Μια μελέτη στο The International Journal of Epidemiology θέτει υπό αμφισβήτηση την κοινή πεποίθηση ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχουν αποκλειστικά αντιφλεγμονώδη δράση. Τα ευρήματα δείχνουν σύνδεση των ωμέγα-3 και των ωμέγα-6 με υψηλότερα επίπεδα φλεγμονής, όπως αυτά αποτυπώνονται στον δείκτη GlycA.
Κρίσιμη για τους ερευνητές είναι η αναλογία ωμέγα-6 προς ωμέγα-3 στη διατροφή. Εκτιμούν ότι η εξισορρόπησή της ενδέχεται να αποδειχθεί αποτελεσματικότερη από την απλή αύξηση των ωμέγα-3. Παρότι τα αποτελέσματα δεν ήταν αναμενόμενα, υπογραμμίζουν πως απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να αποσαφηνιστεί η σύνθετη σχέση των λιπαρών οξέων με τη φλεγμονή.
Νέα μελέτη αναφέρει ότι τα ακόρεστα λιπαρά, ανάμεσά τους τα ωμέγα-3 και τα ωμέγα-6, που συχνά προβάλλονται για τα οφέλη τους στην υγεία, ενδέχεται να αυξάνουν ορισμένους δείκτες φλεγμονής. Το εύρημα έρχεται σε αντίθεση με όσα θεωρούσαμε δεδομένα για τα οφέλη των ωμέγα-3. Τι έδειξαν τα στοιχεία;
Νέα έρευνα για τα πολυακόρεστα λιπαρά: Πώς σχετίζονται τα ωμέγα-3 και ωμέγα-6 με τη φλεγμονή;
Συχνά προτείνονται τα λιπαρά ψάρια, οι ξηροί καρποί, οι σπόροι, τα αβοκάντο και το ελαιόλαδο στο πλαίσιο μιας υγιεινής διατροφής, επειδή περιέχουν πολλά ακόρεστα λιπαρά οξέα, κυρίως ωμέγα-3. Μελέτες έχουν συνδέσει τα συγκεκριμένα λιπαρά με πιθανή μείωση της φλεγμονής και με περιορισμό της LDL χοληστερόλης, δηλαδή της «κακής» χοληστερίνης που σχετίζεται με καρδιοπάθειες.
Η μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The International Journal of Epidemiology θέτει υπό αμφισβήτηση αυτή την αντίληψη. Συγκεκριμένα, διαπίστωσε ότι τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (PUFAs), τόσο τα ωμέγα-3 όσο και τα ωμέγα-6, συνδέονται με υψηλότερες τιμές γλυκοπρωτεϊνών (GlycA). Οι γλυκοπρωτεΐνες αποτελούν δείκτες φλεγμονής και σχετίζονται με μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Κορεσμένα και ακόρεστα λιπαρά: Τι δείχνουν τα δεδομένα για την υγεία
Η απλή περικοπή των κορεσμένων λιπαρών δεν φαίνεται, βάσει άλλων στοιχείων, να περιορίζει ούτε τον κίνδυνο καρδιοπάθειας ούτε τον συνολικό κίνδυνο θνησιμότητας. Αντίθετα, η αντικατάστασή τους από ακόρεστα λιπαρά μειώνει αυτούς τους κινδύνους. Ενδεικτικά, μετα-ανάλυση του 2025 συνδύασε 9 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες, στις οποίες συμμετείχαν περίπου 13.500 άτομα, και δεν διαπίστωσε ότι η μείωση των κορεσμένων λιπαρών επηρέασε τη θνησιμότητα από καρδιοπάθεια ή οποιαδήποτε αιτία.
Δοκιμές, από την άλλη, καταγράφουν ότι μια διατροφή με πολλά πολυακόρεστα λιπαρά ενδέχεται να μειώσει την LDL κατά περίπου 10% και να περιορίσει το λίπος στο συκώτι. Τα κορεσμένα λιπαρά, αντίθετα, ανεβάζουν την «κακή» χοληστερίνη και το ηπατικό λίπος.
Σε μελέτες βιοδεικτών, περίπου 1.900 ενήλικες αξιολογήθηκαν ως προς το λινελαϊκό οξύ, ένα βασικό ωμέγα‑6 που υπάρχει στα φυτικά έλαια. Τα υψηλότερα επίπεδά του συσχετίζονταν σταθερά με λιγότερη φλεγμονή, καλύτερη ρύθμιση του σακχάρου και χαμηλότερη συχνότητα εμφραγμάτων και διαβήτη.
Παράλληλα, ευρήματα για την εντερική υγεία υποδεικνύουν πως τα κορεσμένα λιπαρά είναι δυνατόν να επιβαρύνουν την εντερική ανοσία μέσα σε λίγες ημέρες. Τα ακόρεστα λιπαρά, αντίθετα, ενισχύουν μηχανισμούς που καταπολεμούν τη φλεγμονή.
