Πολιομυελίτιδα: συμπτώματα και πρόληψη

Τι είναι η πολιομυελίτιδα

Η πολιομυελίτιδα προκαλείται από τον πολιοϊό και μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο ιός μπαίνει στον οργανισμό από το στόμα και πολλαπλασιάζεται στο έντερο. Στους περισσότερους ανθρώπους η λοίμωξη δεν προκαλεί συμπτώματα. Όταν εμφανίζονται, μπορεί να μοιάζουν με γρίπη, με πυρετό, κόπωση, πονοκέφαλο ή εμετό. Σε σπάνιες περιπτώσεις ο ιός προσβάλλει το νευρικό σύστημα και προκαλεί αδυναμία ή παράλυση, δηλαδή αδυναμία κίνησης μέρους του σώματος.

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία που να εξαλείφει την πολιομυελίτιδα. Η φροντίδα στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, στην υποστήριξη της αναπνοής όταν χρειάζεται και στον περιορισμό των μακροχρόνιων προβλημάτων. Η κίνηση μπορεί να επανέλθει σταδιακά, όμως σε ορισμένους ανθρώπους παραμένει μόνιμη αναπηρία. Χρόνια ή δεκαετίες μετά την ανάρρωση μπορεί να εμφανιστεί το μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο, με νέα μυϊκή αδυναμία και κόπωση. Αυτό το σύνδρομο δεν είναι μεταδοτικό. Ο εμβολιασμός είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης της πολιομυελίτιδας.

Μορφές και τύποι

• Μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομοΜπορεί να εμφανιστεί πολλά χρόνια μετά την ανάρρωση από πολιομυελίτιδα. Προκαλεί νέα μυϊκή αδυναμία, μυϊκή ατροφία (μείωση του μεγέθους των μυών), κόπωση και πόνο στις αρθρώσεις, χωρίς να είναι μεταδοτικό.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Τα ήπια συμπτώματα συνήθως υποχωρούν μόνα τους. Μετά από παράλυση, η κίνηση μπορεί να επιστρέψει σταδιακά τις επόμενες εβδομάδες, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους παραμένει μόνιμη αναπηρία. Νέα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν δεκαετίες αργότερα λόγω μεταπολιομυελιτιδικού συνδρόμου. Το σύνδρομο σπάνια απειλεί τη ζωή, αλλά μπορεί να δυσκολέψει την καθημερινότητα και την ανεξαρτησία σου.

Συμπτώματα πολιομυελίτιδας

Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Όταν υπάρχουν, συνήθως είναι ήπια, αλλά σπάνια μπορεί να επηρεαστούν ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός.

• Πυρετός
• Έντονη κόπωση
• Πονοκέφαλος
• Πονόλαιμος
• Ναυτία ή εμετός
• Πόνος στην κοιλιά
• Δυσκαμψία αυχένα Ο αυχένας είναι δύσκαμπτος.
• Μυϊκός πόνος Μπορεί να υπάρχει πόνος στα άκρα.
• Μυϊκή αδυναμία Μπορεί να επηρεάζει τα χέρια, τα πόδια ή και τα δύο.
• Παράλυση Αδυναμία κίνησης μέρους του σώματος, συχνότερα των ποδιών.
• Δυσκολία στην αναπνοή Μπορεί να εμφανιστεί αν επηρεαστούν οι μύες της αναπνοής και είναι απειλητική για τη ζωή.

Τα ήπια συμπτώματα συνήθως υποχωρούν μόνα τους, αλλά μπορεί να διαρκέσουν έως 10 ημέρες. Η παράλυση μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε ώρες ή ημέρες. Το μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο εμφανίζεται συνήθως 15–40 χρόνια μετά την αρχική νόσηση.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες πολιομυελίτιδας και παράγοντες κινδύνου

