Κατάθλιψη και εποχική κατάθλιψη: Συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση

Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή (MDD) και η εποχική συναισθηματική διαταραχή (SAD), γνωστή και ως εποχική κατάθλιψη, έχουν παρόμοια συμπτώματα. Η βασική διαφορά είναι ότι η κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί οποιαδήποτε εποχή του χρόνου, ενώ η SAD ακολουθεί ένα επαναλαμβανόμενο εποχικό μοτίβο, συνήθως το φθινόπωρο και τον χειμώνα.

• Για να διαγνωστεί SAD, πρέπει να πληρούνται τα κλινικά κριτήρια της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής, καθώς και τα κριτήρια για εποχικό μοτίβο.
• Η αντιμετώπιση της MDD περιλαμβάνει συνήθως αντικαταθλιπτικά φάρμακα και ψυχοθεραπεία.
• Στη θεραπεία της SAD μπορεί να περιλαμβάνονται επίσης φωτοθεραπεία και συμπληρώματα βιταμίνης D.

Όποιος εμφανίζει ενδείξεις κατάθλιψης ή SAD μπορεί να απευθυνθεί σε επαγγελματία υγείας για να συζητήσει τις επιλογές θεραπείας. Η αντιμετώπιση μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τη διάγνωση.

Τι είναι η μείζων καταθλιπτική διαταραχή

Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή (MDD), ή κατάθλιψη, είναι μια κατάσταση ψυχικής υγείας που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα. Είναι μία από τις συχνότερες διαταραχές ψυχικής υγείας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• επίμονα πεσμένη διάθεση
• αισθήματα ενοχής ή αναξιότητας
• απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες
• δυσκολία στη συγκέντρωση
• κόπωση
• έλλειψη ενέργειας
• αλλαγές στην όρεξη
• διαταραχές ύπνου
• σκέψεις αυτοκτονίας

Οι επαγγελματίες υγείας θεωρούν ότι η MDD οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, όπως γενετικούς, περιβαλλοντικούς και ψυχοκοινωνικούς. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε εποχή και ηλικία, αν και οι έρευνες δείχνουν ότι η μέση ηλικία έναρξης είναι περίπου τα 40 έτη.

Αν υπάρχει κίνδυνος αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού

Αν εσείς ή κάποιο κοντινό σας πρόσωπο βρίσκεται σε κρίση και σκέφτεται την αυτοκτονία ή τον αυτοτραυματισμό, ζητήστε άμεσα βοήθεια από επαγγελματία υγείας ή τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, καλέστε το 112 ή το 166.

Αν καλείτε για λογαριασμό κάποιου άλλου, μείνετε μαζί του μέχρι να φτάσει βοήθεια. Απομακρύνετε όπλα ή ουσίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν βλάβη, μόνο εφόσον μπορείτε να το κάνετε με ασφάλεια. Αν δεν βρίσκεστε στο ίδιο σπίτι, παραμείνετε μαζί του τηλεφωνικά μέχρι να φτάσει βοήθεια.

Τι είναι η εποχική συναισθηματική διαταραχή

Η SAD είναι μορφή κατάθλιψης που εμφανίζεται με επαναλαμβανόμενο εποχικό μοτίβο. Συνήθως εκδηλώνεται το φθινόπωρο και τον χειμώνα και διαρκεί 4 έως 5 μήνες τον χρόνο. Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν SAD με καλοκαιρινό μοτίβο, αλλά αυτό είναι λιγότερο συχνό.

Τα συμπτώματα της SAD είναι ίδια με εκείνα της MDD, αν και μπορεί να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και ανάλογα με τον υπότυπο της SAD. Η διαταραχή συνδέεται με τις αλλαγές στη διάρκεια της ημέρας και, ενδεχομένως, με σχετικές ορμονικές μεταβολές. Δεν οφείλεται σε προβλέψιμες αλλαγές στο προσωπικό πρόγραμμα ή στο άγχος των διακοπών.

Ο επιπολασμός της SAD διαφέρει ανά τον κόσμο. Ενδέχεται να είναι συχνότερη σε ανθρώπους με οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης.

Πώς διακρίνουν οι γιατροί την κατάθλιψη από την SAD

Δεν υπάρχει μία εξέταση που να καθορίζει αν κάποιος έχει κατάθλιψη. Οι γιατροί μπορεί να χρησιμοποιήσουν εργαστηριακές εξετάσεις και ερωτηματολόγια, καθώς και να αξιολογήσουν το ιατρικό ιστορικό του ατόμου.

Αν κάποιος πληροί τα διαγνωστικά κριτήρια για κατάθλιψη, ο γιατρός μπορεί στη συνέχεια να εξετάσει αν τα συμπτώματα ακολουθούν το εποχικό μοτίβο που απαιτείται για τη διάγνωση SAD.

Διάγνωση της MDD

Παραδείγματα ερωτηματολογίων που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο γιατρός για τη διάγνωση της MDD είναι:

• Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9): Ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς εννέα ερωτήσεων, οι οποίες αντιστοιχούν στα διαγνωστικά κριτήρια της MDD στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, 5η έκδοση, αναθεωρημένο κείμενο (DSM-5-TR).
• Hamilton Rating Scale for Depression (HAM-D): Ερωτηματολόγιο 21 ερωτήσεων για την αξιολόγηση της βαρύτητας της κατάθλιψης.
• Montgomery-Asberg Depression Rating Scale (MADRS): Ερωτηματολόγιο 10 ερωτήσεων που αξιολογεί ορισμένα συμπτώματα, όπως τη φανερή και την αναφερόμενη θλίψη και τις διαταραχές ύπνου.

