Το λουλούδι του Απόλλωνα, γνωστό ως καλέντουλα, είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικά, φλαβονοειδή και αιθέρια έλαια. Στην παραδοσιακή χρήση της περιλαμβάνονται η επούλωση πληγών, η αντιμετώπιση της ουλίτιδας και η φροντίδα της στοματικής υγείας.
Μελέτες έχουν καταγράψει αποτελεσματικότητα της καλέντουλας σε δερματικές παθήσεις, καρκινικά κύτταρα και μικροβιακές λοιμώξεις, ενώ η παρουσία της σε καλλυντικά συνδέεται με την υγεία του δέρματος. Παρά τη γενική εκτίμηση ότι είναι ασφαλής, χρειάζεται προσοχή για το ενδεχόμενο αλλεργιών ή αλληλεπιδράσεων με φάρμακα.
Σαπωνίνες, φλαβονοειδή, καροτενοειδή και αιθέρια έλαια περιέχονται σε αφθονία στο λουλούδι του Απόλλωνα και συνδέονται με ισχυρή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τσάι, λάδι ή κρέμα, ενώ ο συνδυασμός των συστατικών του έχει προσελκύσει τόσο το παραδοσιακό ενδιαφέρον όσο και τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα. Ποιο είναι το συγκεκριμένο λουλούδι και τι οφέλη μπορεί να έχει για την υγεία;
Ποιο είναι το λουλούδι του Απόλλωνα και πώς συνδέεται με την υγεία
Με μακρά παρουσία στην παράδοση, το λουλούδι του Απόλλωνα μπορεί να καταναλωθεί ως χαλαρωτικό τσάι ή να προστεθεί σε φυτικές συνθέσεις, όπως λάδια, αλοιφές και βάμματα. Για το τσάι γίνεται έγχυση των πετάλων σε βραστό νερό, ενώ τόσο το τσάι όσο και τα εκχυλίσματα από τα άνθη και τα φύλλα έχουν ελαφρώς πικρή γεύση. Στη λαϊκή ιατρική χρησιμοποιούνται ευρέως για τις ιδιότητες που τους αποδίδονται.
Μελέτες τεκμηριώνουν πολλαπλές χρήσεις των βιοδραστικών ουσιών της καλέντουλας
Στην ανασκόπηση του 2023 «An Updated Review on the Multifaceted Therapeutic Potential of Calendula officinalis L.» αναφέρεται ότι η καλέντουλα διαθέτει πολλές φυσικές δραστικές ενώσεις, ανάμεσά τους φλαβονοειδή, τριτερπενοειδή, καροτενοειδή και αιθέρια έλαια. Σε πειράματα σε κύτταρα και ζώα, οι ουσίες αυτές παρουσιάζουν ισχυρά αντιφλεγμονώδη, αντιοξειδωτικά, επουλωτικά και ηπατοπροστατευτικά οφέλη.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι, εκτός από τις παραδοσιακές εφαρμογές, νεότερες κλινικές μελέτες παρέχουν υποστήριξη για αυτές τις δράσεις. Παράλληλα, ζητούνται περισσότερες έρευνες ώστε να επιβεβαιωθούν η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα της καλέντουλας στο πλαίσιο των σύγχρονων ιατρικών θεραπειών.
Τα πιθανά οφέλη της καλέντουλας για την υγεία
1. Περιέχει σημαντικές ποσότητες αντιοξειδωτικών
Οι ευεργετικές ενώσεις που ονομάζονται αντιοξειδωτικά εξουδετερώνουν τις βλαβερές συνέπειες του οξειδωτικού στρες στον οργανισμό. Στο εκχύλισμα καλέντουλας απαντώνται ισχυρά αντιοξειδωτικά, μεταξύ των οποίων τριτερπένια, φλαβονοειδή, πολυφαινόλες και καροτενοειδή. Περιέχει ακόμη αντιφλεγμονώδεις ουσίες, όπως ο παράγοντας νέκρωσης όγκων άλφα (TNFα). Η φλεγμονή αποτελεί φυσιολογική αντίδραση, όμως όταν είναι χρόνια συνδέεται με προβλήματα όπως η παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο και ο διαβήτης τύπου 2.
