Μια νέα έρευνα δείχνει ότι το θερμογενές μπεζ λίπος επηρεάζει ουσιαστικά τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, αναδεικνύοντας έναν βιολογικό μηχανισμό που συνδέει την απουσία του συγκεκριμένου ιστού με την υπέρταση.
Σε πειράματα με ποντίκια που δεν διέθεταν μπεζ λίπος, οι ερευνητές παρατήρησαν μεγαλύτερη ευαισθησία των αιμοφόρων αγγείων στην αγγειοτασίνη II, καθώς και αναδιαμόρφωση των αγγείων, με αποτέλεσμα την εμφάνιση υπέρτασης.
Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν το ένζυμο QSOX1 ως καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της υπέρτασης. Παράλληλα, δημιουργούν νέες προοπτικές για θεραπείες με συγκεκριμένους στόχους και για την κατανόηση της σύνδεσης της παχυσαρκίας με τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Η παχυσαρκία προκαλεί υπέρταση, ενώ η υπέρταση προκαλεί καρδιαγγειακή νόσο. Η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί την κυριότερη αιτία θανάτου σε παγκόσμιο επίπεδο. Αν και η σχέση ανάμεσα στο λίπος και την αυξημένη αρτηριακή πίεση βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της επικίνδυνης αλληλουχίας, η βιολογική εξήγησή της δεν ήταν σαφής. Ποια στοιχεία του λίπους επηρεάζουν τη λειτουργία των αγγείων και τη ρύθμιση της πίεσης;
Μια νέα μελέτη εξηγεί πλέον ότι το θερμογενές μπεζ λίπος επηρεάζει άμεσα τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Πρόκειται για μορφή λιπώδους ιστού που διαφέρει από το λευκό λίπος και βοηθά τον οργανισμό να καίει ενέργεια.
Οι ερευνητές βασίστηκαν σε κλινικά ευρήματα, σύμφωνα με τα οποία τα άτομα με καφέ λίπος εμφανίζουν μικρότερες πιθανότητες υπέρτασης. Για να εξετάσουν τι συμβαίνει όταν απουσιάζει αυτός ο ιστός, δημιούργησαν ποντίκια που δεν μπορούν να σχηματίσουν μπεζ λίπος, το θερμογενές απόθεμα λίπους των ποντικιών που προσομοιάζει περισσότερο στο καφέ λίπος των ενηλίκων ανθρώπων.
Η έλλειψη μπεζ λίπους έκανε τα αιμοφόρα αγγεία πιο ευαίσθητα στην αγγειοτασίνη II, μία από τις σημαντικότερες ορμόνες που προκαλούν σύσπαση των αγγείων. Παράλληλα, η αναστολή ενζύμου που συμμετέχει στη σκλήρυνση των αγγείων και διαταράσσει τη φυσιολογική σηματοδότηση επανέφερε την υγιή αγγειακή λειτουργία στα ποντίκια.
Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο Science και φέρνουν στο φως έναν μέχρι πρότινος άγνωστο μηχανισμό που σχετίζεται με την υπέρταση. Επιπλέον, ανοίγουν την προοπτική για θεραπείες με πιο συγκεκριμένη στόχευση στην επικοινωνία ανάμεσα στο λίπος και τα αγγεία.
«Ξέραμε για πολύ καιρό ότι η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο υπέρτασης και καρδιαγγειακής νόσου, αλλά η υποκείμενη βιολογία δεν είχε ποτέ κατανοηθεί πλήρως», λέει ο Paul Cohen, επικεφαλής του Weslie R. and William H. Janeway Laboratory of Molecular Metabolism. «Τώρα γνωρίζουμε ότι δεν είναι μόνο το λίπος καθεαυτό, αλλά ο τύπος του λίπους -στη συγκεκριμένη περίπτωση το μπεζ λίπος- που επηρεάζει τη λειτουργία των αγγείων και ρυθμίζει την πίεση σε όλο το σώμα».
Οι διαφορετικοί τύποι λίπους και οι ιδιότητές τους
Ο Cohen και η ερευνητική του ομάδα θεωρούσαν ότι το καφέ λίπος μπορεί να δώσει στοιχεία για το αίνιγμα της υπέρτασης. Ο ιστός αυτός απαντάται στα νεογνά, στα ζώα και σε ορισμένους ενηλίκους, συνήθως στην περιοχή του λαιμού και των ώμων. Σε αντίθεση με το λευκό λίπος, που αποθηκεύει θερμίδες, το καφέ λίπος καίει ενέργεια και παράγει θερμότητα.
Παλαιότερη μελέτη της ομάδας έδειξε ότι τα άτομα με μεγαλύτερη ποσότητα καφέ λίπους έχουν αισθητά μικρότερες πιθανότητες υπέρτασης και άλλων καρδιομεταβολικών διαταραχών. Τα στοιχεία από ασθενείς, ωστόσο, τεκμηρίωναν μόνο συσχέτιση. Για να διαπιστωθεί η αιτιώδης σχέση και να εντοπιστεί ο μηχανισμός, χρειάζονταν ελεγχόμενα εργαστηριακά πειράματα.