Η πολιομυελίτιδα προκαλείται από τον πολιοϊό. Ο ιός μπαίνει από το στόμα, ζει στον λαιμό και στο έντερο και μπορεί να προσβάλει το νευρικό σύστημα. Ο ελλιπής εμβολιασμός αυξάνει τον κίνδυνο νόσησης. Αν και η λοίμωξη αφορά κυρίως μικρά παιδιά, μπορεί να νοσήσει οποιοσδήποτε ανεμβολίαστος, ανεξάρτητα από την ηλικία.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Απουσία εμβολιασμού ή μη ολοκληρωμένος εμβολιασμός.
• Διαμονή ή ταξίδι σε περιοχή όπου κυκλοφορεί ο πολιοϊός.
• Στενή επαφή με άτομο που μπορεί να έχει πολιομυελίτιδα, όπως κατά τη φροντίδα του.
• Εργασία σε εργαστήριο ή χώρο υγείας με χειρισμό δειγμάτων που μπορεί να περιέχουν πολιοϊό.

Πώς μεταδίδεται η πολιομυελίτιδα

Ο πολιοϊός μεταδίδεται πολύ εύκολα, κυρίως όταν μικροσκοπικά ίχνη μολυσμένων κοπράνων φτάσουν στο στόμα μέσω χεριών, αντικειμένων, τροφής ή νερού. Λιγότερο συχνά μεταδίδεται με σταγονίδια από βήχα ή φτέρνισμα. Μπορείς να μεταδώσεις τον ιό ακόμη κι αν δεν έχεις συμπτώματα.

• Μολυσμένα χέρια που αγγίζουν το στόμα.
• Μολυσμένα παιχνίδια ή άλλα αντικείμενα που μπαίνουν στο στόμα.
• Κατανάλωση μολυσμένης τροφής ή νερού.
• Κοινή χρήση τροφής ή σκευών με άτομο που έχει τη λοίμωξη.
• Σταγονίδια από βήχα ή φτέρνισμα, λιγότερο συχνά.

Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα και για πόσο κολλάει

Η μετάδοση μπορεί να αρχίσει λίγο πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα και να συνεχιστεί για αρκετές εβδομάδες μετά.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου κάνει κλινική εξέταση και καταγράφει το ιστορικό σου, μαζί με τους εμβολιασμούς και τυχόν πρόσφατα ταξίδια. Η διάγνωση μπορεί να επιβεβαιωθεί με ανίχνευση του ιού σε δείγματα, συχνότερα κοπράνων. Σε ορισμένες περιπτώσεις γίνεται και μαγνητική τομογραφία του νωτιαίου μυελού.

• Κλινική εξέταση και λήψη ιατρικού ιστορικού.
• Έλεγχος δειγμάτων κοπράνων ή δείγματος από τον λαιμό για πολιοϊό.
• Εξέταση άλλων δειγμάτων, όπως σάλιου, αίματος, ούρων ή εγκεφαλονωτιαίου υγρού, δηλαδή του υγρού γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.
• Ανίχνευση του ιού με μοριακή εξέταση PCR ή απομόνωσή του σε κυτταροκαλλιέργεια.
• Μαγνητική τομογραφία του νωτιαίου μυελού, αν χρειάζεται.

Θεραπεία πολιομυελίτιδας

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία για την πολιομυελίτιδα. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική: ανακουφίζει τα συμπτώματα και βοηθά στη μείωση των μακροχρόνιων προβλημάτων. Σε σοβαρή νόσηση μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία. Ούτε για το μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο υπάρχει οριστική θεραπεία. Η φροντίδα προσαρμόζεται στα συμπτώματα και μπορεί να περιλαμβάνει κατάλληλη άσκηση, βοηθήματα μετακίνησης και αναπνευστική υποστήριξη.

