Η σωματική αδράνεια παραμένει πρόβλημα υγείας παγκόσμιας κλίμακας, καθώς πρόσφατες έρευνες καταγράφουν ότι η φυσική δραστηριότητα δεν έχει αυξηθεί τα τελευταία 20 χρόνια, παρότι η ενημέρωση για τα οφέλη της άσκησης είναι μεγαλύτερη. Περίπου το 33% των ενηλίκων και σχεδόν το 80% των εφήβων δεν ανταποκρίνονται στις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για κίνηση.
Περισσότεροι από 5 εκατομμύρια θάνατοι κάθε χρόνο αποδίδονται στη σωματική αδράνεια, η οποία συγκαταλέγεται στους σημαντικούς παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν για τη δημόσια υγεία. Αντίθετα, η συστηματική άσκηση συνδέεται με πολλά οφέλη, από την καλύτερη ψυχική υγεία και την ενίσχυση του ανοσοποιητικού έως τον μειωμένο κίνδυνο καρκίνου.
Παρότι υπάρχουν πολιτικές υπέρ της άσκησης, η εφαρμογή τους εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Η κατάσταση αυτή καθιστά αναγκαία μια πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια, ώστε η σωματική δραστηριότητα να ενταχθεί στην καθημερινή ζωή.
Οι διεθνείς δείκτες σωματικής δραστηριότητας δεν έχουν παρουσιάσει ουσιαστική άνοδο τις τελευταίες δύο δεκαετίες, παρά την ευρύτερη γνώση για τα οφέλη της άσκησης και την ανάπτυξη πολιτικών για έναν πιο δραστήριο τρόπο ζωής. Αυτό προκύπτει από πρόσφατες επιστημονικές εργασίες στα έγκριτα περιοδικά Nature Medicine και Nature Health, οι οποίες εξέτασαν δεδομένα δεκάδων χωρών και εκατομμυρίων ανθρώπων. Η σωματική αδράνεια θεωρείται πλέον ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου που μπορούν να τροποποιηθούν για τη δημόσια υγεία.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι θάνατοι που συνδέονται με την αδράνεια ξεπερνούν τα πέντε εκατομμύρια τον χρόνο και αντιστοιχούν σε περίπου 7% του συνόλου. Την ίδια στιγμή, μεγάλο μέρος των ανθρώπων δεν ακολουθεί τις οδηγίες φυσικής δραστηριότητας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Περίπου ένας στους τρεις ενήλικες δεν συμπληρώνει τα προτεινόμενα 150 λεπτά μέτριας άσκησης εβδομαδιαίως, ενώ σχεδόν οκτώ στους δέκα εφήβους δεν φτάνουν τα 60 λεπτά κίνησης την ημέρα.
Τι δείχνουν οι διεθνείς μετρήσεις
Σε εκτενή έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Nature Medicine, εξετάστηκαν δεδομένα φυσικής δραστηριότητας από 68 χώρες. Οι πληροφορίες αντλήθηκαν από το σύστημα του ΠΟΥ για την παρακολούθηση παραγόντων κινδύνου μη μεταδοτικών νοσημάτων και αφορούσαν τα έτη 2008–2019.
Οι ερευνητές ταξινόμησαν τη φυσική δραστηριότητα σε τρεις κύριες μορφές:
- άσκηση κατά τον ελεύθερο χρόνο, όπως γυμναστική ή αθλητισμός
- μετακινήσεις με ενεργό τρόπο, όπως περπάτημα ή ποδήλατο
δραστηριότητα που σχετίζεται με την εργασία.
Η κίνηση δεν αποτελεί σε όλες τις περιπτώσεις αποτέλεσμα συνειδητής απόφασης για άσκηση, σύμφωνα με τα στοιχεία. Συχνά προκύπτει από τις απαιτήσεις της δουλειάς ή της καθημερινότητας, όπως η χειρωνακτική εργασία και οι μετακινήσεις.
Πώς επηρεάζει η σωματική δραστηριότητα την υγεία
Για να εξετάσουν τις επιπτώσεις της κίνησης σε διαφορετικούς τομείς της υγείας, οι μελέτες αξιοποίησαν επίσης μεγάλο αριθμό συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα οφέλη της συστηματικής κίνησης δεν περιορίζονται στην πρόληψη καρδιαγγειακών και μεταβολικών νοσημάτων.