«Ξέραμε ότι υπήρχε σύνδεση μεταξύ θερμογενούς λιπώδους ιστού -καφέ λίπους- και υπέρτασης, αλλά δεν είχαμε μηχανιστική κατανόηση του γιατί», λέει η Mascha Koenen, μεταδιδακτορική συνεργάτης στο εργαστήριο του Cohen.
Η ομάδα κατασκεύασε, λοιπόν, μοντέλα ποντικιών υγιή ως προς όλα τα χαρακτηριστικά, με μοναδική εξαίρεση την πλήρη απώλεια της ταυτότητας του μπεζ λίπους. Το μπεζ λίπος αποτελεί το αντίστοιχο του καφέ λίπους που συναντάται στους ενηλίκους ανθρώπους. Οι ερευνητές διέγραψαν το γονίδιο Prdm16 μόνο στα λιποκύτταρα, αφαιρώντας έτσι επιλεκτικά την ταυτότητα του μπεζ λίπους από υγιή ποντίκια. Με αυτόν τον τρόπο απομόνωσαν την επίδραση του συγκεκριμένου λίπους από άλλους παράγοντες, όπως η παχυσαρκία ή η φλεγμονή.
«Δεν θέλαμε το μοντέλο να είναι ανάλογο ενός παχύσαρκου έναντι ενός αδύνατου ατόμου», εξηγεί η Koenen. «Θέλαμε η μόνη διαφορά να είναι αν τα λιποκύτταρα στο ποντίκι ήταν λευκά ή μπεζ. Με αυτόν τον τρόπο, τα γενετικά τροποποιημένα ποντίκια αντιπροσωπεύουν ένα υγιές άτομο που απλώς δεν έχει καφέ λίπος».
Η επίδραση της μεταβολής ήταν πολύ μεγαλύτερη απ’ όσο θα περίμενε κανείς. Το λίπος που περιβάλλει τα αγγεία των ποντικιών άρχισε να εμφανίζει δείκτες λευκού λίπους, μεταξύ των οποίων η αγγειοτασινογόνος, πρόδρομη ουσία μιας σημαντικής ορμόνης που αυξάνει την πίεση.
Στα ποντίκια καταγράφηκε αύξηση τόσο της αρτηριακής πίεσης όσο και της μέσης αρτηριακής πίεσης. Η ανάλυση των ιστών έδειξε συσσώρευση σκληρού, ινώδους ιστού γύρω από τα αγγεία, ενώ η εξέταση των αρτηριών αποκάλυψε ιδιαίτερα έντονη ευαισθησία στην αγγειοτασίνη II, ένα από τα ισχυρότερα σήματα που αυξάνουν την πίεση στον οργανισμό.
«Μας εξέπληξε η τόσο δραστική αναδιάρθρωση του λιπώδους ιστού που περιβάλλει τα αγγεία», είπε η Koenen.
Η ανάλυση RNA σε μεμονωμένους πυρήνες έδειξε ακόμη ότι, όταν λείπει το μπεζ λίπος, τα αγγειακά κύτταρα ενεργοποιούν γονιδιακό πρόγραμμα που ευνοεί τον σχηματισμό σκληρού, ινώδους ιστού. Ως αποτέλεσμα, τα αγγεία γίνονται λιγότερο εύκαμπτα, η καρδιά αναγκάζεται να αντλεί με μεγαλύτερη δύναμη και η πίεση αυξάνεται.
Η ομάδα αναζήτησε το σήμα πίσω από αυτές τις μεταβολές εξετάζοντας τις ουσίες που εκκρίνουν τα λιποκύτταρα όταν δεν διαθέτουν μπεζ λίπος. Η μεταφορά του υγρού αυτού σε αγγειακά κύτταρα αρκούσε για να ενεργοποιήσει τα γονίδια που ενισχύουν τον ινώδη ιστό.
Μελετώντας μεγάλα σύνολα γονιδιακών και πρωτεϊνικών δεδομένων, οι ερευνητές εντόπισαν το QSOX1, ένα συγκεκριμένο ένζυμο που εκκρίνεται από αυτά τα λιποκύτταρα και έχει συσχετιστεί με την αναδιαμόρφωση ιστών στον καρκίνο.
Κανονικά, το μπεζ λίπος διατηρεί ανενεργό το QSOX1. Αν όμως χαθεί η ταυτότητα του μπεζ λίπους, το ένζυμο παράγεται σε υπερβολικές ποσότητες και πυροδοτεί αλυσιδωτή αντίδραση που καταλήγει σε υπέρταση. Για να επιβεβαιώσουν τον ρόλο του QSOX1, οι ερευνητές δημιούργησαν ποντίκια χωρίς τα Prdm16 και Qsox1. Όπως αναμενόταν, τα ζώα δεν είχαν ούτε μπεζ λίπος ούτε αγγειακή δυσλειτουργία.