Η σχέση των λιπαρών με τους δείκτες φλεγμονής στο αίμα
Η βασική ανάλυση βασίστηκε σε 2.802 συμμετέχοντες της Avon Longitudinal Study of Parents and Children (ALSPAC). Η ερευνητική ομάδα ξεκίνησε στη νοτιοδυτική Αγγλία το 1991-1992 με 14.541 εγκύους και έκτοτε παρακολουθεί τόσο τις ίδιες όσο και τα παιδιά τους. Οι ερευνητές επαλήθευσαν τα αποτελέσματα αξιοποιώντας επίσης στοιχεία από 12.401 συμμετέχοντες της UK Biobank.
«Χρησιμοποιώντας δύο μεγάλα σύνολα δεδομένων, το ALSPAC και τη UK Biobank, μαζί με την τυχαιοποιημένη κατά Μέντελ ανάλυση, οι ερευνητές εξέτασαν αν αυτά τα λιπαρά προκαλούν φλεγμονή και δεν σχετίζονται απλώς με αυτή, ελαχιστοποιώντας παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση όπως ο τρόπος ζωής και η διατροφή. Στόχος τους ήταν να διαπιστώσουν αν τα ίδια τα λιπαρά επηρεάζουν άμεσα τη φλεγμονή», ανέφερε ο Αμερικανός Dr Thomas M. Holland, MD, MS, ο οποίος δεν έλαβε μέρος στη μελέτη.
Οι απόγονοι των συμμετεχόντων στην ALSPAC εξετάστηκαν 24 χρόνια αργότερα. Στην αξιολόγηση συνυπολογίστηκαν παράγοντες όπως η κοινωνική τάξη κατά τη γέννηση, το κάπνισμα των γονέων κατά την εγκυμοσύνη, το φύλο, η κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα στην ηλικία των 24 ετών, καθώς και η ακριβής ηλικία κατά την κλινική επίσκεψη.
Η Αυστραλή Daisy Crick, που συνέγραψε τη μελέτη, εξήγησε πώς έγιναν οι μετρήσεις: «Τα διατροφικά λιπαρά οξέα εκτιμήθηκαν μέσω των επιπέδων αίματος DHA, συνολικών ωμέγα‑3, συνολικών ωμέγα‑6 και του λόγου ωμέγα‑6:ωμέγα‑3. Η φλεγμονή μετρήθηκε μέσω δεικτών αίματος όπως η C‑αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP), η Ιντερλευκίνη‑6 (IL‑6) και οι Γλυκοπρωτεΐνες (GlycA)».
Μπορούν τα ωμέγα‑3 να συνδέονται με αυξημένη φλεγμονή;
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα δεδομένα και από τα δύο δείγματα της έρευνας έδειξαν ότι υψηλότερες τιμές τόσο στα ωμέγα‑3 όσο και στα ωμέγα‑6 συνδέονταν με αυξημένα επίπεδα GlycA. «Αναπάντεχα, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι και τα ωμέγα‑3 και τα ωμέγα‑6 λιπαρά οξέα σχετίζονταν με υψηλότερα επίπεδα του δείκτη GlycA (ένας νέος δείκτης φλεγμονής), ο οποίος αντανακλά χαμηλού βαθμού χρόνια φλεγμονή. Αυτό ήταν αναπάντεχο, ειδικά για τα ωμέγα‑3, τα οποία προωθούνται ευρέως ως αντιφλεγμονώδη», ανέφερε ο Holland στο Medical News Today.
«Τα ωμέγα‑3 βρίσκονται σε λιπαρά ψάρια όπως ο σολομός και οι σαρδέλες, αλλά και σε χορτοφαγικές τροφές όπως ο λιναρόσπορος, οι σπόροι chia και τα καρύδια. Οι περισσότεροι τα θεωρούν κατευναστικά για το ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, στη μελέτη, υψηλότερα επίπεδα ωμέγα‑3 σχετίστηκαν με περισσότερη φλεγμονή – τουλάχιστον όταν χρησιμοποιήθηκε το GlycA ως μέτρηση», συμπλήρωσε.
Ο λόγος ωμέγα‑6 προς ωμέγα‑3 ίσως αποτελεί καθοριστικό παράγοντα
Στο δείγμα ALSPAC, η υψηλότερη αναλογία ωμέγα‑6:ωμέγα‑3 παρουσίαζε σταθερή συσχέτιση και με τους τρεις δείκτες φλεγμονής. Ο Holland σημείωσε ότι η σύγχρονη διατροφή επηρεάζει αυτή την αναλογία:
«Αυτό το εύρημα ενισχύει προηγούμενα δεδομένα που δείχνουν ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσο ωμέγα‑3 καταναλώνετε – έχει σημασία η συνολική ισορροπία στην πρόσληψη. Μάλιστα, έρευνες δείχνουν πόσο έχει αλλάξει αυτή η αναλογία ανά τα χρόνια. Έναν αιώνα πριν, οι άνθρωποι κατανάλωναν συνήθως αναλογία 4:1 ωμέγα‑6 προς ωμέγα‑3. Σήμερα, λόγω της σύγχρονης διατροφής πλούσιας σε βιομηχανικά φυτικά έλαια, η αναλογία αυτή έχει εκτιναχθεί σε περίπου 15:1 έως 20:1. Αυτή η μεταβολή δημιουργεί ένα προφλεγμονώδες περιβάλλον που ίσως συμβάλλει σε χρόνιες παθήσεις, αλλεργίες και αυτοάνοσα νοσήματα».
