Η άσκηση και η μυοστεάτωση, δηλαδή η συσσώρευση λίπους στους σκελετικούς μύες, συνδέονται με σημαντικές μεταβολικές και καρδιαγγειακές επιπτώσεις. Η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος και η μυοστεάτωση εμφανίζονται όλο και συχνότερα, κυρίως εξαιτίας της κακής διατροφής.
Ιδίως η προπόνηση με αντιστάσεις μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της μυοστεάτωσης, ενισχύοντας την ποιότητα των μυών και περιορίζοντας τη διήθησή τους από λίπος. Σύμφωνα με τις έρευνες, η μέτρια ή έντονη σωματική δραστηριότητα ενδέχεται να μεταβάλει τον τρόπο κατανομής των κυτταρικών λιπιδίων και να ανοίξει τον δρόμο για την ανάπτυξη νέων παρεμβάσεων που βασίζονται στην άσκηση.
Ο όρος «λιπώδες ήπαρ» είναι γνωστός και αναφέρεται στην ηπατική στεάτωση. Πριν από 30 χρόνια, αν οι εξετάσεις του ήπατος έδειχναν αυτό το εύρημα, ο γιατρός πιθανότατα θα το συνέδεε με την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, αυξάνεται η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (NAFLD), ακόμη και μεταξύ παιδιών. Η εξάπλωσή της σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την αυξημένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων πρόχειρων τροφίμων με πολλή ζάχαρη. Λιγότερο γνωστή είναι η μυοστεάτωση ή Λιπώδης Μυϊκή Νόσος, που αποτελεί στενό συγγενή της NAFLD.
Η μυοστεάτωση περιγράφει γενικά την παρουσία λίπους στους μυς, όμως αυτό μπορεί να συγκεντρώνεται σε διαφορετικά σημεία του μυ. Στον σκελετικό μυ υπάρχουν δύο αποθήκες λίπους: η συσσώρευση μέσα στα μυϊκά κύτταρα και το ορατό λίπος στην περιτονία που περιβάλλει τον σκελετικό μυ, η οποία ονομάζεται διήθηση λιπιδίων.
Στον σκελετικό μυ, τα λιπίδια μπορεί να συγκεντρώνονται ως σταγονίδια στο κυτταρόπλασμα των μυϊκών ινών. Αυτά ονομάζονται ενδομυοκυτταρικά λιπίδια (IMCL: intramyocellular lipids). Άλλη μορφή είναι τα λιποκύτταρα που βρίσκονται ανάμεσα σε μυϊκές ομάδες και ίνες, καθώς και μέσα στις μυϊκές δεσμίδες. Το λίπος έξω από τις μυϊκές ίνες χαρακτηρίζεται ως εξωμυοκυτταρικά λιπίδια (EMCL: extramyocellular lipids). Μπορούν επίσης να εντοπιστούν γύρω και ανάμεσα στους σκελετικούς μύες· η συγκεκριμένη μορφή ονομάζεται IMAT (intermuscular adipose tissue) και πρόκειται για πραγματικό λιπώδη ιστό.
Οι μηχανισμοί που οδηγούν στη μυοστεάτωση είναι σύνθετοι. Ωστόσο, όταν για μεγάλο διάστημα λαμβάνονται περισσότερες θερμίδες από όσες χρειάζεται ο οργανισμός, μπορεί να συσσωρεύεται λίπος σε ακατάλληλα σημεία, όπως γύρω από τα όργανα και μέσα στους μύες. Μεταξύ των πιθανών εξηγήσεων συγκαταλέγονται η μειωμένη νευρομυϊκή ενεργοποίηση, η περιορισμένη ροή αίματος προς τους μυς και η τοπική έκκριση προφλεγμονωδών αδιποκινών. Οι εναποθέσεις λίπους θεωρείται γενικά ότι προκαλούν λιποτοξικότητα, με μεταβολικές και καρδιαγγειακές επιπτώσεις. Επίσης, τα γλυκοκορτικοειδή ενδέχεται να διεγείρουν τη μυοστεάτωση.
Η εξασθένηση ενός μυός μπορεί να συνοδεύεται από απώλεια άλιπης μυϊκής μάζας και ταυτόχρονη εναπόθεση λίπους στον μυ. Με τα χρόνια καθιστικής ζωής, οι ισχυρότεροι μύες του σώματος αρχίζουν σταδιακά να φθείρονται, καθώς ο οργανισμός δεν διατηρεί τον μυϊκό ιστό που δεν χρησιμοποιείται. Η κατανάλωση επιπλέον επεξεργασμένων θερμίδων μπορεί να κάνει την απώλεια μυών δυσδιάκριτη. Αυτό συμβαίνει επειδή οι μύες δεν μικραίνουν κατ’ ανάγκη: μπορεί να διατηρούν το μέγεθός τους, καθώς το λίπος αντικαθιστά τις μυϊκές ίνες που χάνονται.