Συνολικά, τα ευρήματα φανερώνουν έναν μηχανισμό σηματοδότησης που λειτουργεί ανεξάρτητα από την παχυσαρκία: η απώλεια της ταυτότητας του μπεζ λίπους ενεργοποιεί το QSOX1, οδηγώντας σε επιβλαβή αναδιαμόρφωση των αγγείων και αύξηση της αρτηριακής πίεσης.
Οι ερευνητές αναφέρουν ακόμη ότι, σε μεγάλες κλινικές ομάδες, τα άτομα με μεταλλάξεις στο PRDM16 —το ίδιο γονίδιο του οποίου η απώλεια ενεργοποιεί το QSOX1 στα ποντίκια— έχουν υψηλότερη πίεση. Το εύρημα υποδεικνύει ότι οι παρατηρήσεις για το μπεζ λίπος και την υπέρταση στα ποντίκια ισχύουν σε σημαντικό βαθμό και για τους ανθρώπους.
Το QSOX1 ως παράγοντας αύξησης της αρτηριακής πίεσης
Η μελέτη αναδεικνύει την αξία μιας επιστημονικής προσέγγισης που αποκαλείται «αντίστροφη μετάφραση» και αξιοποιείται συχνά από ιατροεπιστήμονες, όπως ο Cohen. Στην προκειμένη περίπτωση, ο Cohen, ο οποίος θεραπεύει ασθενείς στο Memorial Sloan Kettering, χρησιμοποίησε εργαστηριακά πειράματα σε ποντίκια για να εξηγήσει ένα αινιγματικό φαινόμενο που είχε εντοπίσει στους ανθρώπους που φρόντιζε.
Η εναλλαγή ανάμεσα στη μελέτη της ανθρώπινης βιολογίας και στα πειράματα έφερε στο φως ένα νέο μοριακό σημείο αφετηρίας για την κατανόηση και την πιθανή θεραπεία της υπέρτασης.
Τα ευρήματα συνεισφέρουν στον βασικό στόχο του εργαστηρίου του Cohen: να αποσαφηνίσει τους κυτταρικούς και μοριακούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η παχυσαρκία οδηγεί σε δευτερογενείς παθήσεις. Παράλληλα, παρέχουν μια νέα μηχανιστική εξήγηση για πάθηση που συνδέεται με την παχυσαρκία.
Τα αποτελέσματα δημιουργούν πολλές κατευθύνσεις για μελλοντική έρευνα: οι επιστήμονες μπορούν να μελετήσουν πώς το QSOX1 αναδιαμορφώνει τον ιστό γύρω από τα αγγεία, αλλά και πώς οι διαφορές στο περιβάλλον λίπος επηρεάζουν τα σημεία στα οποία είναι πιθανότερο να αναπτυχθεί η νόσος.
Τα ευρήματα αφήνουν επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικών θεραπευτικών προσεγγίσεων για την υπέρταση, μεταξύ των οποίων και η στόχευση του QSOX1.
«Όσο περισσότερο γνωρίζουμε αυτούς τους μοριακούς συνδέσμους, τόσο περισσότερο μπορούμε να προχωρήσουμε στην προοπτική ενός κόσμου όπου θα μπορούμε να προτείνουμε στοχευμένες θεραπείες με βάση τα ιατρικά και μοριακά χαρακτηριστικά του κάθε ατόμου», λέει ο Cohen.
Περισσότερες πληροφορίες: Samitinjaya Dhakal et al, Association of Habitual Diet Quality and Nutrient Intake with Cognitive Performance in Community-Dwelling Older Adults: A Cross-Sectional Study, Nutrients (2025). DOI: 10.3390/nu17193139.
Συνοπτική παρουσίαση των ευρημάτων
- Η νέα έρευνα αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο του θερμογενούς μπεζ λίπους στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και τη σχέση του με την υπέρταση.
- Σε πειράματα με ποντίκια χωρίς μπεζ λίπος, τα αιμοφόρα αγγεία εμφάνισαν αυξημένη ευαισθησία στην αγγειοτασίνη II, οδηγώντας σε υπέρταση.
- Το QSOX1 αναδείχθηκε σε σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη υπέρτασης, με πιθανές προοπτικές για την ανάπτυξη νέων θεραπειών.
- Η απώλεια μπεζ λίπους σχετίζεται με αλλαγές στα αγγεία, που περιορίζουν την ευκαμψία τους και αυξάνουν την αρτηριακή πίεση.
- Τα ευρήματα υποδεικνύουν τη δυνατότητα στοχευμένων θεραπειών κατά της υπέρτασης, προσαρμοσμένων στα μοριακά χαρακτηριστικά κάθε ατόμου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/pos-to-kafe-lipos-rythmizei-magika-tin-artiriaki-piesi/17092