Η Daisy Crick δήλωσε: «Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι δεν είναι τόσο απλό όσο “τα ωμέγα‑3 είναι αντιφλεγμονώδη και τα ωμέγα‑6 φλεγμονώδη”. Η αύξηση της πρόσληψης ωμέγα‑3 μέσω διατροφής ή συμπληρωμάτων ίσως να μην επαρκεί για τη μείωση της φλεγμονής. Αντίθετα, τα αποτελέσματα μας δείχνουν ότι ίσως είναι πιο χρήσιμο να εξετάσουμε την ισορροπία ή τον λόγο μεταξύ των δύο λιπαρών οξέων. Η βελτίωση αυτής της ισορροπίας ίσως είναι πιο αποτελεσματική για όσους θέλουν να μειώσουν τη φλεγμονή στο σώμα τους».
Η σύνδεση λιπαρών οξέων και υγείας είναι σύνθετη
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι, αν και εντοπίστηκε συσχέτιση των PUFAs με ορισμένους από τους τρεις δείκτες, κάθε δείκτης αποτυπώνει διαφορετική πλευρά της φλεγμονής. Επομένως, η αξιολόγηση μόνο τριών δεικτών ενδέχεται να μην ανέδειξε σημαντικές επιδράσεις των PUFAs στη φλεγμονή. Για πληρέστερη κατανόηση της σχέσης χρειάζεται περαιτέρω έρευνα, με περισσότερους δείκτες.
Ο Holland είπε στο MNT ότι τα αποτελέσματα καθιστούν αναγκαία τη συνέχιση της έρευνας. «Πρέπει να θυμόμαστε ότι η μελέτη μέτρησε μόνο τρεις δείκτες φλεγμονής. Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι απίστευτα πολύπλοκο και τα ωμέγα λιπαρά μπορεί να επηρεάζουν άλλους μηχανισμούς που δεν καταγράφηκαν εδώ».
«Για παράδειγμα, τα ωμέγα‑3 ίσως εξακολουθούν να βοηθούν στην επίλυση βραχυπρόθεσμης φλεγμονής ή στην προστασία από συγκεκριμένες ασθένειες, ακόμη και αν αυξάνουν ελαφρώς το GlycA. Περισσότερη έρευνα με ευρύτερο φάσμα δεικτών του ανοσοποιητικού θα βοηθήσει στην αποσαφήνιση αυτής της σχέσης», πρόσθεσε.
Παρά τον συγκεκριμένο περιορισμό, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η σχέση ανάμεσα στα λιπαρά οξέα και την υγεία ίσως είναι πιο σύνθετη απ’ όσο θεωρούσαν μέχρι τώρα οι ειδικοί. Η Daisy Crick δήλωσε: «Η σχέση μεταξύ λιπαρών οξέων και φλεγμονής είναι περίπλοκη και τα ευρήματά μας δείχνουν μόνο ένα μέρος της εικόνας. Αν και δείχνουμε ότι τα ωμέγα‑3 λιπαρά σχετίζονται με αυξήσεις σε ορισμένους δείκτες φλεγμονής, αυτό δεν αποκλείει άλλες πιθανές ευεργετικές επιδράσεις αυτών των λιπαρών μέσω της διατροφής».
Συνοπτικά
- Μια νέα μελέτη θέτει υπό αμφισβήτηση την άποψη ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα δρουν αποκλειστικά αντιφλεγμονωδώς, καθώς τα συνδέει με υψηλότερα επίπεδα φλεγμονής.
- Καθοριστική για τη φλεγμονώδη κατάσταση του οργανισμού είναι η ισορροπία ωμέγα-6 και ωμέγα-3 στη διατροφή, όπως δείχνει η επίδραση της μεταξύ τους αναλογίας.
- Η σύνδεση των ωμέγα-3 και ωμέγα-6 με δείκτες φλεγμονής, όπως ο GlycA, αναδείχθηκε σε δύο μεγάλες μελέτες από τις οποίες προέρχονται τα ευρήματα.
- Η μεγαλύτερη κατανάλωση ωμέγα-3 μπορεί να μην αρκεί για να περιοριστεί η φλεγμονή· ενδεχομένως πιο αποτελεσματική να είναι η βελτίωση της αναλογίας των δύο λιπαρών.
- Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες, αφού η σχέση ανάμεσα στα λιπαρά οξέα και την υγεία είναι πιο σύνθετη απ’ όσο θεωρούνταν.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/sokaristiki-anatropi-pyrodotoyn-ta-omega-3-flegmones-sygklonistiki-ereyna/13134