Η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος
Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν κατά την πανδημία COVID-19 κατέγραψαν ότι τα άτομα με τακτική σωματική δραστηριότητα εμφάνιζαν:
- 36% μικρότερη πιθανότητα να χρειαστούν νοσηλεία
- 34% χαμηλότερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης
- 43% μικρότερο κίνδυνο θανάτου, συγκριτικά με άτομα που ήταν λιγότερο δραστήρια.
Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η σωματική δραστηριότητα ενδέχεται να έχει θετική επίδραση στην ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού.
Η ψυχική υγεία
Σύμφωνα με την ανάλυση, όσοι καλύπτουν τις συστάσεις για σωματική δραστηριότητα έχουν περίπου 25% χαμηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν κατάθλιψη. Η άσκηση φαίνεται να δρα σε νευροβιολογικές διεργασίες που σχετίζονται με τη διάθεση, μεταξύ των οποίων η παραγωγή ενδορφινών και η λειτουργία των νευροδιαβιβαστών.
Ο καρκίνος
Επιδημιολογικές έρευνες συσχετίζουν τα υψηλότερα επίπεδα αερόβιας άσκησης με μείωση 10% έως 20% στον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων καρκίνων. Επίσης, η σωματική δραστηριότητα μετά τη διάγνωση φαίνεται να συνδέεται με περίπου 37% χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο.
Η σωματική αδράνεια στον 21ο αιώνα
Παρά τα οφέλη που έχουν τεκμηριωθεί, η φυσική δραστηριότητα δεν έχει αυξηθεί σημαντικά σε διεθνές επίπεδο. Σε δεύτερη έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο Nature Health, οι ερευνητές ανέλυσαν 661 εθνικά έγγραφα πολιτικής από 200 χώρες, τα οποία δημοσιεύτηκαν από το 2004 έως το 2025.
Η εξέταση των εγγράφων έδειξε ότι οι περισσότερες χώρες έχουν καταρτίσει στρατηγικές για την ενθάρρυνση της άσκησης. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία για το κατά πόσο εφαρμόζονται στην πράξη είναι περιορισμένα. Επομένως, η θέσπιση πολιτικών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυξάνεται η σωματική δραστηριότητα στον πληθυσμό.
Μια πιο διευρυμένη θεώρηση της άσκησης
Τα πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η σωματική δραστηριότητα χρειάζεται να αναγνωρίζεται ως θεμελιώδης παράγοντας για την υγεία, με επιδράσεις σε πολλούς τομείς. Η συστηματική κίνηση, πέρα από την πρόληψη καρδιαγγειακών και μεταβολικών παθήσεων, φαίνεται επίσης να ενισχύει την ανοσολογική λειτουργία και την ψυχική υγεία, καθώς και να βελτιώνει την πρόγνωση σε ορισμένους τύπους καρκίνου.
Στη σύγχρονη προληπτική ιατρική, σημαντικό αντικείμενο έρευνας είναι πλέον οι μηχανισμοί με τους οποίους η άσκηση και η αδράνεια επιδρούν σε τόσο διαφορετικά βιολογικά συστήματα. Ταυτόχρονα, τα ευρήματα τονίζουν πόσο σημαντικό είναι να εντάσσεται η κίνηση στην καθημερινότητα, καθώς αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά και προσιτά μέσα για την ενίσχυση της συνολικής υγείας.
Συνοπτικά
- Η σωματική αδράνεια συνιστά σοβαρό πρόβλημα υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο: το 33% των ενηλίκων και σχεδόν το 80% των εφήβων δεν καλύπτουν τις συστάσεις του ΠΟΥ για φυσική δραστηριότητα.
- Οι εκτιμήσεις αποδίδουν στην αδράνεια περισσότερους από 5 εκατομμύρια θανάτους τον χρόνο, γεγονός που την καθιστά σημαντικό τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου.
- Η τακτική άσκηση έχει πολλαπλά οφέλη: μεταξύ άλλων, στηρίζει την ψυχική υγεία, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και περιορίζει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
- Παρότι υπάρχουν πολιτικές για την προώθηση της άσκησης, η εφαρμογή τους παραμένει περιορισμένη και δεν έχει αυξήσει τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.
- Η σωματική δραστηριότητα χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως βασικός παράγοντας υγείας, με ουσιαστικές επιδράσεις σε διαφορετικές όψεις της υγείας και της ευημερίας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/pagkosmio-provlima-ygeias-i-somatiki-adraneia/23249
