Η εκμάθηση μιας δεύτερης γλώσσας μπορεί να συμβάλει στην επαγγελματική εξέλιξη και στην πολιτισμική κατανόηση, αλλά ενδέχεται να επηρεάσει και τη μητρική γλώσσα. Ειδικοί επισημαίνουν ότι η χρήση μιας ξένης γλώσσας μπορεί να δυσκολέψει την ανάκληση λέξεων και να μεταβάλει τον τρόπο γλωσσικής έκφρασης, ενώ είναι δυνατό να συνδέεται με δομικές μεταβολές στον εγκέφαλο, σε περιοχές που σχετίζονται με τη γλώσσα και τη γνωστική λειτουργία.
Η δίγλωσση εμπειρία έχει θετικές πλευρές, αλλά συνοδεύεται και από δυσκολίες, όπως η απώλεια της μητρικής γλώσσας, που συνδέεται με την ταυτότητα και την επικοινωνία. Καθώς η πολυγλωσσία γίνεται ολοένα συχνότερη, η περαιτέρω έρευνα και οι δράσεις για τη διατήρηση των γλωσσών είναι πλέον αναγκαίες.
Η γνώση μιας ξένης γλώσσας συσχετίζεται συχνά με επαγγελματικά οφέλη, μεγαλύτερη πολιτισμική επίγνωση, αλλαγές στον εγκέφαλο, αλλά και με μειωμένο κίνδυνο άνοιας και νόσου Αλτσχάιμερ. Οι ειδικοί, ωστόσο, τονίζουν ότι ενδέχεται να επηρεαστεί ταυτόχρονα και η μητρική γλώσσα.
Πώς επηρεάζει τα Ελληνικά η εκμάθηση μιας δεύτερης γλώσσας
Η χρήση και η εκμάθηση μιας άλλης γλώσσα μπορεί κάποιες φορές να κάνει δύσκολη την ανάκληση συγκεκριμένων λέξεων. Μπορεί να ξέρουμε τι θέλουμε να πούμε, αλλά να μην καταφέρνουμε να το εκφράσουμε, ή να υιοθετούμε διαφορετικούς τρόπους σύνταξης και έκφρασης.
Όσο περνά ο καιρός, η επαφή με μια άλλη γλώσσα είναι δυνατό να μεταβάλει τον τρόπο ομιλίας στη μητρική γλώσσα. Οι αλλαγές μπορεί να αφορούν τη δομή των προτάσεων, την προφορά ή τον επιτονισμό, κυρίως όταν κάποιος έχει ζήσει για μεγάλο διάστημα στο εξωτερικό.
Οι επιδράσεις της εκμάθησης μιας νέας γλώσσας στον εγκέφαλο
Μελέτη του 2025, με τίτλο «Brain structure correlates of foreign language learning with limited daily exposure», κατέγραψε μετρήσιμες μεταβολές στον εγκέφαλο ανθρώπων που μάθαιναν γλώσσες επί μεγάλο χρονικό διάστημα. Η έναρξη της εκμάθησης σε μικρότερη ηλικία και η συχνότερη χρήση συνδέθηκαν με αυξημένο όγκο φαιάς ουσίας και ισχυρότερες συνδέσεις λευκής ουσίας σε περιοχές που συμμετέχουν στη γλώσσα και στον γνωστικό έλεγχο.
Νεότερες έρευνες υποδεικνύουν επίσης ότι η διγλωσσία μπορεί, μέσω της νευροπλαστικότητας, να μεταβάλει τη δομή του εγκεφάλου και τις γνωστικές διαδικασίες. Οι επιδράσεις αφορούν περιοχές που σχετίζονται με τη μνήμη, την προσοχή και τον έλεγχο της γλώσσας.
Παράλληλα, τα ερευνητικά ευρήματα δείχνουν πως τα αποτελέσματα δεν είναι μόνο θετικά και μπορεί να συνοδεύονται από ορισμένες αντισταθμίσεις.
- Μελέτες με απεικόνιση του εγκεφάλου καταγράφουν ότι η δίγλωσση εμπειρία είναι δυνατό να μεταβάλει τη συνδεσιμότητα ανάμεσα σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τη γλώσσα και τη γνωστική λειτουργία.
