Η ένταση και το άγχος της σύγχρονης ζωής αναδεικνύουν τη σημασία της ηρεμίας ως αντίβαρου. Δεν πρόκειται μόνο για γνώρισμα χαρακτήρα, αλλά για βιολογική και ψυχική ικανότητα που μπορεί να αναπτυχθεί.
Η νευροβιολογία εξηγεί πώς το στρες θέτει σε λειτουργία μηχανισμούς αντίδρασης στον εγκέφαλο, δυσκολεύοντάς μας να σκεφτούμε με καθαρότητα. Η ηρεμία, αντίθετα, διευκολύνει την ορθή δράση και τη διαυγή σκέψη, ενώ τα συναισθήματα περνούν από άνθρωπο σε άνθρωπο και επηρεάζουν τους άλλους.
Η ηρεμία, επομένως, αποτελεί βασικό στοιχείο για να αντιμετωπίζουμε τις δύσκολες περιστάσεις και να διατηρούμε θετικό κλίμα.
Η ένταση δεν εμφανίζεται πάντοτε με θόρυβο. Μπορεί να φανεί σε ένα κοφτό βλέμμα, μια σύντομη απάντηση, ένα τηλέφωνο που χτυπά σε ακατάλληλη ώρα ή μια ερώτηση τη στιγμή που όλοι έχουν ήδη πιεστεί. Ξαφνικά, η ατμόσφαιρα μεταβάλλεται χωρίς να το αντιληφθεί κανείς: οι τόνοι δυναμώνουν, οι συζητήσεις μπερδεύονται και η υπομονή εξαντλείται. Το άγχος ενός ανθρώπου περνά στον επόμενο και, σε λίγα λεπτά, η ένταση απλώνεται σε όλη την ομάδα. Όλοι έχουμε αντιμετωπίσει κάτι ανάλογο στο σπίτι, στη δουλειά, σε οικογενειακό τραπέζι ή σε δύσκολη συζήτηση, ακόμη και σε μια μέρα που άρχισε άσχημα. Τότε συχνά νιώθουμε την παρόρμηση να απαντήσουμε αμέσως, να υψώσουμε τη φωνή και να «επιβληθούμε» στην κατάσταση. Κι όμως, αυτό που αλλάζει πραγματικά τη ροή των πραγμάτων είναι η ηρεμία και όχι η ένταση.
Η επιστήμη δείχνει πλέον πως η ηρεμία ξεπερνά την έννοια του καλού χαρακτήρα. Συνιστά σημαντική βιολογική και ψυχική δύναμη, ίσως μία από τις σπουδαιότερες που έχουμε στη διάθεσή μας.
Γιατί ο εγκέφαλος στρέφεται τόσο γρήγορα στην αντίδραση
Η βιασύνη μοιάζει να επιβραβεύεται στην εποχή μας. Μηνύματα που δεν σταματούν, ειδοποιήσεις, deadlines, πληροφορίες, θόρυβος και αδιάκοπα ερεθίσματα κρατούν συχνά το νευρικό σύστημα σε επιφυλακή, προτού καν προκύψει πραγματική δυσκολία.
Από τη σκοπιά της νευροβιολογίας, η αντίδραση αυτή είναι απολύτως κατανοητή. Αν ο εγκέφαλος εκλάβει κάτι ως στρες ή απειλή, ενεργοποιεί την αμυγδαλή, τον «συναγερμό» του εγκεφάλου. Έτσι, το σώμα περνά σε λειτουργία επιβίωσης:
- ο καρδιακός ρυθμός επιταχύνεται
- η αναπνοή γίνεται γρηγορότερη και πιο ρηχή
- το πεδίο της προσοχής περιορίζεται
- η σύνθετη σκέψη γίνεται δυσκολότερη
Σε πραγματικό κίνδυνο, αυτός ο μηχανισμός είναι σωτήριος. Στην καθημερινότητα, όμως, συχνά μας κάνει πιο απότομους και αμυντικούς, ενώ περιορίζει την ικανότητά μας να ακούμε ή να σκεφτόμαστε καθαρά.
Απλούστερα, το στρες μάς κάνει νευρικούς και πιο επιρρεπείς σε αντιδράσεις.
Η ηρεμία ως ενεργητική στάση
Υπάρχει η αντίληψη ότι η ψυχραιμία είναι έμφυτη: πως ορισμένοι «είναι ήρεμοι από τη φύση τους», ενώ άλλοι δεν έχουν αυτή την ιδιότητα.
Ωστόσο, η ηρεμία είναι σε μεγάλο βαθμό μια φυσιολογική κατάσταση.
