Ιλαρά: συμπτώματα και αντιμετώπιση

Τι είναι η ιλαρά

Η ιλαρά προκαλείται από τον ιό της ιλαράς. Αρχικά προσβάλλει το αναπνευστικό σύστημα και στη συνέχεια εξαπλώνεται σε όλο το σώμα. Συνήθως ξεκινά με υψηλό πυρετό, βήχα, συνάχι και κόκκινα μάτια, ενώ λίγες ημέρες αργότερα εμφανίζεται εξάνθημα. Δεν είναι απλώς μια παιδική ασθένεια με πυρετό και κοκκινίλες: μπορεί να προσβάλει οποιονδήποτε δεν έχει ανοσία και να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές.

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να αντιμετωπίζει την ίδια την ιλαρά. Η φροντίδα στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, στην επαρκή ενυδάτωση και στην πρόληψη ή αντιμετώπιση των επιπλοκών. Συνήθως αρχίζει να υπάρχει βελτίωση σε περίπου μία εβδομάδα. Ωστόσο, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία, ιδιαίτερα αν εμφανίσουν πνευμονία ή προσβολή του εγκεφάλου.

Ο εμβολιασμός είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης. Τα εμβόλια MMR και MMRV προστατεύουν από την ιλαρά και συνήθως προσφέρουν δια βίου προστασία. Αν δεν γνωρίζεις αν έχεις εμβολιαστεί, αναζήτησε το ιστορικό εμβολιασμού σου και συζήτησε με τον γιατρό σου.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η ιλαρά συνήθως αρχίζει να βελτιώνεται σε περίπου μία εβδομάδα. Αν έχεις περάσει ιλαρά, είναι απίθανο να νοσήσεις ξανά. Ωστόσο, η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ή μόνιμες επιπλοκές και να επηρεάζει την άμυνα του οργανισμού ακόμη και μετά την ανάρρωση.

Συμπτώματα ιλαράς

Στην αρχή τα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν με κρυολόγημα. Το χαρακτηριστικό εξάνθημα εμφανίζεται αργότερα.

• Υψηλός πυρετός Μπορεί να ανέβει περισσότερο όταν εμφανιστεί το εξάνθημα.
• Βήχας
• Συνάχι ή μπούκωμα Μπορεί να συνοδεύεται από φτέρνισμα.
• Κόκκινα μάτια Τα μάτια μπορεί να πονάνε και να δακρύζουν, λόγω επιπεφυκίτιδας (φλεγμονής στην επιφάνεια του ματιού).
• Λευκές κηλίδες στόματος Μικρές λευκές κηλίδες, γνωστές ως κηλίδες Koplik, μπορεί να εμφανιστούν μέσα στα μάγουλα και στην εσωτερική πλευρά των χειλιών.
• Εξάνθημα Ξεκινά συνήθως στο πρόσωπο και πίσω από τα αυτιά και εξαπλώνεται προς τον κορμό και τα άκρα. Οι κηλίδες μπορεί να ενώνονται και συνήθως δεν προκαλούν φαγούρα.
• Πόνοι και καταβολή Μπορεί να νιώθεις πόνους στο σώμα και έντονη αδυναμία.

Τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν 7–14 ημέρες μετά την έκθεση. Οι λευκές κηλίδες μπορεί να εμφανιστούν 2–3 ημέρες μετά την έναρξη των συμπτωμάτων και το εξάνθημα σε 3–5 ημέρες. Το εξάνθημα συνήθως διαρκεί 4–8 ημέρες πριν ξεθωριάσει. Μπορεί να είναι δυσκολότερο να διακρίνεται σε σκουρόχρωμο δέρμα.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες ιλαράς και παράγοντες κινδύνου

Αιτία είναι ο ιός της ιλαράς, ο οποίος μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Αν δεν έχεις ανοσία, μπορεί να μολυνθείς μετά από έκθεση στον ιό. Ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών είναι μεγαλύτερος σε μικρά παιδιά, εγκύους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό. Στα παιδιά, ο υποσιτισμός και ιδιαίτερα η έλλειψη βιταμίνης Α αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Έλλειψη ανοσίας απέναντι στην ιλαρά.
• Στενή επαφή με άτομο που έχει ιλαρά.
• Ηλικία κάτω των 5 ετών, για σοβαρές επιπλοκές.
• Εγκυμοσύνη, για σοβαρές επιπλοκές.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό, για σοβαρές επιπλοκές.
• Υποσιτισμός ή έλλειψη βιταμίνης Α στα παιδιά.