- Η εκμάθηση πρόσθετων γλωσσών συνδέεται με δομικές μεταβολές στον εγκέφαλο, όπως προσαρμογές στη φαιά και τη λευκή ουσία, οι οποίες σχετίζονται με την ομιλία και τον εκτελεστικό έλεγχο.
- Ορισμένα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η διγλωσσία ενδέχεται να ενισχύει το γνωστικό απόθεμα και ενδεχομένως να καθυστερεί τα συμπτώματα άνοιας.
- Η χρήση περισσότερων γλωσσών μπορεί να ενδυναμώσει την προσοχή και την ικανότητα εναλλαγής ανάμεσα σε διαφορετικές εργασίες.
- Από την άλλη, τα δίγλωσσα άτομα μπορεί ορισμένες φορές να ανακαλούν λέξεις πιο αργά ή να αντιμετωπίζουν ανταγωνισμό ανάμεσα στις γλώσσες.
Η σύγχρονη νευροεπιστήμη δείχνει ότι η ομιλία περισσότερων από μίας γλώσσας μπορεί να επιφέρει αλλαγές στον εγκέφαλο και στα γνωστικά συστήματα. Η έκταση των επιδράσεων, όμως, εξαρτάται από παραμέτρους όπως η γλωσσική επάρκεια, η ηλικία εκμάθησης και το πόσο συχνά γίνεται καθημερινή χρήση της γλώσσας.
Απώλεια της μητρικής γλώσσας: Τι σημαίνει και πώς εκδηλώνεται
Η απώλεια της μητρικής γλώσσας εκδηλώνεται με διαφορετικούς τρόπους και μπορεί να οφείλεται σε περισσότερες από μία αιτίες. Συχνά εμφανίζεται όταν κάποιος εγκαθίσταται σε περιβάλλον όπου χρησιμοποιείται μια άλλη γλώσσα.
Η ευχέρεια στη γλώσσα μεταβάλλεται με φυσικό τρόπο. Όπως συμβαίνει με τους μύες, η δεύτερη ή η τρίτη γλώσσα μπορεί να γίνει ισχυρότερη ή ασθενέστερη, ανάλογα με τη συχνότητα χρήσης της. Η μητρική γλώσσα, ωστόσο, δεν αποτελεί μόνο μέσο επικοινωνίας: είναι βασικό στοιχείο της ταυτότητάς μας και του τρόπου σκέψης μας.
Κάποιες μεταβολές μπορεί να μοιάζουν ασήμαντες, ωστόσο είναι δυνατό να οδηγήσουν κάποιον στο να χάσει εντελώς τη μητρική του γλώσσα. Ορισμένοι μάλιστα φτάνουν στο σημείο να μη νιώθουν άνετα όταν εκφράζονται ούτε στη μητρική τους γλώσσα ούτε σε μια ξένη.
Αυτό δεν αφορά όλους. Κάποιοι μετανάστες διατηρούν στενούς δεσμούς χάρη στη γεωγραφική εγγύτητα ή στις τοπικές κοινότητες. Άλλοι, αντίθετα, μπορεί να εγκαταλείψουν συνειδητά τη μητρική τους γλώσσα εξαιτίας τραύματος ή επειδή πιστεύουν πως δεν τους χρειάζεται στη νέα τους πατρίδα.
Όταν δίγλωσσα παιδιά μετακομίζουν πριν φτάσουν στην εφηβεία, ενδέχεται να μην αναγνωρίζουν την αξία της μητρικής τους γλώσσας, εφόσον αυτή ακούγεται μόνο στο σπίτι. Είναι επίσης πιθανό να μην έχουν τις κατάλληλες συνθήκες για να τη χρησιμοποιούν προφορικά.
Γιατί σπάνια συζητάμε αυτό το ζήτημα;
Η συζήτηση γύρω από το θέμα παραμένει σχεδόν ταμπού, καθώς αναδεικνύει την αρνητική όψη μιας εμπειρίας ζωής που κατά τα άλλα είναι θετική.