Διάγνωση της SAD

Για τη διάγνωση της SAD οι γιατροί μπορεί να χρησιμοποιήσουν το Seasonal Health Questionnaire. Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια του DSM-5-TR, το άτομο πρέπει να πληροί όλα τα απαραίτητα κριτήρια για MDD, καθώς και εκείνα για εποχικό μοτίβο. Αυτά περιλαμβάνουν:

• προβλέψιμο και αναγνωρίσιμο μοτίβο καταθλιπτικών επεισοδίων σε συγκεκριμένη εποχή, κατά τα τελευταία 2 χρόνια
• σημαντική υποχώρηση ή πλήρη ύφεση των συμπτωμάτων μετά το τέλος της συγκεκριμένης εποχής
• απουσία άλλων, μη εποχικών καταθλιπτικών επεισοδίων κατά τα τελευταία 2 χρόνια
• τα εποχικά καταθλιπτικά επεισόδια να υπερισχύουν των άλλων επεισοδίων σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου

Επιλογές θεραπείας

Όποιος εμφανίζει ενδείξεις κατάθλιψης μπορεί να ωφεληθεί από μια συζήτηση με επαγγελματία υγείας. Ο γιατρός ή ο ψυχίατρος μπορεί να διερευνήσει πιθανές υποκείμενες αιτίες των συμπτωμάτων και να προτείνει κατάλληλη θεραπεία. Οι επιλογές μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το αν πρόκειται για MDD ή SAD.

Θεραπείες για την MDD

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) εγκρίνει τις ακόλουθες κατηγορίες φαρμάκων για την MDD:

• εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs)
• αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νορεπινεφρίνης (SNRIs)
• τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά
• άτυπα αντικαταθλιπτικά
• αναστολείς της μονοαμινοξειδάσης
• σταθεροποιητές διάθεσης
• αντιψυχωσικά

Οι επαγγελματίες υγείας μπορεί επίσης να εντάξουν στο θεραπευτικό πλάνο την ψυχοθεραπεία, την ηλεκτροσπασμοθεραπεία ή τη διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου.

Θεραπείες για την SAD

• φωτοθεραπεία
• ψυχοθεραπεία, συμπεριλαμβανομένης της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας (CBT)
• συμπληρώματα βιταμίνης D
• αντικαταθλιπτικά

Διαχείριση της κατάθλιψης και της SAD

Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ικανότητα ενός ανθρώπου να λειτουργεί και να φροντίζει τον εαυτό του. Για την ανακούφιση των συμπτωμάτων μπορεί να βοηθήσουν:

• η τήρηση του θεραπευτικού πλάνου που συνιστά ο γιατρός
• η τακτική άσκηση
• μια ισορροπημένη διατροφή
• η ενσυνειδητότητα και άλλες τεχνικές μείωσης του στρες
• η συζήτηση με έναν έμπιστο φίλο ή μια ομάδα υποστήριξης
• η αποφυγή ουσιών, αλκοόλ και καπνίσματος
• η συζήτηση με τον γιατρό για το αν χρειάζεται άδεια από την εργασία

Αν κάποιος δυσκολεύεται να καλύψει τις βασικές ανάγκες φροντίδας του, μπορεί να είναι χρήσιμο να ζητήσει βοήθεια από έμπιστο φίλο, αγαπημένο πρόσωπο ή επαγγελματία φροντιστή.

Τα άτομα με SAD συνήθως μπορούν να προβλέψουν πότε ενδέχεται να αρχίσουν τα καταθλιπτικά επεισόδια. Προληπτικά μέτρα, όπως η λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης D, περισσότερος χρόνος σε εξωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια της ημέρας ή η χρήση ειδικής λάμπας φωτοθεραπείας, μπορεί να συμβάλουν στη μείωση των συμπτωμάτων.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί κάποιος να έχει κατάθλιψη και SAD;

Η SAD είναι υπότυπος της κατάθλιψης. Ένα άτομο με SAD μπορεί να εμφανίσει καταθλιπτικά επεισόδια και εκτός της συνήθους εποχής που το επηρεάζει. Για τη διάγνωση της SAD, όμως, τα επεισόδια με εποχικό μοτίβο πρέπει να είναι πιο σημαντικά.

Βοηθά η φωτοθεραπεία στη μη εποχική κατάθλιψη ή μόνο στην SAD;

Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι η φωτοθεραπεία μπορεί να έχει ήπια έως μέτρια οφέλη στη μη εποχική κατάθλιψη. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι περιορισμένα και χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοηθούν αυτά τα πιθανά οφέλη.

Μπορεί η SAD να εμφανιστεί το καλοκαίρι;

Η SAD με καλοκαιρινό μοτίβο είναι μορφή εποχικής κατάθλιψης που μπορεί να εμφανιστεί τους καλοκαιρινούς μήνες. Είναι λιγότερο συχνή από την SAD με χειμερινό μοτίβο.

Πώς μπορεί κάποιος να καταλάβει αν έχει SAD ή απλώς τη χειμερινή μελαγχολία;

Οι αλλαγές στη διάθεση είναι συχνές τον χειμώνα. Αν, όμως, η καταθλιπτική διάθεση που σχετίζεται με τις εποχικές αλλαγές είναι έντονη ή αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα, μπορεί να πρόκειται για SAD.

Συνοπτικά

Η μείζων καταθλιπτική διαταραχή και η εποχική συναισθηματική διαταραχή έχουν παρόμοια συμπτώματα, αλλά η SAD εμφανίζεται με επαναλαμβανόμενο εποχικό μοτίβο. Για τη διάγνωση αξιολογούνται τα συμπτώματα και το ιστορικό του ατόμου, ενώ η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο της κατάθλιψης.

Η ισορροπημένη διατροφή και η τακτική άσκηση μπορεί να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων. Για τη διάγνωση και τις αποφάσεις σχετικά με τη θεραπεία, συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.