• Ανακούφιση συμπτωμάτωνΟ γιατρός μπορεί να συστήσει παυσίπονα για τον πόνο και τον πυρετό, καθώς και χορήγηση υγρών για ενυδάτωση.
• Αναπνευστική υποστήριξηΑν οι μύες της αναπνοής είναι αδύναμοι ή παράλυτοι, μπορεί να χρειαστεί αναπνευστήρας.
• Φυσικοθεραπεία και εργοθεραπείαΒοηθούν στην αδυναμία των άκρων και μπορεί να βελτιώσουν τη μακροχρόνια πορεία, ιδιαίτερα όταν αρχίζουν νωρίς.
• Ασκήσεις και διατάσειςΜπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη προβλημάτων στους μυς και στις αρθρώσεις. Στο μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο ο γιατρός επιλέγει ασκήσεις που δεν προκαλούν πόνο ή παρατεταμένη κόπωση.
• Βοηθήματα μετακίνησηςΜπορεί να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των περιορισμών από το μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο.
• Χειρουργική αντιμετώπισηΜπορεί να χρειαστεί για ορισμένα μακροχρόνια προβλήματα που προκαλεί η πολιομυελίτιδα.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Σε ήπια νόσηση, ξεκουράσου και πίνε αρκετά υγρά.
• Αν έχεις μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο, συζήτησε με τον γιατρό σου ποιες ασκήσεις είναι κατάλληλες για σένα.
• Για τη διαχείριση του μεταπολιομυελιτιδικού συνδρόμου βοηθούν η υγιεινή διατροφή, ο επαρκής ύπνος και η αποφυγή καπνίσματος.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Ο εμβολιασμός είναι ο καλύτερος τρόπος προστασίας από την πολιομυελίτιδα. Υπάρχουν ενέσιμο εμβόλιο με αδρανοποιημένο πολιοϊό και εμβόλιο που χορηγείται από το στόμα. Συζήτησε με τον γιατρό σου αν εσύ ή το παιδί σου έχετε ολοκληρώσει τον εμβολιασμό, ιδιαίτερα πριν από ταξίδι σε περιοχή με αυξημένο κίνδυνο.

• Έλεγξε με τον γιατρό σου το ιστορικό εμβολιασμού σου και του παιδιού σου.
• Αν είσαι ανεμβολίαστος ή δεν έχεις ολοκληρώσει τον εμβολιασμό, συζήτησε πώς θα καλυφθούν οι εκκρεμότητες.
• Ζήτησε συμβουλή πριν ταξιδέψεις σε περιοχή όπου υπάρχει πολιομυελίτιδα, καθώς μπορεί να χρειάζεται αναμνηστικός εμβολιασμός.
• Πλένε συχνά τα χέρια σου με σαπούνι και νερό. Τα αλκοολούχα αντισηπτικά δεν σκοτώνουν τον πολιοϊό.
• Ακόμη κι αν έχεις περάσει πολιομυελίτιδα, συζήτησε τον εμβολιασμό με τον γιατρό σου, επειδή προστατεύει από διαφορετικούς τύπους του ιού.

Επιπλοκές πολιομυελίτιδας

• Μόνιμη μυϊκή αδυναμία ή παράλυση.
• Αναπνευστική ανεπάρκεια που μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο.
• Μηνιγγίτιδα, δηλαδή προσβολή των μεμβρανών γύρω από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.
• Επίμονη έντονη κόπωση.
• Προβλήματα στις αρθρώσεις.
• Δυσφαγία, δηλαδή δυσκολία στην κατάποση.
• Μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο με νέα αδυναμία, μυϊκή ατροφία και περιορισμό της λειτουργίας των μυών.
• Σκολίωση, δηλαδή πλάγια καμπύλωση της σπονδυλικής στήλης, στο μεταπολιομυελιτιδικό σύνδρομο.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε αμέσως με γιατρό αν υποψιάζεσαι συμπτώματα πολιομυελίτιδας σε εσένα ή στην οικογένειά σου.
• Ζήτησε άμεσα ιατρική συμβουλή αν έχεις συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη μετά από ταξίδι σε περιοχή με πολιομυελίτιδα, ακόμη κι αν είσαι εμβολιασμένος.
• Ζήτησε άμεσα συμβουλή για συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη αν είσαι έγκυος, είσαι 65 ετών ή μεγαλύτερος, έχεις χρόνια πάθηση ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
• Μίλησε άμεσα με γιατρό αν ανησυχείς για τα συμπτώματα βρέφους ή παιδιού.
• Ζήτησε ιατρική συμβουλή αν τα συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη δεν βελτιώνονται μετά από 7 ημέρες.

Ποιος γιατρός: Νευρολόγος, Λοιμωξιολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα