Υδροκέφαλος: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι ο υδροκέφαλος

Ο υδροκέφαλος εμφανίζεται όταν συσσωρεύεται υπερβολικό εγκεφαλονωτιαίο υγρό στον εγκέφαλο. Πρόκειται για το υγρό που φυσιολογικά προστατεύει τον εγκέφαλο από τραυματισμούς, απομακρύνει άχρηστες ουσίες και του παρέχει θρεπτικά συστατικά. Ο εγκέφαλος παράγει συνεχώς νέο υγρό, ενώ το παλιό απορροφάται στα αιμοφόρα αγγεία. Αν αυτή η διαδικασία διαταραχθεί, το υγρό μπορεί να συγκεντρωθεί και να ασκήσει βλαπτική πίεση στον εγκέφαλο.

Η πάθηση μπορεί να υπάρχει ήδη κατά τη γέννηση ή να εμφανιστεί αργότερα, μετά από τραυματισμό ή ασθένεια. Μια διαφορετική μορφή, ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης, αφορά κυρίως μεγαλύτερους ανθρώπους και εξελίσσεται συνήθως αργά. Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τη μορφή και την ηλικία.

Η αντιμετώπιση γίνεται κυρίως με χειρουργική επέμβαση που επιτρέπει την απομάκρυνση του περιττού υγρού. Χωρίς θεραπεία, ο υδροκέφαλος μπορεί να προκαλέσει μόνιμη εγκεφαλική βλάβη και να αποβεί θανατηφόρος. Με θεραπεία, πολλοί άνθρωποι ζουν με λίγους περιορισμούς, αλλά μπορεί να χρειαστούν νέες επεμβάσεις.

Μορφές και τύποι

• Συγγενής υδροκέφαλοςΥπάρχει από τη γέννηση. Μερικές φορές εντοπίζεται ήδη κατά την εγκυμοσύνη.
• Επίκτητος υδροκέφαλοςΕμφανίζεται μετά τη γέννηση, σε παιδιά ή ενήλικες. Συχνά ακολουθεί ασθένεια ή τραυματισμό του εγκεφάλου.
• Υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσηςΑφορά κυρίως μεγαλύτερους ανθρώπους. Επηρεάζει σταδιακά το περπάτημα, τον έλεγχο της ούρησης και τη σκέψη.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Χωρίς θεραπεία, ο υδροκέφαλος μπορεί να αποβεί θανατηφόρος. Με θεραπεία, πολλοί άνθρωποι ζουν με λίγους περιορισμούς, αλλά η ήδη υπάρχουσα εγκεφαλική βλάβη μπορεί να είναι μόνιμη. Οι περισσότεροι άνθρωποι με σύστημα παροχέτευσης το χρειάζονται για όλη τους τη ζωή και μπορεί να χρειαστούν αντικαταστάσεις. Μετά από ενδοσκοπική κοιλιοστομία, απόφραξη μπορεί να εμφανιστεί μήνες ή χρόνια αργότερα και τα συμπτώματα να επιστρέψουν.

Συμπτώματα υδροκεφάλου

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και τον τύπο του υδροκεφάλου. Δεν αρκούν από μόνα τους για να γίνει διάγνωση.

• Ασυνήθιστα μεγάλο κεφάλι Χαρακτηριστικό εύρημα σε βρέφη με συγγενή υδροκέφαλο.
• Τεντωμένη πηγή Το μαλακό σημείο στην κορυφή του κεφαλιού του βρέφους μπορεί να προβάλλει ή να είναι τεντωμένο.
• Μάτια προς τα κάτω Μπορεί να παρατηρηθούν σε βρέφη, μαζί με λεπτό, γυαλιστερό δέρμα στο κεφάλι και ευδιάκριτες φλέβες.
• Δυσκολία στη σίτιση Στα βρέφη μπορεί να συνυπάρχουν ευερεθιστότητα, δυσκαμψία και σπασμοί στα κάτω άκρα.
• Πονοκέφαλος Στον επίκτητο υδροκέφαλο μπορεί να είναι εντονότερος όταν ξυπνάς το πρωί.
• Ναυτία και εμετός Ο εμετός μπορεί να είναι εντονότερος το πρωί.
• Υπνηλία Στον επίκτητο υδροκέφαλο μπορεί να εξελιχθεί σε κώμα.
• Διαταραχές όρασης Θολή όραση ή διπλωπία, δηλαδή να βλέπεις διπλά.
• Δυσκολία στο περπάτημα Μπορεί να υπάρχει αστάθεια. Στη μορφή φυσιολογικής πίεσης συχνά δυσκολεύεσαι να κάνεις το πρώτο βήμα ή σέρνεις τα πόδια.
• Διαταραχές ούρησης Απώλεια ελέγχου της κύστης. Στη μορφή φυσιολογικής πίεσης μπορεί να υπάρχει συχνή ή επιτακτική ανάγκη για ούρηση.
• Αλλαγές στη σκέψη Σύγχυση, προβλήματα μνήμης ή πιο αργή επεξεργασία πληροφοριών και αντίδραση.
• Πόνος στον αυχένα Μπορεί να εμφανιστεί στον επίκτητο υδροκέφαλο.

Στον επίκτητο υδροκέφαλο ο πονοκέφαλος μπορεί αρχικά να βελτιώνεται όταν κάθεσαι όρθιος, αλλά αργότερα να γίνει συνεχής. Μπορεί επίσης να χαθεί ο έλεγχος του εντέρου. Στον υδροκέφαλο φυσιολογικής πίεσης τα συμπτώματα συνήθως εξελίσσονται σε πολλούς μήνες ή χρόνια. Η αλλαγή στο περπάτημα είναι συχνά το πρώτο εμφανές σημάδι και μπορεί να αυξηθούν οι πτώσεις, ιδιαίτερα στις στροφές.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες υδροκεφάλου και παράγοντες κινδύνου

Οι αιτίες δεν είναι πάντα γνωστές. Στον συγγενή υδροκέφαλο μπορεί να υπάρχει ανωμαλία του εγκεφάλου που περιορίζει τη ροή του εγκεφαλονωτιαίου υγρού. Πιθανές αιτίες είναι η δισχιδής ράχη (ανωμαλία ανάπτυξης της σπονδυλικής στήλης), γενετικές διαταραχές, αραχνοειδείς κύστεις (σάκοι με υγρό γύρω από τον εγκέφαλο ή τον νωτιαίο μυελό) και λοιμώξεις της μητέρας στην εγκυμοσύνη, όπως παρωτίτιδα ή ερυθρά. Ο επίκτητος υδροκέφαλος μπορεί να ακολουθήσει εγκεφαλική αιμορραγία, φλεβική θρόμβωση στον εγκέφαλο, μηνιγγίτιδα, όγκο, τραυματισμό στο κεφάλι ή εγκεφαλικό επεισόδιο. Μερικές φορές υπάρχουν στενές δίοδοι του υγρού από τη γέννηση, αλλά τα συμπτώματα εμφανίζονται χρόνια αργότερα. Στη μορφή φυσιολογικής πίεσης η αιτία συχνά παραμένει άγνωστη.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Πρόωρη γέννηση, πριν από την 37η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, ιδιαίτερα όταν υπάρχει εγκεφαλική αιμορραγία.
• Συγγενείς ανωμαλίες και ορισμένες γενετικές διαταραχές.
• Ιστορικό τραυματισμού, αιμορραγίας ή λοίμωξης του εγκεφάλου.
• Μεγαλύτερη ηλικία για τη μορφή φυσιολογικής πίεσης.
• Πιθανή σύνδεση της μορφής φυσιολογικής πίεσης με διαβήτη, καρδιοπάθεια ή υψηλή χοληστερόλη.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε απεικονιστικές εξετάσεις του εγκεφάλου, κυρίως αξονική και μαγνητική τομογραφία. Ο συγγενής υδροκέφαλος μπορεί μερικές φορές να εντοπιστεί στο υπερηχογράφημα της εγκυμοσύνης ή να γίνει αντιληπτός στην εξέταση του νεογνού. Για τη μορφή φυσιολογικής πίεσης, ο γιατρός αξιολογεί το περπάτημα, τη σκέψη, τον έλεγχο της κύστης και την απεικόνιση του εγκεφάλου. Πρόσθετες δοκιμασίες μπορούν να βοηθήσουν να εκτιμηθεί αν μια επέμβαση θα βελτιώσει τα συμπτώματα.

• Αξονική τομογραφία εγκεφάλου.
• Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου.
• Υπερηχογράφημα στην εγκυμοσύνη.
• Κλινική αξιολόγηση βάδισης, νοητικών λειτουργιών και ελέγχου της κύστης.
• Οσφυονωτιαία παρακέντηση: λήψη υγρού από χαμηλά στη σπονδυλική στήλη, έλεγχος της πίεσης και αξιολόγηση τυχόν βελτίωσης μετά την αφαίρεσή του.
• Δοκιμασία οσφυϊκής παροχέτευσης: απομάκρυνση υγρού με σωλήνα για να ελεγχθεί αν βελτιώνονται τα συμπτώματα.
• Δοκιμασία οσφυϊκής έγχυσης: εισαγωγή υγρού με ταυτόχρονη μέτρηση της πίεσης.