Σε πείραμα με αρουραίους που λάμβαναν γλουταμινικό νάτριο (MSG), η χορήγηση εκχυλίσματος καλέντουλας περιόρισε σημαντικά το οξειδωτικό στρες και αποκατέστησε τα αντιοξειδωτικά επίπεδα έως και κατά 122%. Το MSG χρησιμοποιείται ευρέως για την ενίσχυση της γεύσης και, σε ευαίσθητα άτομα ή σε υψηλές δόσεις, μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους, ζάλη και μούδιασμα. Τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά χρειάζονται περισσότερες μελέτες σε ανθρώπους.
2. Βοηθά στην επούλωση πληγών και δερματικών ελκών
Τοπική εφαρμογή εκχυλίσματος καλέντουλας, που διατίθεται σε λάδια, αλοιφές και βάμματα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πληγές και έλκη. Μια ακόμη επιλογή είναι να βάλετε τσάι στο δέρμα σας με κομπρέσα από ύφασμα ή με ψεκασμό. Δεν έχει αποσαφηνιστεί, ωστόσο, αν η κατανάλωση του τσαγιού έχει αντίστοιχο αποτέλεσμα.
Σε έρευνα διάρκειας 12 εβδομάδων με 57 άτομα, πλήρη επούλωση των φλεβικών ελκών στα πόδια παρουσίασε το 72% όσων έλαβαν εκχύλισμα καλέντουλας, έναντι 32% στην ομάδα ελέγχου. Σε άλλη μελέτη 30 εβδομάδων, στην οποία συμμετείχαν 41 ενήλικες με διαβητικά έλκη ποδιών, το 78% πέτυχε πλήρη επούλωση με καθημερινή χρήση σπρέι καλέντουλας.
3. Ενδέχεται να δρα ενάντια σε ορισμένα καρκινικά κύτταρα
Τα αντιοξειδωτικά συστατικά της καλέντουλας μπορεί να έχουν αντικαρκινική δράση. Σε εργαστηριακές μελέτες, τα αντιοξειδωτικά φλαβονοειδή και τριτερπένια της καλέντουλας ενδέχεται να αντιμετωπίζουν κύτταρα λευχαιμίας, μελανώματος, καρκίνου του παχέος εντέρου και του παγκρέατος.
Τα ευρήματα δείχνουν πως το εκχύλισμα ενεργοποιεί πρωτεΐνες που καταστρέφουν καρκινικά κύτταρα και παράλληλα αναστέλλει άλλες πρωτεΐνες, οι οποίες διαφορετικά θα εμπόδιζαν τον κυτταρικό θάνατο. Δεν έχουν, όμως, πραγματοποιηθεί μελέτες σε ανθρώπους. Τα προϊόντα ή το τσάι καλέντουλας δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αποτελούν τη μοναδική θεραπεία για τον καρκίνο.
4. Παρουσιάζει αντιμυκητιακές και αντιμικροβιακές ιδιότητες
Το εκχύλισμα καλέντουλας είναι γνωστό για τις αντιμυκητιακές και αντιμικροβιακές του ιδιότητες. Σε μελέτη σε δοκιμαστικό σωλήνα, το έλαιο από άνθη καλέντουλας αποδείχθηκε αποτελεσματικό κατά 23 στελεχών του μύκητα Candida, ενός κοινού παθογόνου που μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις στο στόμα, στον κόλπο και στο δέρμα.
Εργαστηριακά ευρήματα από άλλη μελέτη έδειξαν ότι το εκχύλισμα καλέντουλας εμποδίζει την ανάπτυξη του παρασίτου leishmania, το οποίο προκαλεί τη λεϊσμανίαση. Η νόσος ενδέχεται να οδηγήσει σε δερματικές πληγές ή να προσβάλει εσωτερικά όργανα, όπως τον σπλήνα, το ήπαρ και τον μυελό των οστών. Έλαια, αλοιφές, κομπρέσες και σπρέι καλέντουλας μπορούν να εφαρμοστούν τοπικά, ωστόσο απαιτούνται περισσότερες μελέτες σε ανθρώπους για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά τους.
