Μια νέα μελέτη από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης και το Κέντρο Έρευνας Εγκεφάλου Barcelonaβeta δείχνει ότι η απώλεια συντρόφου και οι οικονομικές δυσκολίες σχετίζονται με υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ.
Στην ανάλυση 1.200 συμμετεχόντων, η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Eider Arenaza-Urquijo διαπίστωσε διαφορετικές επιδράσεις της θλίψης και της ανεργίας στον εγκέφαλο ανδρών και γυναικών: οι άνδρες επηρεάζονται περισσότερο από την απώλεια, ενώ οι γυναίκες από την οικονομική πίεση.
Οι μεταβολές σε βιοδείκτες της νόσου Αλτσχάιμερ καταγράφηκαν σε ανθρώπους με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, στοιχείο που δείχνει ότι οι κοινωνικοί παράγοντες σχετίζονται με την υγεία του εγκεφάλου.
Δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία του εγκεφάλου μπορεί να έχουν τα στρεσογόνα γεγονότα της ζωής. Η θλίψη μετά την απώλεια συντρόφου έχει συσχετιστεί με μεταβολές σε βιολογικές διεργασίες που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ η ανεργία και οι οικονομικές απώλειες έχουν συνδεθεί με διαφορές στη δομή του εγκεφάλου.
Τα παραπάνω αποτελούν τα βασικά ευρήματα έρευνας του Ινστιτούτου Παγκόσμιας Υγείας της Βαρκελώνης (ISGlobal) και του Κέντρου Έρευνας Εγκεφάλου Barcelonaβeta (BBRC). Η μελέτη, που αναδεικνύει ότι η αντίδραση του εγκεφάλου σε στρεσογόνες συνθήκες διαφοροποιείται με βάση το φύλο και την εκπαίδευση, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Neurology.
Την έρευνα συντόνισε ο Eider Arenaza-Urquijo, ερευνητής στο ISGlobal, ενώ έλαβαν μέρος 1.200 άτομα από την ομάδα ALFA (ALzheimer’s and FAmilies) του BBRC. Κανένας συμμετέχων δεν είχε γνωστική εξασθένηση και οι περισσότεροι είχαν οικογενειακό ιστορικό Αλτσχάιμερ.
«Χρησιμοποιώντας μαγνητική τομογραφία, μελετήσαμε τις διαφορές στον όγκο της φαιάς ουσίας στον εγκέφαλο και αναλύσαμε βιοδείκτες της νόσου Αλτσχάιμερ στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό, όπως η πρωτεΐνη βήτα-αμυλοειδούς», εξηγεί η Ελένη Παλπατζή, προδιδακτορική ερευνήτρια στο ISGlobal και πρώτη συγγραφέας της μελέτης.
Στη νόσο Αλτσχάιμερ, ορισμένες αλλαγές στον εγκέφαλο, όπως οι διακυμάνσεις στα επίπεδα συγκεκριμένων πρωτεϊνών, είναι δυνατό να εμφανιστούν αρκετά χρόνια προτού εκδηλωθούν συμπτώματα. Μία από αυτές είναι η χαμηλότερη αναλογία αμυλοειδούς βήτα 42/40, η οποία αποτυπώνει τη σύγκριση των συγκεντρώσεων δύο μορφών της πρωτεΐνης.
Η αμυλοειδής βήτα 42 έχει μεγαλύτερη τάση να συγκεντρώνεται στον εγκέφαλο. Έτσι, όταν η αναλογία της στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό μειώνεται, αυτό συνήθως υποδηλώνει αυξημένη εναπόθεση αμυλοειδούς βήτα στον εγκεφαλικό ιστό και αποτελεί σημαντικό πρώιμο δείκτη για τη νόσο Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, διαπιστώνονται αυξημένες τιμές φωσφορυλιωμένης ταυ, η οποία προκαλεί νευρωνική βλάβη, καθώς και νευρογρανίνης, που αυξάνεται όταν χάνονται συνδέσεις ανάμεσα στους νευρώνες.
