Η μελέτη του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης δείχνει ότι η προσωπικότητα μπορεί να εξελίσσεται σε κάθε ηλικία, ακόμη και μετά τα 60. Στο πρόγραμμα εκπαίδευσης προσωπικότητας διάρκειας 8 εβδομάδων έλαβαν μέρος άτομα ηλικίας 19 έως 78 ετών. Η εκπαίδευση επικεντρώθηκε στη ρύθμιση των συναισθημάτων και στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, βελτιώθηκαν η συναισθηματική σταθερότητα και η εξωστρέφεια, ενώ οι μεγαλύτεροι συμμετέχοντες είχαν εξίσου καλή πορεία με τους νεότερους. Παρά τους περιορισμούς της έρευνας, τα αποτελέσματα ενισχύουν την άποψη ότι η προσωπικότητα δεν παραμένει αμετάβλητη, αλλά μπορεί να αλλάξει με την κατάλληλη καθοδήγηση και προσπάθεια.
Πολλοί θεωρούμε δεδομένο ότι η προσωπικότητα μένει σταθερή καθώς μεγαλώνουμε. Νεότερα επιστημονικά στοιχεία, όμως, σκιαγραφούν μια πιο ευέλικτη εικόνα. Πρόσφατη μελέτη αναφέρει πως άνθρωποι κάθε ηλικίας, ακόμη και μετά τα 60, έχουν τη δυνατότητα να ενισχύσουν την ψυχική τους ανθεκτικότητα, να βελτιώσουν τη διαχείριση των συναισθημάτων τους και να αναπτύξουν πιο υγιείς κοινωνικές δεξιότητες.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η αλλαγή δεν αφορά μόνο τους νεότερους ανθρώπους. Είναι εφικτή σε κάθε φάση της ζωής, εφόσον υπάρχει κατάλληλη καθοδήγηση και πρόθεση για προσπάθεια.
Πώς οργανώθηκε η έρευνα
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Communications Psychology και υλοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, με ερευνητές από τη Γερμανία και την Ελβετία. Στην έρευνα έλαβαν μέρος συνολικά 165 ενήλικες, από 19 έως 78 ετών, οι οποίοι κατανεμήθηκαν σε δύο ηλικιακές ομάδες: νεότερους ενήλικες, με μέση ηλικία περίπου 28 ετών, και μεγαλύτερους ενήλικες, με μέση ηλικία περίπου 63 ετών.
Η εκπαίδευση διήρκεσε 8 εβδομάδες και περιλάμβανε εβδομαδιαίες δια ζώσης συναντήσεις δύο ωρών, σε ομάδες των 5–12 ατόμων. Το περιεχόμενο χωρίστηκε σε δύο κύρια μέρη:
- Κατά τις πρώτες 4 εβδομάδες: διαχείριση του στρες, ενίσχυση της ανθεκτικότητας και ρύθμιση των συναισθημάτων.
- Στις επόμενες 4 εβδομάδες: κοινωνικές δεξιότητες, θέσπιση ορίων και διαπροσωπική επικοινωνία.
Παράλληλα, οι συμμετέχοντες εκτελούσαν ασκήσεις κάθε μέρα, κατέγραφαν σύντομες παρατηρήσεις για τον εαυτό τους και είχαν έναν «συνοδοιπόρο εκπαίδευσης» που παρείχε υποστήριξη.
Με ποιον τρόπο αξιολογήθηκε η αλλαγή στην προσωπικότητα
Η πρόοδος εξετάστηκε με πέντε αξιολογήσεις της προσωπικότητας μέσα σε περίπου 14 μήνες: πριν από την έναρξη, στη μέση της εκπαίδευσης, αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της, τρεις μήνες αργότερα και ξανά έναν χρόνο μετά.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν καθιερωμένα ερωτηματολόγια προσωπικότητας, καθώς και το Implicit Association Test (IAT), ένα εργαλείο μέτρησης των αυτόματων και ασυνείδητων αντιλήψεων που έχει κάποιος για τον εαυτό του.
Οι μεταβολές που καταγράφηκαν στην προσωπικότητα
- Συναισθηματική σταθερότητα: Η βελτίωση της συναισθηματικής σταθερότητας αποτέλεσε ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα. Οι συμμετέχοντες δήλωσαν ότι ένιωθαν μεγαλύτερη ηρεμία, αντιδρούσαν λιγότερο έντονα και μπορούσαν να αντιμετωπίζουν καλύτερα τις καθημερινές πιέσεις. Η αλλαγή εξακολουθούσε να είναι εμφανής και έναν χρόνο μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, ένδειξη ότι οι δεξιότητες που απέκτησαν είχαν ουσιαστικό και διαρκή αντίκτυπο.
- Εξωστρέφεια: Αύξηση καταγράφηκε και στην εξωστρέφεια, τόσο στις απαντήσεις των συμμετεχόντων για τον εαυτό τους όσο και στις αυτόματες, ασυνείδητες αντιλήψεις που αξιολογήθηκαν με το IAT. Η πρόοδος μειώθηκε ελαφρά μετά από έναν χρόνο, ωστόσο τα επίπεδα παρέμειναν πάνω από τις αρχικές μετρήσεις, υποδεικνύοντας ότι η αλλαγή δεν ήταν προσωρινή.
