Κοιλιοκάκη: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η κοιλιοκάκη

Η κοιλιοκάκη είναι χρόνια αυτοάνοση πάθηση: το ανοσοποιητικό σύστημα, δηλαδή η άμυνα του οργανισμού, επιτίθεται λανθασμένα σε δικούς του ιστούς όταν καταναλώνεις γλουτένη. Η γλουτένη είναι πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, στο κριθάρι και στη σίκαλη. Η αντίδραση προκαλεί φλεγμονή και βλάβη στο εσωτερικό του λεπτού εντέρου. Οι εντερικές λάχνες, οι μικρές προεξοχές που βοηθούν στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών, επιπεδώνονται και δεν λειτουργούν σωστά.

Έτσι, ο οργανισμός μπορεί να μην απορροφά αρκετές βιταμίνες, μέταλλα και άλλα θρεπτικά συστατικά από το φαγητό. Μπορεί να εμφανιστούν διάρροια, φούσκωμα, πόνος στην κοιλιά ή κόπωση, αλλά ορισμένοι άνθρωποι δεν παρατηρούν συμπτώματα. Δεν υπάρχει οριστική ίαση. Μετά την επιβεβαίωση της διάγνωσης, η διατροφή χωρίς γλουτένη για όλη τη ζωή βοηθά στον έλεγχο των συμπτωμάτων και στην επούλωση του εντέρου. Χρειάζεται ακόμη και όταν τα συμπτώματα είναι ήπια ή απουσιάζουν, επειδή μπορεί να προκύψουν επιπλοκές.

Μορφές και τύποι

• Ανθεκτική κοιλιοκάκηΣπάνια μορφή στην οποία τα συμπτώματα συνεχίζονται παρά τη διατροφή χωρίς γλουτένη. Χρειάζεται ειδικός έλεγχος για να αποκλειστούν άλλες αιτίες πριν επιβεβαιωθεί.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Τα συμπτώματα συνήθως βελτιώνονται σημαντικά μέσα σε εβδομάδες από την έναρξη διατροφής χωρίς γλουτένη, αλλά η πλήρης επούλωση του πεπτικού μπορεί να χρειαστεί έως και μερικά χρόνια. Δεν υπάρχει οριστική ίαση και η διατροφή χρειάζεται να συνεχίζεται για όλη τη ζωή. Η κατανάλωση γλουτένης μπορεί να επαναφέρει τα συμπτώματα και να προκαλέσει νέες βλάβες. Οι επιπλοκές αφορούν κυρίως ανθρώπους που δεν έχουν διαγνωστεί ή συνεχίζουν να τρώνε γλουτένη.

Συμπτώματα κοιλιοκάκης

Τα συμπτώματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και μπορεί να αφορούν το έντερο ή άλλα μέρη του σώματος. Μπορεί να είναι ήπια, έντονα ή να απουσιάζουν.

• Διάρροια Μπορεί να είναι χρόνια, με κόπρανα λιπαρά, ογκώδη ή ιδιαίτερα δύσοσμα.
• Πόνος στην κοιλιά
• Φούσκωμα και αέρια
• Δυσκοιλιότητα
• Ναυτία και έμετοι
• Δυσπεψία Ενοχλήσεις στη χώνεψη.
• Έντονη κόπωση Μπορεί να σχετίζεται με ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών ή αναιμία.
• Ακούσια απώλεια βάρους Στα παιδιά μπορεί να υπάρχει ανεπαρκής αύξηση βάρους.
• Μούδιασμα και μυρμήγκιασμα Μπορεί να εμφανίζονται στα χέρια και στα πόδια λόγω βλάβης των νεύρων.
• Δυσκολίες στην ισορροπία Μπορεί να επηρεάζονται επίσης ο συντονισμός των κινήσεων και η ομιλία.
• Πληγές στο στόμα Μπορεί να εμφανίζονται άφθες ή ξηροστομία.
• Πόνος στα οστά Μπορεί να υπάρχει και πόνος στις αρθρώσεις.