Σε διεθνές επίπεδο, 3,6% του πληθυσμού –περισσότεροι από 281 εκατομμύρια άνθρωποι– είναι διεθνείς μετανάστες και χρειάζεται να χρησιμοποιούν κάθε μέρα μια δεύτερη γλώσσα. Για να διευκολύνει την ένταξή τους στον πολιτισμό της χώρας διαμονής, η Ευρωπαϊκή Ένωση προσφέρει ακόμη και μαθήματα γλωσσών.
Το 2023, η αγορά εκμάθησης γλωσσών ξεπέρασε τα 60 δισεκατομμύρια δολάρια, με την παγκοσμιοποίηση και την ηλεκτρονική μάθηση να συμβάλλουν στην ανάπτυξή της. Η απόκτηση μιας νέας γλώσσας είναι πιο εύκολη από ποτέ. Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση για τις αρνητικές συνέπειες φωτίζει μια δύσκολη πλευρά, την οποία αρκετοί θα ήθελαν να παραβλέπουν.
Η συζήτηση για τις γλώσσες που χάνονται αφορά συνήθως την πλήρη εξαφάνισή τους, όχι τις συνέπειες για το άτομο. Η απώλεια της μητρικής γλώσσας σημαίνει ότι κάποιος χάνει τον πολιτισμό του, την ικανότητα επικοινωνίας με την οικογένειά του και τον αρχικό τρόπο με τον οποίο σκεφτόταν.
Ποιες ενέργειες μπορούν να βοηθήσουν;
Το συγκεκριμένο ζήτημα χρειάζεται περαιτέρω μελέτη. Για να παραμείνει ζωντανή, η γλώσσα χρειάζεται εξάσκηση και επανάληψη· αυτές συχνά περιορίζονται όταν επικρατεί μια ξένη γλώσσα, καθώς οι άνθρωποι προσπαθούν να προσαρμοστούν σε νέο περιβάλλον.
Η επαφή με κοινοτικές εκδηλώσεις και συναθροίσεις μπορεί να στηρίξει ουσιαστικά τη διατήρηση της μητρικής γλώσσας για όλους, παιδιά και ενήλικες. Το ερώτημα είναι ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη να διασφαλίσει αυτή τη διατήρηση.
Η διατήρηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα όταν πρόκειται για μειονοτικές γλώσσες, ενώ η ευαισθητοποίηση γύρω από το ζήτημα ευτυχώς ενισχύεται. Καθώς οι δίγλωσσοι αποτελούν το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού και όλοι, δηλαδή το 100%, διαθέτουμε μητρική γλώσσα, αξίζει να στηρίζουμε τη διατήρηση των γλωσσών που γνωρίζουμε με την ίδια επένδυση που κάνουμε για να μάθουμε καινούργιες.
Τα βασικά σημεία
- Η δεύτερη γλώσσα μπορεί να αποφέρει επαγγελματικά και πολιτισμικά οφέλη, αλλά παράλληλα να επηρεάσει αρνητικά τη μητρική γλώσσα.
- Η χρήση μιας ξένης γλώσσας ενδέχεται να δυσκολέψει την ανάκληση λέξεων και να μεταβάλει τον τρόπο γλωσσικής έκφρασης.
- Η εκμάθηση γλωσσών συνδέεται με αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου, μεταξύ άλλων με αύξηση της φαιάς και της λευκής ουσίας, που επιδρούν στη γλωσσική και γνωστική λειτουργία.
- Η απώλεια της μητρικής γλώσσας μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ταυτότητα και την επικοινωνία ενός ανθρώπου.
- Είναι επιτακτική η ανάγκη για έρευνα και δράσεις διαφύλαξης των γλωσσών, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι είναι πολύγλωσσοι.
- Παρά τη σημασία της διαφύλαξης της μητρικής γλώσσας, οι αρνητικές πτυχές της διγλωσσίας συχνά δεν συζητούνται κοινωνικά.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/xerete-mia-deyteri-glossa-pos-ayto-epireazei-ta-ellinika-kai-ton-egkefalo-sas-symfona-me-eidikoys/23234