5. Η καλέντουλα και η στοματική υγεία
Η χρήση της καλέντουλας ενδέχεται να συμβάλει στην αντιμετώπιση παθήσεων του στόματος, μεταξύ των οποίων και η ουλίτιδα. Πρόκειται για μία από τις συχνότερες παθήσεις της στοματικής κοιλότητας, η οποία χαρακτηρίζεται από χρόνια φλεγμονή στα ούλα.
Σε έρευνα έξι μηνών με 240 άτομα που είχαν ουλίτιδα, η φλεγμονή μειώθηκε κατά 46% σε όσους χρησιμοποίησαν στοματικό διάλυμα καλέντουλας, ενώ στην ομάδα ελέγχου η μείωση ήταν 35%. Άλλη εργαστηριακή μελέτη διαπίστωσε ότι στοματικό διάλυμα με καλέντουλα περιόρισε τους μικροοργανισμούς που υπήρχαν σε ράμματα μετά από εξαγωγή δοντιού.
Οι αντιφλεγμονώδεις και αντιμικροβιακές ιδιότητες της καλέντουλας θεωρείται ότι εξηγούν τα συγκεκριμένα αποτελέσματα. Το τσάι καλέντουλας χρησιμοποιείται επίσης για γαργάρες και λέγεται πως καταπραΰνει τον πονόλαιμο, χωρίς όμως να υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν αυτό το όφελος.
6. Πιθανά οφέλη της καλέντουλας για το δέρμα
Σε κρέμες και αλοιφές, μεταξύ άλλων καλλυντικών, συναντάται ευρέως το εκχύλισμα καλέντουλας. Μελέτες σε εργαστηριακό περιβάλλον αλλά και σε ανθρώπους υποδεικνύουν ότι μπορεί να βελτιώσει την ενυδάτωση του δέρματος, καθώς και να ενισχύσει τη σφριγηλότητα και την ελαστικότητά του· ενδεχομένως έτσι να καθυστερεί η εμφάνιση σημαδιών γήρανσης.
Πιθανή εξήγηση για αυτές τις επιδράσεις είναι η αντιοξειδωτική σύνθεση του εκχυλίσματος, που μπορεί να περιορίσει τη βλάβη στο δέρμα από το οξειδωτικό στρες. Βασικός παράγοντας αυτού του στρες στο δέρμα είναι η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV). Σε εργαστηριακή δοκιμή, το έλαιο καλέντουλας εμφάνισε δείκτη αντηλιακής προστασίας (SPF) 8,36.
Έτσι, προϊόντα αντηλιακής προστασίας που περιέχουν έλαιο καλέντουλας ενδέχεται να προσφέρουν προστασία από το ηλιακό έγκαυμα. Σε άλλη έρευνα, διάρκειας 10 ημερών και με τη συμμετοχή 66 παιδιών με σύγκαμα από πάνα, η αλοιφή καλέντουλας φάνηκε να αποτελεί ασφαλή και αποτελεσματική θεραπεία.
7. Άλλες πιθανές χρήσεις της καλέντουλας
Αποδίδονται στην καλέντουλα διάφορες επιπλέον χρήσεις, όμως μόνο λίγες έχουν επιστημονική τεκμηρίωση:
- Ενδέχεται να συμβάλλει στη ρύθμιση του εμμηνορροϊκού κύκλου. Λέγεται ότι μπορεί να προκαλέσει έμμηνο ρύση και να μειώσει τις κράμπες, αλλά οι σχετικές μελέτες δεν επαρκούν.
- Ίσως περιορίζει τον πόνο στις θηλές κατά τον θηλασμό. Η τοπική χρήση προϊόντων καλέντουλας μπορεί να βοηθήσει σε σκασμένες θηλές, ωστόσο χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.
