Η ελπίδα, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης όπως οι πόλεμοι και οι οικονομικές δυσκολίες, είναι το θέμα του άρθρου «Επιτρέπεται να χάσεις την ελπίδα σου, αλλά θυμήσου πάντα αυτό…». Πρόκειται για την προσδοκία θετικών αποτελεσμάτων, που είναι σημαντική για την ψυχική υγεία και την ανθεκτικότητα.
Για να διατηρήσουμε την ελπίδα μας, μπορούμε να αναγνωρίσουμε τις δυσκολίες, να ζητήσουμε στήριξη από άλλους και να διαχειριστούμε τις αρνητικές σκέψεις. Η ελπίδα καλλιεργείται μέσα από αυθεντικές σχέσεις και την αυτοφροντίδα, ενώ η βοήθεια από επαγγελματίες μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ψυχική ευημερία.
Από τους πολέμους και τα οικονομικά προβλήματα μέχρι τις δυσοίωνες εξελίξεις, ο κόσμος μπορεί συχνά να μοιάζει τρομακτικός, είτε πρόκειται για μικρά είτε για μεγάλα γεγονότα. Πώς διατηρεί κανείς την ελπίδα του σε τέτοιες συνθήκες; Με ποιον τρόπο μπορεί να προσδοκά ένα μέλλον έστω και λίγο καλύτερο;
Ακόμη κι αν μοιάζει δύσκολο, η αισιοδοξία είναι ζωτικής σημασίας για να διατηρούμε έναν βαθμό ισορροπίας στην ψυχική μας υγεία.
Τι είναι η ελπίδα και πώς την αντιλαμβανόμαστε;
Με τον όρο ελπίδα εννοούμε την προσδοκία πως στο μέλλον θα συμβεί κάτι καλό ή δεν θα συμβεί κάτι κακό. Μπορεί να λειτουργήσει ως συναίσθημα, να αποτελέσει κίνητρο για δράση ή να μας προσφέρει έναν τρόπο αντιμετώπισης των δύσκολων περιόδων.
Αισιόδοξο και γεμάτο ελπίδα είναι το άτομο που περιμένει θετικές εκβάσεις, είτε αυτές προκύψουν τυχαία είτε μέσα από επιμονή και προσπάθεια, και πιστεύει ότι μπορεί να πετύχει τους στόχους του.
Ακόμη κι όταν οι συνθήκες φαίνονται καλές, είναι απολύτως φυσιολογικό να μας είναι δύσκολο να παραμείνουμε αισιόδοξοι. Παρ’ όλα αυτά, αξίζει να προσπαθήσουμε, ώστε να μη βιώνουμε δυστυχία και υπερβολικό φόβο για τα άσχημα γεγονότα που αναπόφευκτα θα συναντήσουμε κατά καιρούς στη ζωή. Όταν νιώθουμε ότι μπορούμε να κάνουμε κάτι για να τα αντιμετωπίσουμε, η ζωή γίνεται ευκολότερη.
Η ελπίδα συμβάλλει στην ανάπτυξη της ανθεκτικότητας, δηλαδή της ικανότητας να ανακάμπτει κανείς γρήγορα μετά από δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες ή να επηρεάζεται ελάχιστα από αυτές. Ωστόσο, δεν σημαίνει απλώς ότι αντέχουμε μια αντιξοότητα. Αφορά και τη δυνατότητα να ζούμε πιο ολοκληρωμένα, αντλώντας γνώση και δύναμη από τον τρόπο με τον οποίο τη διαχειριζόμαστε.
Η ελπίδα μπορεί, στην πράξη, να μας κινητοποιήσει να υιοθετήσουμε συμπεριφορές που κάνουν τις καταστάσεις πιο εύκολες στη διαχείριση. Εφαρμόζοντάς τες, με τη σειρά μας, ενδέχεται να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο την ελπίδα μας.
«Δούλεψε» με την ελπίδα σου
Αν τώρα δυσκολεύεσαι πραγματικά να νιώσεις ελπίδα, το πρώτο βήμα είναι να παραδεχτείς ακριβώς αυτό. Ορισμένοι άνθρωποι παραμένουν εκ φύσεως αισιόδοξοι ακόμη και σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Σε γενικές γραμμές, όμως, η ανθεκτικότητα καλλιεργείται: αρχικά μέσα από τις εμπειρίες της παιδικής ηλικίας και, αργότερα, μέσα από τις δυσκολίες της ενήλικης ζωής.