- Οι μεγαλύτεροι ενήλικες είχαν αντίστοιχη επίδοση: Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες ανταποκρίθηκαν εξίσου θετικά με τους νεότερους. Παρότι οι ερευνητές αρχικά θεωρούσαν πιθανό η ηλικία να λειτουργήσει ως εμπόδιο, οι μεγαλύτεροι όχι μόνο σημείωσαν ανάλογη βελτίωση, αλλά αποδείχθηκαν συνεπέστεροι στις εργασίες και στη χρήση των εργαλείων της εκπαίδευσης. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η δέσμευση και η σταθερή προσπάθεια ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερη σημασία από την ηλικία.
Τι εξηγεί τη θετική ανταπόκριση των μεγαλύτερων ενηλίκων;
Οι ερευνητές ξεκίνησαν με την προσδοκία ότι οι νεότεροι θα προχωρούσαν περισσότερο. Η εκτίμηση αυτή βασιζόταν στην υπόθεση ότι η μαθησιακή ικανότητα φθίνει με την ηλικία και ότι οι μεγαλύτεροι ενήλικες έχουν πιο παγιωμένη, λιγότερο ευέλικτη εικόνα για τον εαυτό τους. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν επαλήθευσαν αυτές τις υποθέσεις.
Οι μεγαλύτεροι συμμετέχοντες τα πήγαν στην πράξη εξίσου καλά με τους νεότερους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η επίδοσή τους ήταν ακόμη καλύτερη. Ασχολήθηκαν με μεγαλύτερη συνέπεια με τις εργασίες, παρακολούθησαν τις συναντήσεις πιο σταθερά και χρησιμοποίησαν συστηματικότερα τα εργαλεία που τους δόθηκαν. Φαίνεται πως η πιο αναπτυγμένη ικανότητά τους να ρυθμίζουν τα συναισθήματα συνέβαλε θετικά, διευκολύνοντας την εφαρμογή των τεχνικών στην καθημερινή ζωή.
Υπάρχουν, ωστόσο, και περιορισμοί…
Αν και τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά και υποδηλώνουν ότι η προσωπικότητα μπορεί να μεταβληθεί σε κάθε ηλικία, οι συγγραφείς αναφέρουν και ορισμένους περιορισμούς. Οι συμμετέχοντες είχαν επιλέξει να λάβουν μέρος και είχαν καταβάλει χρήματα για το πρόγραμμα. Επομένως, ενδέχεται να είχαν ισχυρότερο κίνητρο από τον γενικό πληθυσμό, γεγονός που ίσως συνέβαλε στην πρόοδό τους.
Η μελέτη ολοκληρώθηκε με 165 συμμετέχοντες, αντί για τους 220 που είχαν αρχικά τεθεί ως στόχος, αριθμός μικρότερος από τον ιδανικό για έρευνα τόσο μεγάλης διάρκειας. Παράλληλα, οι ερευνητές δεν μπορούν να προσδιορίσουν με σαφήνεια ποιο στοιχείο του προγράμματος είχε την πιο έντονη επίδραση: η εκμάθηση διαχείρισης των συναισθημάτων, οι κοινωνικές δεξιότητες ή ο συνδυασμός τους. Επίσης, οι εβδομαδιαίες αξιολογήσεις μπορεί να μην αποτύπωσαν μικρές μεταβολές στην καθημερινή διάθεση και συμπεριφορά των συμμετεχόντων.
Ωστόσο, παρά τις παραπάνω αδυναμίες, οι αναλύσεις υποδεικνύουν ότι τα ευρήματα εξακολουθούν να έχουν σημασία. Μαζί με τα υπόλοιπα αποτελέσματα, στηρίζουν την άποψη ότι η προσωπικότητα δεν παραμένει αμετάβλητη, αλλά περιλαμβάνει δεξιότητες και τάσεις που είναι δυνατό να αναπτυχθούν ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία, εφόσον υπάρχει η επιθυμία.
Συνοπτικά
- Μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης αποδεικνύει ότι η προσωπικότητα μπορεί να εξελιχθεί σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και μετά τα 60.
- Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα των 8 εβδομάδων έλαβαν μέρος 165 ενήλικες, οι οποίοι ενίσχυσαν τη συναισθηματική σταθερότητα και την εξωστρέφειά τους.
- Τα αποτελέσματα για τους μεγαλύτερους ενήλικες ήταν εξίσου θετικά με εκείνα των νεότερων, ενώ οι πρώτοι έδειξαν μεγαλύτερη συνέπεια και δέσμευση.
- Τα ευρήματα ενθαρρύνουν, αλλά η μελέτη έχει περιορισμούς, μεταξύ των οποίων το μέγεθος του δείγματος και η αυτοεπιλογή των συμμετεχόντων.
- Με την κατάλληλη καθοδήγηση και προσπάθεια, η προσωπικότητα μπορεί να μεταβληθεί σε οποιαδήποτε ηλικία και δεν είναι στατική.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/pote-den-einai-arga-na-allaxeis-kai-i-epistimi-to-epivevaionei/21631
