Παιδί: Γιατί θέλει να γνωρίζει το τέλος μιας ιστορίας πριν την ακούσει;

Για πολλά παιδιά, η αβεβαιότητα γύρω από τη συνέχεια μιας ιστορίας δεν είναι τόσο διασκεδαστική όσο για τους μεγάλους. Μπορεί να ρωτούν από νωρίς αν θα σωθεί ο αγαπημένος τους ήρωας, αν θα ηττηθεί ο κακός ή αν η ιστορία θα έχει αίσιο τέλος. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι αποφεύγουν τις εκπλήξεις ή δεν μπορούν να παρακολουθήσουν την αφήγηση. Η επιθυμία τους να μάθουν την κατάληξη ενδέχεται να συνδέεται με την περιέργεια, την προτίμηση στην προβλεψιμότητα και την εξάσκηση στη διαχείριση του άγνωστου — ενώ για πολλούς από εμάς, η προσμονή της συνέχειας είναι από τα πιο ευχάριστα κομμάτια μιας ιστορίας.

Γιατί το παιδί θέλει να γνωρίζει τη συνέχεια μιας ιστορίας;

Ο εγκέφαλός μας βρίσκεται σε διαρκή προσπάθεια να υπολογίσει τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια. Για να το κάνει, αντλεί στοιχεία από παλαιότερες εμπειρίες, εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα και διαμορφώνει προσδοκίες για όσα έρχονται.

Στα παιδιά, ωστόσο, οι σχετικές δεξιότητες δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί πλήρως. Με την απόκτηση γνώσεων για τον κόσμο, αρχίζουν σιγά σιγά να αντιλαμβάνονται πώς συνδέονται τα γεγονότα, να κατανοούν τι επιδιώκουν οι άλλοι και να εκτιμούν πώς μπορεί να εξελιχθεί μια κατάσταση.

Μέσα από μια ιστορία, το παιδί μπορεί να εξασκήσει αυτές τις ικανότητες. Παρατηρεί τους ήρωες και τις πράξεις τους, επιχειρεί να προβλέψει τι θα ακολουθήσει και βλέπει αν οι αρχικές του εκτιμήσεις συμφωνούν με την εξέλιξη.

Επομένως, όταν ρωτά πώς τελειώνει η ιστορία, ίσως προσπαθεί να ξεκαθαρίσει κάτι που δεν έχει κατανοήσει ή απλώς να βρει απάντηση σε αυτό που το κάνει να αναρωτιέται.

Είναι υπερβολική η αγωνία για την έκβαση;

Η στάση απέναντι στην αβεβαιότητα διαφέρει από παιδί σε παιδί. Ορισμένα χαίρονται με την αγωνία και τις απρόσμενες εξελίξεις, ενώ άλλα νιώθουν καλύτερα αν ξέρουν εκ των προτέρων τι θα γίνει.

Η προτίμηση αυτή μπορεί να φαίνεται πιο έντονα σε αφηγήσεις με φόβο, αποχωρισμό, κίνδυνο ή δυνατά συναισθήματα.

Για ένα παιδί που αγωνιά για το τι θα απογίνει ένας ήρωας, η γνώση ότι όλα θα έχουν καλή έκβαση μπορεί να λειτουργήσει καθησυχαστικά. Έτσι, ίσως μπορέσει να συνεχίσει να ακούει χωρίς να κυριαρχεί η ανησυχία για το τέλος.

Από μόνη της, αυτή η επιθυμία δεν υποδηλώνει απαραίτητα άγχος ή κάποια δυσκολία. Οι προτιμήσεις ενός παιδιού διαμορφώνονται ανάλογα με την ηλικία και τον χαρακτήρα του, αλλά και με όσα έχει ζήσει και με το θέμα της ιστορίας.

Η περιέργεια μπορεί να εκφράζεται και με την ανάγκη για άμεση απάντηση

Έχουμε συχνά την εντύπωση ότι η περιέργεια μάς κάνει να θέλουμε να κρατήσουμε το μυστήριο ως το τέλος. Ωστόσο, μπορεί να εκφράζεται και με την έντονη επιθυμία να μάθουμε μια πληροφορία αμέσως.

Το ενδιαφέρον για μια αφήγηση, μάλιστα, δεν χάνεται απαραίτητα όταν γνωρίζουμε ήδη την κατάληξή της.

Ένα παιδί μπορεί να γνωρίζει ότι ο ήρωας θα σωθεί και παρ’ όλα αυτά να θέλει να μάθει με ποιον τρόπο θα τα καταφέρει. Σε αυτή την περίπτωση, το ενδιαφέρον του περνά από το «τι θα συμβεί» στο «πώς θα συμβεί».

Γι’ αυτό και πολλά παιδιά ζητούν να ακούσουν ξανά το ίδιο παραμύθι. Το ότι ξέρουν ήδη την εξέλιξη δεν τους στερεί την απόλαυση· αντίθετα, μπορεί να τα βοηθήσει να προσέξουν στοιχεία που την πρώτη φορά δεν είχαν αντιληφθεί.

Να πούμε στο παιδί το τέλος της ιστορίας ή να το αφήσουμε να περιμένει;

Δεν υπάρχει μια απάντηση κατάλληλη για όλα τα παιδιά και όλες τις ιστορίες. Χρειάζεται να προσέχουμε τι έχει ανάγκη το παιδί εκείνη τη στιγμή. Αν ρωτά επειδή θέλει να μάθει, μπορούμε να το καλέσουμε να σκεφτεί τη συνέχεια: «Εσύ τι πιστεύεις ότι θα γίνει;» ή «Πώς νομίζεις ότι θα λύσει το πρόβλημα ο ήρωας;».

Έτσι, η ανάγνωση αποκτά περισσότερο διάλογο, ενώ το παιδί μαθαίνει να συνδέει όσα γνωρίζει και να διατυπώνει πιθανές εξηγήσεις.

Αν, από την άλλη, δείχνει να ανησυχεί πολύ, δεν είναι απαραίτητο να παρατείνουμε την αγωνία. Μια σύντομη καθησυχαστική κουβέντα ή η αποκάλυψη ενός μέρους της εξέλιξης μπορεί να το βοηθήσει να νιώσει πιο άνετα.

Μπορούμε ακόμη να διαλέγουμε βιβλία που ταιριάζουν στην ηλικία και στις ευαισθησίες του, χωρίς να πιστεύουμε ότι χρειάζεται οπωσδήποτε να αντιμετωπίζει κάθε έκπληξη της πλοκής.

Σε κάθε περίπτωση, το διάβασμα δεν είναι μια δοκιμή για το πόσο καλά αντέχει κανείς την αβεβαιότητα. Προσφέρει χώρο για φαντασία, επικοινωνία και συναισθηματική εγγύτητα.

Αν το παιδί θέλει επίμονα να μάθει τι γίνεται στην τελευταία σελίδα, ίσως μπορούμε απλώς να του το πούμε. Η χαρά μιας ιστορίας δεν εξαρτάται πάντα από την έκπληξη της κατάληξης· μπορεί να βρίσκεται σε όσα ανακαλύπτουμε ώσπου να φτάσουμε σε αυτή.