Τα συμπτώματα συχνά έρχονται και φεύγουν. Οι πεπτικές ενοχλήσεις είναι συχνότερες στα παιδιά από ό,τι στους ενήλικες. Στα παιδιά μπορεί επίσης να υπάρχει ευερεθιστότητα, καθυστέρηση στην ανάπτυξη ή καθυστερημένη εφηβεία. Η αυτοάνοση αντίδραση στη γλουτένη μπορεί να συνοδεύεται από ερπητοειδή δερματίτιδα: εξάνθημα με έντονη φαγούρα και φουσκάλες, συνήθως στους αγκώνες, στα γόνατα και στους γλουτούς.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες κοιλιοκάκης και παράγοντες κινδύνου

Στην κοιλιοκάκη, το ανοσοποιητικό σύστημα αντιμετωπίζει λανθασμένα συστατικά της γλουτένης ως απειλή. Παράγει αντισώματα και προκαλεί φλεγμονή που βλάπτει την επιφάνεια του λεπτού εντέρου και μειώνει την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών. Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Φαίνεται ότι συμμετέχουν γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Ορισμένες παραλλαγές των γονιδίων HLA-DQ σχετίζονται με την πάθηση, αλλά η παρουσία τους από μόνη της δεν αρκεί για να εμφανιστεί κοιλιοκάκη.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Γονέας, αδελφός, αδελφή ή παιδί με κοιλιοκάκη.
• Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1.
• Αυτοάνοση νόσος του θυρεοειδούς.
• Σύνδρομο Down.
• Σύνδρομο Turner.
• Σύνδρομο Williams.
• Γυναικείο φύλο.
• Λοίμωξη του πεπτικού συστήματος στην πρώιμη παιδική ηλικία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου εξετάζει τα συμπτώματα, το ιατρικό και οικογενειακό ιστορικό και κάνει κλινική εξέταση. Συνήθως ζητά εξέταση αίματος για αντισώματα και μπορεί να χρειαστεί βιοψία λεπτού εντέρου για επιβεβαίωση. Η βιοψία γίνεται με ενδοσκόπηση: ένας λεπτός, εύκαμπτος σωλήνας με κάμερα περνά από το στόμα και επιτρέπει τη λήψη μικρών δειγμάτων ιστού. Κατά τον διαγνωστικό έλεγχο χρειάζεται να καταναλώνεις γλουτένη, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σου. Αρνητική εξέταση αντισωμάτων δεν αποκλείει πάντα την κοιλιοκάκη, ιδιαίτερα αν τα συμπτώματα επιμένουν. Μετά τη διάγνωση μπορεί να χρειαστεί έλεγχος για διατροφικές ελλείψεις ή για την υγεία των οστών.

• Εξέταση αίματος για αντισώματα που σχετίζονται με την κοιλιοκάκη.
• Ενδοσκόπηση ανώτερου πεπτικού και βιοψία λεπτού εντέρου.
• Γενετικός έλεγχος.
• Βιοψία δέρματος όταν υπάρχει υποψία ερπητοειδούς δερματίτιδας.
• Εξετάσεις αίματος για σίδηρο, βιταμίνες και μέταλλα μετά τη διάγνωση.
• Μέτρηση οστικής πυκνότητας με DEXA, αν υπάρχει υποψία ότι έχουν επηρεαστεί τα οστά.

Θεραπεία κοιλιοκάκης

Η βασική θεραπεία είναι η αυστηρή διατροφή χωρίς γλουτένη για όλη τη ζωή, αφού επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Βοηθά να υποχωρήσουν τα συμπτώματα, να επουλωθεί το λεπτό έντερο και να προληφθούν νέες βλάβες. Είναι απαραίτητη ακόμη κι αν δεν έχεις εμφανή συμπτώματα. Ο διαιτολόγος μπορεί να σε βοηθήσει να αποφεύγεις τη γλουτένη χωρίς να στερείσαι απαραίτητα θρεπτικά συστατικά. Ο γιατρός σου παρακολουθεί την πορεία σου με ετήσια επανεκτίμηση των συμπτωμάτων, του βάρους, του ύψους και της διατροφής.