Το να ελπίζεις δεν προϋποθέτει την πεποίθηση ότι όλα θα εξελιχθούν τέλεια. Ούτε χρειάζεται να αναζητάς το πιο φωτεινό σημείο… Η ελπίδα είναι μια ρεαλιστική προσδοκία ότι μπορεί να συμβεί κάτι καλό και ότι έχεις κάποιον έλεγχο πάνω σε αυτό.
Αν δυσκολεύεσαι να εντοπίσεις τη δική σου πηγή ελπίδας, μπορείς να «δανειστείς» από κάποιον άλλον. Φέρε, για παράδειγμα, στον νου τη μητέρα σου ή έναν κοντινό φίλο. Τι τους δίνει ελπίδα; Θα μπορούσες να το μοιραστείς μαζί τους ή να αντλήσεις έμμεσα λίγη αισιοδοξία από εκείνους; Ίσως πάλι υπάρχει κάποιος σκοπός που σε παθιάζει και μπορεί να σου προσφέρει έστω μια μικρή δόση αισιοδοξίας. Για παράδειγμα, αν έχασες τη δουλειά σου αλλά είσαι παθιασμένος/η με έναν σκοπό, μπορείς να αφιερώσεις σε αυτόν τον χρόνο και την ενέργειά σου, ενώ σχεδιάζεις παράλληλα το επόμενο επαγγελματικό σου βήμα.
Για κάποιους, η πνευματικότητα αποτελεί πηγή ελπίδας· για άλλους, αυτή προκύπτει από μια μη θρησκευτική αίσθηση σύνδεσης με την κοινότητα και τον κόσμο. Με άλλα λόγια, οτιδήποτε μας θυμίζει τους στόχους μας, τη συνολικότερη εικόνα και τον ρόλο μας μέσα σε αυτήν —έστω μικρό, αλλά σημαντικό— μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση μιας θετικής προοπτικής για το μέλλον.
Παράλληλα, κράτησε στη ζωή σου τις συνήθειες αυτοφροντίδας. Συνέχισε ό,τι σε ευχαριστεί ή σε βοηθά να αισθανθείς καλύτερα: από τη γυμναστική και ένα δημιουργικό εγχείρημα μέχρι μια αγαπημένη τηλεοπτική σειρά ή το μαγείρεμα. Τέτοιες δραστηριότητες αποτελούν θεμέλιο για την ανθεκτικότητα και την ελπίδα, ακόμη και όταν οι συνθήκες είναι ιδιαίτερα απαιτητικές.
Αν προσπαθείς να ελπίζεις και σου φαίνεται αδύνατο, προσπάθησε να εντοπίσεις και να αναπλαισιώσεις τα αρνητικά μοτίβα σκέψης σου. Για παράδειγμα, μετέτρεψε το ελπιδοφόρο «Όλα θα πάνε καλά» σε κάτι πιο ρεαλιστικό και ενωτικό, όπως «Ό,τι κι αν γίνει, είμαστε μαζί σε αυτό».
Μην ξεχνάς πως εξακολουθούν να υπάρχουν τομείς της ζωής σου υπό τον έλεγχό σου
Η ελπίδα συνδέεται, μεταξύ άλλων, με την πεποίθηση ότι διαθέτεις κάποιον έλεγχο: ότι μπορείς να επηρεάσεις όσα συμβαίνουν γύρω σου και οι επιλογές σου να έχουν θετικό αντίκτυπο. Ορισμένα γεγονότα, βέβαια, δεν μπορούν να ελεγχθούν, όπως ο θάνατος ενός αγαπημένου ανθρώπου. Τότε είναι σημαντικό να βασιστείς στην ανθεκτικότητά σου. Αυτό περιλαμβάνει και την αποδοχή ότι υπάρχουν πράγματα που δεν εξαρτώνται από εσένα. Αντί να μένεις προσηλωμένος/η σε ό,τι δεν μπορεί να αλλάξει, δοκίμασε άλλες ενέργειες που ενδέχεται να προσφέρουν συναισθηματική ανακούφιση, ιδίως όταν αντιμετωπίζεις μια απώλεια.