Πώς μεταδίδεται η ιλαρά

Η ιλαρά μεταδίδεται πολύ εύκολα όταν ένα άτομο με τη λοίμωξη αναπνέει, βήχει ή φτερνίζεται. Μπορεί να μολυνθείς ακόμη και σε δωμάτιο από το οποίο έχει φύγει το άτομο που νοσεί, καθώς ο ιός παραμένει μεταδοτικός στον αέρα έως και 2 ώρες.

• Εισπνοή αέρα που περιέχει τον ιό.
• Επαφή με μολυσμένες ρινικές εκκρίσεις ή εκκρίσεις του λαιμού.
• Άγγιγμα μολυσμένης επιφάνειας και στη συνέχεια των ματιών, της μύτης ή του στόματος.

Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και για πόσο κολλάει

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται 7–14 ημέρες μετά την έκθεση. Η μετάδοση είναι δυνατή από 4 ημέρες πριν έως 4 ημέρες μετά την εμφάνιση του εξανθήματος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Αν υποψιάζεσαι ιλαρά, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με τον γιατρό σου. Αν δεν είναι σαφές αν έχεις ανοσία, ο γιατρός μπορεί να ελέγξει το ιστορικό εμβολιασμού σου και να ζητήσει εξέταση αίματος για στοιχεία ανοσίας.

• Έλεγχος ιστορικού εμβολιασμού και τεκμηρίωσης ανοσίας.
• Εξέταση αίματος για έλεγχο ανοσίας στην ιλαρά.

Θεραπεία ιλαράς

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για την ίδια την ιλαρά. Η αντιμετώπιση εστιάζει στην ανακούφιση, στην ενυδάτωση και στην έγκαιρη αντιμετώπιση των επιπλοκών. Ο γιατρός μπορεί να συστήσει κατάλληλα φάρμακα για τον πυρετό και την ενόχληση. Αν εμφανιστούν επιπλοκές, μπορεί να χρειαστούν πρόσθετη θεραπεία ή νοσηλεία.

• Ανακούφιση πυρετούΗ παρακεταμόλη ή η ιβουπροφαίνη μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον πυρετό και την ενόχληση, με καθοδήγηση για την καταλληλότητά τους, ιδιαίτερα στα παιδιά.
• ΕνυδάτωσηΗ λήψη υγρών και, όταν χρειάζεται, η θεραπεία της αφυδάτωσης αναπληρώνουν τις απώλειες από διάρροια ή εμετούς.
• Αντιβιοτικά για επιπλοκέςΟ γιατρός μπορεί να χρησιμοποιήσει αντιβιοτικά για πνευμονία ή λοιμώξεις των αυτιών και των ματιών, όχι για τον ίδιο τον ιό της ιλαράς.
• Βιταμίνη ΑΣε παιδιά κάτω των 5 ετών με υποψία ιλαράς, προβλέπεται χορήγηση βιταμίνης Α με ιατρική καθοδήγηση. Μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη οφθαλμικών βλαβών και άλλων επιπλοκών.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Μετά την ιατρική αξιολόγηση, ξεκουράσου και πίνε αρκετά υγρά, όπως νερό.
• Φρόντισε να τρέφεσαι υγιεινά.
• Για κρούστες στα μάτια, χρησιμοποίησε απαλά βαμβάκι βρεγμένο με νερό που έχει βράσει και έχει κρυώσει.
• Μείνε μακριά από παιδικό σταθμό, σχολείο ή εργασία για τουλάχιστον 4 ημέρες από την εμφάνιση του εξανθήματος.
• Απόφυγε τη στενή επαφή με βρέφη, εγκύους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ο εμβολιασμός είναι ο καλύτερος τρόπος προστασίας από την ιλαρά. Το MMR προστατεύει επίσης από παρωτίτιδα και ερυθρά, ενώ το MMRV προστατεύει επιπλέον από ανεμοβλογιά. Συζήτησε με τον γιατρό σου ποιο εμβόλιο είναι κατάλληλο, ιδιαίτερα πριν από ταξίδι ή μετά από έκθεση.

• Έλεγξε το ιστορικό εμβολιασμού σου με τον γιατρό σου.
• Αν εκτεθείς στην ιλαρά χωρίς να έχεις ανοσία, επικοινώνησε αμέσως με τον γιατρό: μπορεί να εξεταστεί εμβολιασμός ή χορήγηση ανοσοσφαιρίνης για προστασία ή ηπιότερη νόσηση.
• Αέριζε τους χώρους, με προσοχή στην ασφάλεια των μικρών παιδιών.
• Πλένε συχνά τα χέρια με σαπούνι και ζεστό νερό.
• Κάλυπτε τον βήχα και το φτέρνισμα με χαρτομάντιλο και πέταξέ το αμέσως.
• Μη μοιράζεσαι μαχαιροπίρουνα, ποτήρια, πετσέτες, ρούχα ή κλινοσκεπάσματα.
• Αν είσαι ή μπορεί να είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό, ενημέρωσε τον γιατρό πριν από εμβολιασμό.

Επιπλοκές ιλαράς

• Ωτίτιδα (λοίμωξη του αυτιού).
• Διάρροια και αφυδάτωση.
• Πνευμονία (λοίμωξη των πνευμόνων).
• Εγκεφαλίτιδα (φλεγμονή με πρήξιμο του εγκεφάλου), με πιθανές μόνιμες βλάβες.
• Μηνιγγίτιδα (φλεγμονή των μεμβρανών γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό).
• Σπασμοί.
• Απώλεια όρασης.
• Απώλεια ακοής ή νοητική αναπηρία μετά από εγκεφαλίτιδα.
• Αποβολή, θνησιγένεια, πρόωρος τοκετός ή χαμηλό βάρος γέννησης αν η λοίμωξη συμβεί στην εγκυμοσύνη.
• Ανοσολογική αμνησία: προσωρινή απώλεια μέρους της προστασίας απέναντι σε άλλες λοιμώξεις, που μπορεί να διαρκέσει μήνες έως χρόνια.
• Υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα: πολύ σπάνια, θανατηφόρα νόσος του κεντρικού νευρικού συστήματος, που συνήθως εμφανίζεται 7–10 χρόνια μετά την ιλαρά.
• Θάνατος από σοβαρές επιπλοκές.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε αμέσως τηλεφωνικά αν υποψιάζεσαι ιλαρά ή έκθεση στον ιό.
• Ζήτησε άμεση συμβουλή αν βρέφος κάτω του 1 έτους έχει έρθει σε επαφή με άτομο με ιλαρά.
• Ζήτησε άμεση συμβουλή μετά από στενή επαφή αν είσαι έγκυος ή έχεις εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
• Επικοινώνησε άμεσα αν ο πυρετός δεν υποχωρεί παρά τη λήψη παρακεταμόλης ή ιβουπροφαίνης.
• Ζήτησε άμεση αξιολόγηση για δυσκολία στην αναπνοή ή περισσότερη δύσπνοια από ό,τι συνήθως.
• Επικοινώνησε άμεσα αν το μωρό ή το μικρό παιδί τρώει ή πίνει λιγότερο από το συνηθισμένο.
• Ζήτησε βοήθεια αν ουρείς λιγότερο ή το μωρό έχει λιγότερες βρεγμένες πάνες.
• Ζήτησε άμεση αξιολόγηση αν νιώθεις πολύ άρρωστος ή ανησυχείς ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει.

Ποιος γιατρός: Παιδίατρος, Παθολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την ιλαρά