• Διατροφή χωρίς γλουτένηΑποκλείονται οι τροφές και τα ποτά με σιτάρι, κριθάρι ή σίκαλη. Ακόμη και μικρές ποσότητες γλουτένης μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα και να αυξήσουν τον κίνδυνο επιπλοκών.
• Συμπληρώματα θρεπτικών συστατικώνΟ γιατρός ή ο διαιτολόγος μπορεί να συστήσει βιταμίνες και μέταλλα, αν υπάρχουν ελλείψεις.
• Αγωγή για το εξάνθημαΓια την ερπητοειδή δερματίτιδα μπορεί να συνταγογραφηθεί δαψόνη, αν η διατροφή δεν ελέγχει αρκετά γρήγορα το εξάνθημα. Μπορεί να χρειάζονται τακτικές εξετάσεις αίματος λόγω πιθανής αναιμίας.
• Αγωγή για ανθεκτική κοιλιοκάκηΜετά από ειδικό έλεγχο, μπορεί να χορηγηθούν κορτικοστεροειδή, όπως πρεδνιζολόνη, ή ανοσοκατασταλτικά φάρμακα που περιορίζουν τη βλαπτική δράση του ανοσοποιητικού.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Μετά τη διάγνωση, διάβαζε προσεκτικά τις ετικέτες των τροφίμων και προτίμησε κατάλληλα προϊόντα με ένδειξη «χωρίς γλουτένη».
• Πρόσεχε τις κρυφές πηγές γλουτένης σε επεξεργασμένα τρόφιμα, σάλτσες και προϊόντα με βύνη.
• Απόφυγε την επιμόλυνση: τρόφιμα χωρίς γλουτένη μπορεί να έρθουν σε επαφή με γλουτένη όταν ετοιμάζονται μαζί ή σερβίρονται με τα ίδια σκεύη.
• Βάλε στη διατροφή σου φυσικά τρόφιμα χωρίς γλουτένη, όπως φρούτα, λαχανικά, ρύζι, πατάτες, κρέας και ψάρι χωρίς πανάρισμα.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου πριν προσθέσεις βρώμη και επίλεγε μόνο βρώμη με ένδειξη «χωρίς γλουτένη». Μερικοί άνθρωποι εμφανίζουν συμπτώματα και από την αβενίνη, την πρωτεΐνη της βρώμης.
• Έλεγχε με τον γιατρό σου και τις πιθανές πηγές γλουτένης σε φάρμακα ή συμπληρώματα, χωρίς να αλλάζεις μόνος σου την αγωγή σου.

Επιπλοκές κοιλιοκάκης

• Δυσαπορρόφηση, δηλαδή ανεπαρκής απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
• Υποθρεψία, δηλαδή σοβαρή έλλειψη θρεπτικών συστατικών.
• Σιδηροπενική αναιμία.
• Αναιμία από έλλειψη βιταμίνης B12 ή φυλλικού οξέος.
• Οστεοπόρωση, με αδύναμα και εύθραυστα οστά.
• Καθυστέρηση ανάπτυξης και εφηβείας στα παιδιά.
• Δυσανεξία στη λακτόζη, που συνήθως βελτιώνεται όταν επουλωθεί το έντερο.
• Προβλήματα του νευρικού συστήματος, όπως βλάβη περιφερικών νεύρων ή διαταραχές ισορροπίας.
• Δυσκολία σύλληψης, απουσία περιόδου ή αποβολές.
• Αυξημένος κίνδυνος χαμηλού βάρους γέννησης όταν η κοιλιοκάκη δεν ελέγχεται καλά στην εγκυμοσύνη.
• Πολύ σπάνια, ορισμένοι καρκίνοι, όπως καρκίνος λεπτού εντέρου, λέμφωμα λεπτού εντέρου και λέμφωμα Hodgkin.
• Μειωμένη λειτουργία του σπλήνα σε ορισμένους ανθρώπους, με μεγαλύτερη ευπάθεια σε λοιμώξεις.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε έλεγχο αν έχεις επίμονη, ανεξήγητη διάρροια, πόνο στην κοιλιά ή φούσκωμα.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν έχεις παρατεταμένη κόπωση, ακούσια απώλεια βάρους, σοβαρές ή επίμονες άφθες ή ανεξήγητη αναιμία.
• Ζήτησε αξιολόγηση αν το παιδί σου δεν αναπτύσσεται όπως αναμένεται.
• Συζήτησε για έλεγχο αν γονέας, αδελφός, αδελφή ή παιδί σου έχει κοιλιοκάκη, ακόμη κι αν δεν παρατηρείς συμπτώματα.
• Συζήτησε για έλεγχο αν έχεις διαβήτη τύπου 1, αυτοάνοση νόσο θυρεοειδούς ή, ως ενήλικας, σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.
• Επανέλαβε την επικοινωνία με τον γιατρό σου αν τα συμπτώματα επιμένουν παρά την αρνητική εξέταση αίματος ή παρά τη διατροφή χωρίς γλουτένη.

Ποιος γιατρός: Γαστρεντερολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την κοιλιοκάκη