Θεραπεία υδροκεφάλου

Ο υδροκέφαλος αντιμετωπίζεται κυρίως χειρουργικά. Ο συγγενής και ο επίκτητος υδροκέφαλος συνήθως χρειάζονται γρήγορη θεραπεία, ώστε να μειωθεί η πίεση στον εγκέφαλο και να περιοριστεί η βλάβη. Στη μορφή φυσιολογικής πίεσης, η επέμβαση δεν βοηθά όλους. Ο γιατρός χρησιμοποιεί ειδικές δοκιμασίες για να εκτιμήσει αν το πιθανό όφελος υπερτερεί των κινδύνων.

• Σύστημα παροχέτευσηςΤοποθετείται χειρουργικά λεπτός σωλήνας με βαλβίδα, που μεταφέρει το περιττό υγρό σε άλλο σημείο του σώματος, συνήθως στην κοιλιά, όπου απορροφάται. Αν αποφραχθεί ή μολυνθεί, μπορεί να χρειαστεί νέα επέμβαση.
• Ενδοσκοπική τρίτη κοιλιοστομίαΔημιουργείται μικρό άνοιγμα ώστε το παγιδευμένο υγρό να παρακάμπτει την απόφραξη και να απορροφάται. Δεν είναι κατάλληλη για όλους και μπορεί να επιλεγεί όταν υπάρχει εμπόδιο στη ροή του υγρού.
• Αποκατάσταση και υποστήριξηΗ θεραπεία αποκατάστασης μπορεί να βοηθήσει. Αν το παιδί σου έχει μαθησιακές δυσκολίες, χρειάζεται πρόσθετη υποστήριξη στον παιδικό σταθμό ή στο σχολείο.
• Αντιμετώπιση λοίμωξης παροχέτευσηςΑν μολυνθεί το σύστημα, μπορεί να χρειαστούν αντιβιοτικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χειρουργική αντικατάσταση.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Αν εσύ ή το παιδί σου έχετε υδροκέφαλο, μπορεί να βοηθήσει η επικοινωνία με άλλους ανθρώπους που ζουν με την πάθηση.

Επιπλοκές υδροκεφάλου

• Μόνιμη εγκεφαλική βλάβη και προβλήματα σωματικής ή νοητικής ανάπτυξης.
• Μαθησιακές δυσκολίες και προβλήματα ομιλίας, μνήμης, προσοχής ή οργάνωσης.
• Προβλήματα όρασης, όπως στραβισμός ή απώλεια όρασης.
• Δυσκολίες στον συντονισμό των κινήσεων.
• Επιληψία.
• Απόφραξη, λοίμωξη ή ακατάλληλη θέση του συστήματος παροχέτευσης.
• Διαρροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού από το χειρουργικό τραύμα, κυρίως σε βρέφη και μικρά παιδιά.
• Αιμορραγία και νευρολογικά προβλήματα μετά την επέμβαση, όπως αδυναμία στη μία πλευρά του σώματος.
• Κλείσιμο του ανοίγματος ή ανεπαρκής απορρόφηση του υγρού μετά από ενδοσκοπική κοιλιοστομία.
• Διπλωπία ή ορμονικές διαταραχές μετά από ενδοσκοπική κοιλιοστομία.
• Σπάνια, θανατηφόρα βλάβη αγγείου του εγκεφάλου κατά την ενδοσκοπική επέμβαση.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε με τον γιατρό σου αν πιστεύεις ότι εσύ ή το παιδί σου έχετε συμπτώματα υδροκεφάλου.
• Επικοινώνησε αμέσως με την ομάδα που σε παρακολουθεί αν μετά την τοποθέτηση παροχέτευσης εμφανιστούν πυρετός, κοκκίνισμα ή ευαισθησία κατά μήκος του σωλήνα, πονοκέφαλος, εμετός, δυσκαμψία αυχένα ή πόνος στην κοιλιά. Σε βρέφος, προειδοποιητικά σημάδια είναι και η ευερεθιστότητα ή η υπνηλία.

Ποιος γιατρός: Νευροχειρουργός, Νευρολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τον υδροκέφαλο