Με την κατάλληλη ρύθμιση του νευρικού συστήματος, μεγαλύτερη δραστηριότητα αποκτά το παρασυμπαθητικό σύστημα, το οποίο συνδέεται με την αποκατάσταση, την ασφάλεια και τη σύνδεση. Σε αυτή την κατάσταση:
- η αναπνοή αποκτά πιο σταθερό ρυθμό
- ο καρδιακός ρυθμός έρχεται σε ισορροπία
- ο εγκέφαλος αποκτά ξανά πρόσβαση στον προμετωπιαίο φλοιό, ο οποίος σχετίζεται με τη λογική, την κρίση και τον αυτοέλεγχο
Η αλλαγή αυτή είναι καθοριστική, καθώς μας δίνει τη δυνατότητα να:
- σκεφτόμαστε με μεγαλύτερη διαύγεια
- προσέχουμε περισσότερο όσα ακούμε
- αντιλαμβανόμαστε τις διαφορετικές πλευρές μιας κατάστασης
- δίνουμε απάντηση αντί να αντιδρούμε παρορμητικά
Επομένως, η ηρεμία δεν σημαίνει παθητικότητα· αποτελεί τη βιολογική αφετηρία για σωστή δράση.
Η ένταση και η ηρεμία μπορούν και οι δύο να μεταδοθούν
Ένα από τα ενδιαφέροντα συμπεράσματα της ψυχολογίας είναι ότι τα συναισθήματα δεν περιορίζονται στον εσωτερικό μας κόσμο: μεταφέρονται και στους άλλους.
Οι γύρω μας αποκωδικοποιούν ασυνείδητα διάφορα σήματα: τον τόνο της φωνής, τη στάση του σώματος, τις εκφράσεις του προσώπου και τον ρυθμό της αναπνοής. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται συναισθηματική μετάδοση.
Όλοι έχουμε παρατηρήσει παραδείγματα όπως τα εξής:
- ένας άνθρωπος που έχει εκνευριστεί μπορεί να αυξήσει το στρες σε όλη την παρέα
- ο πανικός που ξεκινά σε μια ομάδα είναι δυνατό να εξαπλωθεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα
- μια επιθετική απάντηση μπορεί να προκαλέσει άλλες τρεις
Υπάρχει, όμως, και η αντίθετη πορεία.
Ένα άτομο που διατηρεί την ψυχραιμία του, παραμένει γειωμένο και είναι παρόν συχνά γίνεται «σημείο αναφοράς» για τους υπόλοιπους. Ακόμη κι αν δεν το συνειδητοποιούν, οι άλλοι αρχίζουν να συγχρονίζονται μαζί του: οι φωνές χαμηλώνουν, οι ρυθμοί επιβραδύνονται και η σκέψη επανέρχεται.
Σε πολλές δύσκολες περιστάσεις, το κλίμα διαμορφώνεται τελικά από τον πιο ήρεμο άνθρωπο στον χώρο.
Η ηρεμία δεν ταυτίζεται με την παθητικότητα, ούτε αποτελεί ένδειξη αδυναμίας. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ψυχολογικούς και βιολογικούς πόρους που μας βοηθούν να υπάρχουμε σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί διαρκώς η ένταση.
Συνοπτικά
- Στη σύγχρονη ζωή, η ηρεμία μπορεί να αντισταθμίσει την ένταση και το άγχος. Η καλλιέργειά της είναι δυνατή ως ψυχική και βιολογική δεξιότητα.
- Σύμφωνα με τη νευροβιολογία, όταν ενεργοποιείται το άγχος, περιορίζεται η ικανότητά μας να σκεφτόμαστε καθαρά. Αντίθετα, η ηρεμία διευκολύνει τη λογική κρίση και την αντίληψη.
- Δεν πρόκειται για γνώρισμα της προσωπικότητας: η ηρεμία είναι μια φυσιολογική κατάσταση, στην οποία μπορούμε να φτάσουμε ρυθμίζοντας κατάλληλα το νευρικό σύστημα.
- Τα συναισθήματα επηρεάζουν και τους ανθρώπους γύρω μας. Σε δύσκολες περιστάσεις, η ηρεμία μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση θετικού κλίματος.
- Σε μια ομάδα, το πιο ήρεμο άτομο είναι δυνατόν να επηρεάσει την εξέλιξη των γεγονότων: περιορίζει την ένταση και βοηθά να επανέλθουν η σκέψη και η ηρεμία.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/iremia-i-sygchroni-yperdynami-stin-epochi-toy-thoryvoy/24016
