια υγεία.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι η Αφρική και η ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Ασίας και της Μέσης Ανατολής αντιστοιχούσαν, αντίστοιχα, στο 30% και στο 25% των θανάτων από καρδιακές παθήσεις που συνδέονται με το DEHP. Τον μεγαλύτερο αριθμό θανάτων είχε η Ινδία, με 39.677, ενώ ακολουθούσαν το Πακιστάν και η Αίγυπτος.
Οι αυξημένοι κίνδυνοι καρδιακού θανάτου στις συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες παρέμειναν υψηλότεροι και μετά τη στατιστική προσαρμογή των ερευνητών για το μέγεθος του πληθυσμού της ηλικιακής ομάδας που εξετάστηκε.
Μεγαλύτερη επιβάρυνση από φθαλικές ενώσεις σε Αφρική και Ασία
Οι συγγραφείς προτείνουν ως πιθανή εξήγηση ότι στις χώρες αυτές η έκθεση στις χημικές ουσίες μπορεί να είναι μεγαλύτερη. Αυτό ενδέχεται να σχετίζεται με την ταχεία ανάπτυξη της παραγωγής πλαστικών, σε συνδυασμό με λιγότερους περιορισμούς στην κατασκευή σε σύγκριση με άλλες περιοχές.
«Υπάρχει μια σαφής ανισότητα ως προς το ποια μέρη του κόσμου φέρουν το κύριο βάρος των αυξημένων καρδιακών κινδύνων από τις φθαλικές ενώσεις», δήλωσε ο κύριος συγγραφέας της μελέτης Leonardo Trasande. «Τα αποτελέσματά μας υπογραμμίζουν την επείγουσα ανάγκη για παγκόσμιους κανονισμούς για τη μείωση της έκθεσης σε αυτές τις τοξίνες, ειδικά σε περιοχές που πλήττονται περισσότερο από την ταχεία εκβιομηχάνιση και την κατανάλωση πλαστικού», πρόσθεσε ο Trasande, καθηγητής Παιδιατρικής στην Ιατρική Σχολή Grossman του NYU.
Ο Trasande διευκρίνισε ότι η ανάλυση δεν είχε σχεδιαστεί ώστε να αποδείξει πως το DEHP προκαλεί άμεσα ή από μόνο του καρδιακές παθήσεις. Επιπλέον, οι αυξημένοι κίνδυνοι θανάτου που καταγράφηκαν δεν συνυπολόγισαν άλλους τύπους φθαλικών ενώσεων, ούτε τη θνησιμότητα σε διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. Για τον λόγο αυτό, εκτίμησε ότι ο συνολικός αριθμός θανάτων από καρδιακές παθήσεις που συνδέονται με τις χημικές ουσίες είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερος.
Περιορισμοί της μελέτης και επόμενα ερευνητικά βήματα
Στα επόμενα βήματα, οι ερευνητές σκοπεύουν να εξετάσουν πώς οι μειώσεις της έκθεσης στις φθαλικές ενώσεις επηρεάζουν διαχρονικά τα παγκόσμια ποσοστά θνησιμότητας. Παράλληλα, θα διευρύνουν τη μελέτη και σε άλλες ανησυχίες για την υγεία που προκαλούν οι χημικές ουσίες, μεταξύ των οποίων ο πρόωρος τοκετός.
Περισσότερες πληροφορίες: Phthalate exposure from plastics and cardiovascular disease: global estimates of attributable mortality and years life lost, eBioMedicine (2025). DOI: 10.1016/j.ebiom.2025.105730.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/oi-thanatoi-apo-kardiakes-pathiseis-syndeontai-me-tis-fthalates-2/4812