Μπορείς να αρχίσεις να ανακτάς τον έλεγχο με μικρές αλλαγές σε όσα κάνεις ήδη για να φροντίζεις τον εαυτό σου, όπως να παρατείνεις τον χρόνο χαλάρωσης πριν κοιμηθείς. Σε άλλες περιπτώσεις, ίσως χρειαστεί να προχωρήσεις ένα βήμα παραπέρα. Για πολλούς ανθρώπους, μικρές πράξεις καλοσύνης με ουσιαστικό περιεχόμενο αποτελούν πηγή ανακούφισης και εσωτερικής δύναμης.
Ελπίδα και αυθεντικοί δεσμοί: γιατί έχουν αξία
Η αισιοδοξία και η ελπίδα δύσκολα καλλιεργούνται όταν δεν αναγνωρίζεις ότι περνάς μια δύσκολη περίοδο. Επομένως, για να κάνεις το πρώτο βήμα προς την ελπίδα και την ανθεκτικότητα, χρειάζεται να αντιμετωπίσεις την πραγματικότητα και να παραδεχτείς τις δυσκολίες της. Μπορεί να βοηθήσει να το κάνεις μαζί με ανθρώπους που είναι σε θέση να σε ακούσουν με ενσυναίσθηση.
Φρόντισε τους δεσμούς με ανθρώπους δίπλα στους οποίους αισθάνεσαι αποδοχή και ασφάλεια. Έτσι, θα μπορείς να μιλήσεις με ειλικρίνεια για όσα βιώνεις και να επεξεργαστείτε από κοινού αυτά τα συναισθήματα με τρόπο εποικοδομητικό. Παράλληλα, έχει σημασία και η δική σου παρουσία ως ακροατή.
Ακόμη κι αν δεν έχεις στενούς δεσμούς αυτού του είδους, μπορείς να δημιουργήσεις και να ενισχύσεις τέτοιες σχέσεις. Ίσως στον κοινωνικό σου κύκλο να υπάρχουν άνθρωποι με τους οποίους θέλεις να έρθεις πιο κοντά. Σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Development and Psychopathology, 23 γυναίκες κατανεμήθηκαν τυχαία σε μια ομάδα υποστήριξης, η οποία πραγματοποίησε 12 διαδικτυακές συναντήσεις μέσα σε λίγους μήνες. Τα ευρήματα έδειξαν πως πολλές συμμετέχουσες θεώρησαν τις ομάδες σημαντικές για την ανάπτυξη αυθεντικών δεσμών και την εστίαση στην ψυχική ευημερία τους, παρά το γεγονός ότι οι συναντήσεις γίνονταν εξ αποστάσεως.
Όταν οι άλλες προσπάθειες δεν αποδίδουν, μπορείς να απευθυνθείς σε επαγγελματία ψυχικής υγείας. Θα έχεις έναν ασφαλή χώρο για να μιλήσεις για όσα σε ανησυχούν και για τις ευαισθησίες σου, ενώ θα μπορέσεις να επεξεργαστείς αυτά τα ζητήματα. Επίσης, μπορεί να σε καθοδηγήσει ώστε να αναγνωρίσεις δυσλειτουργικά μοτίβα σκέψης και να καταλάβεις πώς επηρεάζουν τη ζωή σου.
Συμπερασματικά
- Η ελπίδα έχει ουσιαστικό ρόλο στην ψυχική υγεία και την ανθεκτικότητα, ιδίως σε περιόδους κρίσης, όπως οι πόλεμοι και οι οικονομικές αναταράξεις.
- Η παραδοχή των δυσκολιών και η στήριξη από άλλους ανθρώπους προτείνονται ως τρόποι για να διατηρείται η ελπίδα.
- Η αυτοφροντίδα και οι αυθεντικές σχέσεις μπορούν να ενισχύσουν την ελπίδα, ενώ η βοήθεια από επαγγελματία ενδέχεται να αποδειχθεί καθοριστική.
- Η ελπίδα συνδέεται με την αίσθηση ότι έχουμε έλεγχο και μπορούμε να επηρεάσουμε προς το καλύτερο όσα συμβαίνουν γύρω μας.
- Η αναγνώριση των αρνητικών σκέψεων και η μετατροπή τους σε πιο ρεαλιστικές εκτιμήσεις μπορούν να συμβάλουν στην καλλιέργεια της ελπίδας.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/epitrepetai-na-chaseis-tin-elpida-soy-alla-thymisoy-panta-ayto/11954