Ο θάνατος συντρόφου συνδέθηκε με μεταβολές στους συγκεκριμένους βιοδείκτες. Ειδικότερα, παρατηρήθηκε χαμηλότερη αναλογία αμυλοειδούς βήτα 42/40, με εντονότερη συσχέτιση στους άνδρες, και υψηλότερα επίπεδα φωσφορυλιωμένης ταυ και νευρογρανίνης, με ισχυρότερες επιδράσεις στις γυναίκες. Σε όλες τις περιπτώσεις οι μεταβολές ήταν πιο έντονες σε άτομα με χαμηλότερη εκπαίδευση.
Σε βασικές εγκεφαλικές περιοχές που συμμετέχουν στη συναισθηματική και γνωστική ρύθμιση, η ανεργία και οι οικονομικές απώλειες συσχετίστηκαν με μικρότερο όγκο φαιάς ουσίας. Οι επιδράσεις δεν ήταν ίδιες στα δύο φύλα: η ανεργία συνδέθηκε εντονότερα με τον εγκέφαλο των ανδρών, ενώ οι οικονομικές απώλειες είχαν μεγαλύτερο δομικό αντίκτυπο στις γυναίκες.
Προγενέστερη έρευνα της ίδιας ομάδας είχε δείξει ότι τα στρεσογόνα γεγονότα στη μέση ηλικία μπορούν να αυξήσουν την ευαλωτότητα στη νόσο Αλτσχάιμερ. Η έκθεση σε τέτοια γεγονότα, καθώς και ο αντίκτυπός τους, διαφέρει ανάλογα με κοινωνικούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων το φύλο και η εκπαίδευση. Οι γυναίκες και όσοι έχουν χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο έρχονται αντιμέτωποι με περισσότερα στρεσογόνα γεγονότα, ενώ στις ίδιες ομάδες η νόσος Αλτσχάιμερ εμφανίζεται συχνότερα.
«Οι άνδρες φαίνεται να επηρεάζονται αρνητικά περισσότερο από την απώλεια συντρόφου (η οποία επηρεάζει τις πρωτεΐνες που σχετίζονται με το αμυλοειδές) και την ανεργία (η οποία μειώνει τη φαιά ουσία). Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι οι άνδρες τείνουν να έχουν λιγότερες στενές σχέσεις, καθιστώντας την απώλεια συντρόφου πιο απομονωτική, και επειδή η ανεργία φέρει μεγαλύτερο κοινωνικό στίγμα για τους άνδρες», εξηγεί η Arenaza-Urquijo, ερευνήτρια του ISGlobal και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
«Από την άλλη πλευρά, οι γυναίκες φαίνονται πιο ευάλωτες σε οικονομικές δυσκολίες, οι οποίες επηρεάζουν τον όγκο της φαιάς ουσίας. Αυτό θα μπορούσε να σχετίζεται με το γεγονός ότι οι γυναίκες ιστορικά είχαν λιγότερη οικονομική ασφάλεια και ότι τείνουν να αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα οικονομικής ανησυχίας, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τη συνολική ψυχική τους ευεξία», προσθέτει η ερευνήτρια.
Για περισσότερα στοιχεία: Eleni Palpatzis et al., Grief and Economic Stressors by Sex, Gender, and Education, Neurology (2025). DOI: 10.1212/WNL.0000000000213377.
Συμπερασματικά
- Νέα έρευνα βρίσκει σύνδεση ανάμεσα στην απώλεια συντρόφου και τις οικονομικές δυσκολίες και στον αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Αλτσχάιμερ.
- Η απώλεια συντρόφου έχει μεγαλύτερη επίδραση στους άνδρες, ενώ οι οικονομικές πιέσεις επηρεάζουν περισσότερο τις γυναίκες.
- Μεγαλύτερες μεταβολές στους βιοδείκτες του Αλτσχάιμερ καταγράφονται σε άτομα με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο.
- Η θλίψη και η ανεργία συνδέονται με διαφορές στη δομή του εγκεφάλου, με τις επιδράσεις να διαφοροποιούνται σημαντικά ανά φύλο.
- Οι άνδρες εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην απώλεια και την ανεργία, ενώ οι γυναίκες αναφέρουν περισσότερες οικονομικές ανησυχίες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/altschaimer-apoleia-syzygoy-kai-oikonomikes-dyskolies-pyrodotoyn-megalytero-kindyno/13726