- Μπορεί να αξιοποιηθεί ως τονωτικό προσώπου. Θεωρείται ότι, χάρη στις αντιμικροβιακές ιδιότητές της, μειώνει την ακμή και τα σπυράκια, αλλά αυτό δεν έχει αποδειχθεί.
- Ενδέχεται να ωφελεί την καρδιά. Η αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδης δράση της ίσως μειώνει τον κίνδυνο εμφράγματος, αλλά το εύρημα έχει καταγραφεί μόνο σε μία εργαστηριακή μελέτη που χρησιμοποίησε υψηλές δόσεις.
- Ίσως συμβάλλει στην ανακούφιση από τη μυϊκή κόπωση. Σε μελέτη με ποντίκια, το εκχύλισμα καλέντουλας συνδέθηκε με λιγότερο πόνο μετά την άσκηση. Ωστόσο, εξετάστηκαν μαζί και εκχυλίσματα δύο άλλων φυτών, επομένως δεν είναι εύκολο να απομονωθεί η επίδραση της καλέντουλας.
Παρενέργειες και προφυλάξεις από τη χρήση καλέντουλας
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) κατατάσσει την καλέντουλα στα προϊόντα που είναι ασφαλή για γενική χρήση. Παρ’ όλα αυτά, παρότι σε ορισμένους μπορεί να βελτιώσει την υγεία του δέρματος, η επαφή με το δέρμα ενδέχεται να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση σε άλλους. Γι’ αυτό συνιστάται να δοκιμάζετε πρώτα μικρή ποσότητα του προϊόντος, πριν το χρησιμοποιήσετε εκτενέστερα.
Μεγαλύτερη ευαισθησία στην καλέντουλα μπορεί να έχουν όσοι παρουσιάζουν αλλεργία σε άλλα φυτά της οικογένειας Asteraceae, όπως το γερμανικό χαμομήλι ή η αλπική άρνικα. Ακόμη, συνιστάται η αποφυγή προϊόντων καλέντουλας στην εγκυμοσύνη, καθώς ενδέχεται να προκαλέσουν έμμηνο ρύση.
Ανασκόπηση που περιέλαβε 46 μελέτες κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η καλέντουλα μπορεί να επηρεάσει τη δράση των ηρεμιστικών και των φαρμάκων για την πίεση. Εφόσον λαμβάνετε τέτοια φαρμακευτική αγωγή, ίσως είναι προτιμότερο να αποφεύγετε το συγκεκριμένο βότανο.
Συνοπτικά
- Το λουλούδι του Απόλλωνα, δηλαδή η καλέντουλα, χρησιμοποιείται για να βοηθήσει στην επούλωση πληγών και στην αντιμετώπιση της ουλίτιδας, χάρη στις ισχυρές θεραπευτικές ιδιότητές της.
- Η καλέντουλα περιέχει πλούσιες βιοδραστικές ενώσεις, όπως τα φλαβονοειδή και τα τριτερπένια, που προσφέρουν αντιοξειδωτικά και αντιφλεγμονώδη οφέλη.
- Σύμφωνα με μελέτες, το εκχύλισμα καλέντουλας ενδέχεται να καταπολεμά καρκινικά κύτταρα, ενώ εμφανίζει επίσης αντιμυκητιακή και αντιμικροβιακή δράση.
- Η καλέντουλα περιλαμβάνεται ευρέως σε καλλυντικά προϊόντα, με στόχο την ενίσχυση της υγείας της επιδερμίδας και την αντιμετώπιση της γήρανσης.
- Παρότι θεωρείται ασφαλής, η χρήση της χρειάζεται προσοχή, καθώς είναι πιθανές αλλεργικές αντιδράσεις ή αλληλεπιδράσεις με φαρμακευτικά σκευάσματα.
- Ιδιαίτερη προσοχή συνιστάται στην εγκυμοσύνη, καθώς και σε όσους έχουν αλλεργίες σε φυτά της οικογένειας Asteraceae.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/to-magiko-votano-toy-apollona-poy-therapeyei-pliges-exafanizei-tin-oylitida-kai-nika-ta-mikrovia/11032