Όταν το λίπος αντικαθιστά σταδιακά τους μύες, είναι πολύ απίθανο τα όργανα να παραμένουν απολύτως υγιή. Οι λιπώδεις μύες και το λιπώδες ήπαρ συνδέονται με μεταβολικές και καρδιαγγειακές παθήσεις. Παράλληλα, η μυοστεάτωση σχετίζεται με πιθανότητα χειρότερης έκβασης σε περίπτωση διάγνωσης κίρρωσης του ήπατος, καρκίνου του εντέρου ή καρκίνου του στομάχου. Για το προσδόκιμο ζωής, η ποιότητα των μυών μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία από την ποσότητά τους.
Όσοι επιθυμούν να ζήσουν πολλά χρόνια με καλή υγεία χρειάζεται να αποφεύγουν τη συσσώρευση λίπους σε σημεία όπου δεν ανήκει. Η παρουσία του μέσα στους μύες και γύρω από τα όργανα δείχνει ότι το σώμα έχει «γεράσει» με δυσμενή τρόπο. Αυτός ο δείκτης «μεταβολικής ηλικίας» σχετίζεται με συστηματική φλεγμονή και τις αρνητικές επιπτώσεις που συνοδεύουν τη γήρανση. Η μυοστεάτωση αποτελεί ισχυρή ένδειξη συστηματικής βλάβης και έχει συσχετιστεί με σοβαρότερες συνέπειες από ιογενείς λοιμώξεις, όπως η Covid-19.
Πώς επηρεάζει η άσκηση τη μυοστεάτωση
Η σωματική άσκηση μπορεί να ενισχύσει τη δύναμη, κάτι που αποτελεί ενθαρρυντικό νέο. Η προπόνηση με αντιστάσεις εμποδίζει τη συγκέντρωση λίπους στους μύες, ενώ η δύναμη μπορεί να διατηρηθεί ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία.
Ορισμένες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες έχουν εξετάσει πώς επηρεάζει η άσκηση τη μυοστεάτωση. Για την πρόληψη της κατάστασης, καθοριστική θεωρείται η προπόνηση μέτριας ή υψηλής έντασης. Σε έρευνα σχετικά με την ένταση της άσκησης, οι συμμετέχοντες που έκαναν προπόνηση με βάρη σε χαμηλή ένταση δεν παρουσίασαν ουσιαστική βελτίωση στην ποιότητα των μυών. Αντίθετα, βελτίωση καταγράφηκε σε όσους γυμνάζονταν με μέτρια έως υψηλή ένταση.
Σύμφωνα με μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2021, η άσκηση αναδιαμορφώνει την κατανομή των λιπιδίων στα κύτταρα. Η ανάλυση 13 τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών εξέτασε βραχυπρόθεσμες έως μεσοπρόθεσμες παρεμβάσεις άσκησης υπό επίβλεψη. Τα προγράμματα διήρκεσαν κατά μέσο όρο 23 εβδομάδες, περιλάμβαναν τρεις έως πέντε προπονήσεις εβδομαδιαίως και είχαν μέση διάρκεια 37 λεπτών ανά συνεδρία. Στα άτομα με υπερβολικό βάρος, η άσκηση συνδέθηκε με μέτρια μείωση της διήθησης λιπιδίων.
Ο μηχανισμός μέσω του οποίου η άσκηση περιορίζει τη συσσώρευση λίπους στους μύες παραμένει άγνωστος. Εκτιμάται, ωστόσο, ότι η μιτοχονδριακή λειτουργία επηρεάζει τα λιπίδια τόσο στο εσωτερικό των μυϊκών κυττάρων όσο και ανάμεσα στις μυϊκές ίνες. Αν γίνει καλύτερα κατανοητό ποιοι παράγοντες ρυθμίζουν τη μυοστεάτωση, ενδέχεται να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη παρεμβάσεων που βασίζονται στην άσκηση.
Συνοπτική παρουσίαση
- Με τον όρο μυοστεάτωση περιγράφεται η συσσώρευση λίπους στους σκελετικούς μύες, η οποία ενδέχεται να επιφέρει σοβαρές μεταβολικές και καρδιαγγειακές επιπλοκές.
- Η αύξηση της μη αλκοολικής λιπώδους νόσου του ήπατος και της μυοστεάτωσης συνδέεται κυρίως με την κακή διατροφή και την κατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων.
- Η προπόνηση με αντιστάσεις είναι αποτελεσματική στην πρόληψη της μυοστεάτωσης, καθώς βελτιώνει την ποιότητα των μυών και περιορίζει τη διήθησή τους από λίπος.
- Μελέτες υποδεικνύουν ότι η άσκηση μέτριας έως υψηλής έντασης μπορεί να μεταβάλει την κατανομή των λιπιδίων στα μυϊκά κύτταρα.
- Οι επιπτώσεις της μυοστεάτωσης στην υγεία μπορεί να είναι σοβαρές και να περιλαμβάνουν μεταβολικές παθήσεις, καθώς και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου.
- Η σωματική άσκηση βοηθά να διατηρούνται η δύναμη και η ποιότητα των μυών, ιδίως όσο μεγαλώνουμε.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/i-askisi-katapolema-to-epikindyno-lipos-ton-myon/10119
