Ο ναρκισσισμός στα παιδιά και η εμφάνιση σχετικών χαρακτηριστικών συνδέονται με τις πρώιμες εμπειρίες, αλλά και με τη στήριξη που λαμβάνουν από τους γονείς. Η ψυχοθεραπεύτρια Brianna Paruolo αναφέρει ότι οι ρίζες του ναρκισσισμού συχνά εντοπίζονται στην παιδική ηλικία, ενώ η υπερεκτίμηση από τους γονείς συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού αργότερα.
Η κοινωνική απόρριψη ενδέχεται να συμβάλει, ωστόσο καθοριστικό ρόλο έχει η ποιότητα της υποστήριξης που λαμβάνει το παιδί. Παρουσιάζονται τρόποι με τους οποίους οι γονείς μπορούν να εντοπίσουν πρώιμα σημάδια ναρκισσισμού και να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειρίζονται υγιώς τα συναισθήματά τους, καλλιεργώντας την αυτοεκτίμηση χωρίς να εξαρτάται από την αποδοχή των άλλων.
Τι μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη ναρκισσιστικών χαρακτηριστικών; Ψυχοθεραπεύτρια εξηγεί ποιοι παράγοντες διαμορφώνουν αυτές τις συμπεριφορές στα παιδιά και γιατί οι εμπειρίες των πρώτων χρόνων έχουν ιδιαίτερη σημασία για την ενήλικη ζωή.
Ο ναρκισσισμός και οι ρίζες του στην παιδική ηλικία: σημάδια και σωστή καθοδήγηση
Αν έχετε γνωρίσει κάποιον ναρκισσιστή, μπορεί να έχετε σκεφτεί «Τι είναι αυτό που τον διαμόρφωσε παλιά και τον έκανε έτσι σήμερα;» Η Brianna Paruolo, ψυχοθεραπεύτρια από τις ΗΠΑ, δήλωσε σύμφωνα με το Daily Mail ότι ο ναρκισσισμός έχει συχνά τις ρίζες του στα παιδικά χρόνια.
Η Paruolo επισημαίνει, ωστόσο, ότι η κοινωνική απόρριψη δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει τον ναρκισσισμό. «Αν και η απόρριψη μπορεί να συμβάλλει στον ναρκισσισμό σε ορισμένα παιδιά, πολλά άλλα αντιμετωπίζουν απόρριψη και παραμένουν μια χαρά», ανέφερε σύμφωνα με το Daily Mail. Κατά την ίδια, η ουσιαστική διαφορά σχετίζεται με την ποιότητα της υποστήριξης που έχει το παιδί.
Ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά σε παιδιά και ενήλικες: ποιες οι διαφορές;
Το άρθρο «Origins of narcissism in children» του 2015 αναφέρει ότι η υπερεκτίμηση από τους γονείς —όταν, δηλαδή, αντιμετωπίζουν το παιδί τους ως πιο ξεχωριστό από τα άλλα— προβλέπει σταθερά υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού στα παιδιά όσο περνά ο χρόνος. Αντίθετα, η απουσία γονεϊκής στοργής δεν σχετίζεται με αυτά.
Τα ευρήματα δείχνουν ακόμη ότι η αυτοεκτίμηση των παιδιών συνδέεται με τη στοργή των γονιών και όχι με την υπερεκτίμησή τους. Πρόκειται, επομένως, για δύο ξεχωριστές επιδράσεις.
Παιδιά και ενήλικες είναι δυνατόν να παρουσιάζουν ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, για παράδειγμα αίσθημα ανωτερότητας και προσδοκία προνομιακής μεταχείρισης. Ωστόσο, διαφέρουν τόσο οι παράγοντες που τα διαμορφώνουν όσο και η διάρκεια των χαρακτηριστικών:
- Στα παιδιά: Η καυχησιολογία και η επιθυμία για προσοχή συχνά αποτελούν μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης και σχετίζονται κυρίως με την ανατροφή. Ο υπερβολικός έπαινος μπορεί να συνδεθεί με «μεγαλομανιακό» ναρκισσισμό, ενώ η παραμέληση και η αστάθεια στη φροντίδα σχετίζονται περισσότερο με «ευάλωτες» μορφές.
- Στους ενήλικες: Τα χαρακτηριστικά αυτά συνήθως παγιώνονται σε ένα σταθερό μοτίβο προσωπικότητας. Αν και πολλοί γίνονται λιγότερο εγωκεντρικοί μεγαλώνοντας, όσοι εκδήλωναν περισσότερες ναρκισσιστικές συμπεριφορές στην παιδική ηλικία τείνουν να διατηρούν υψηλότερα επίπεδα σε σύγκριση με συνομηλίκους τους.
- Προέλευση και σταθερότητα: Κατά την παιδική ηλικία, το οικογενειακό περιβάλλον έχει κυρίαρχη επίδραση και τα χαρακτηριστικά μπορεί να είναι παροδικά. Στους ενήλικες, αντίθετα, ο ναρκισσισμός διαμορφώνεται από γενετικούς παράγοντες και εμπειρίες ζωής, με αποτέλεσμα να είναι πιο σταθερός.
- Δια βίου επιδράσεις: Τα γενικά επίπεδα υποχωρούν με τον χρόνο, όμως όσοι εμφανίζουν εντονότερα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά εξαρχής συνήθως εξακολουθούν να βρίσκονται πάνω από τους άλλους ως προς αυτά, γεγονός που δείχνει τη μακροχρόνια σχετική επίδρασή τους.
Πώς η ανατροφή και η υποστήριξη επηρεάζουν τον ναρκισσισμό
«Τα παιδιά που έχουν τουλάχιστον έναν ενήλικα που τα φροντίζει και τα βοηθά να καταλάβουν ότι η απόρριψη δεν σχετίζεται με την αξία τους, τείνουν να ανακάμπτουν καλά», εξήγησε. «Τα παιδιά χωρίς αυτήν την υποστήριξη μπορεί να αναπτύξουν προστατευτικούς μηχανισμούς όπως ο ναρκισσισμός».
Υπογράμμισε πως ο τρόπος με τον οποίο οι ενήλικες διαχειρίζονται τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών είναι ιδιαίτερα σημαντικός. Χρειάζεται επίσης να θυμόμαστε ότι ο ναρκισσισμός δεν προκύπτει από ένα μεμονωμένο τραυματικό περιστατικό· κατά κανόνα συνδέεται με την επίδραση πολλών παραγόντων.
Μεγάλο ρόλο παίζει και η σχέση του παιδιού με τους γονείς του. Η Paruolo σημείωσε ότι η ασταθής γονεϊκή στάση φαίνεται να αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την εμφάνιση ναρκισσιστικών συμπεριφορών στην ενήλικη ζωή. «Αυτό συμβαίνει όταν οι γονείς εναλλάσσονται μεταξύ του να αντιμετωπίζουν το παιδί σαν να είναι τέλειο και ξεχωριστό τη μία στιγμή, και να είναι ψυχροί ή επικριτικοί την επόμενη», είπε η Paruolo.
Όπως εξήγησε η Paruolo, το παιδί προσκολλάται στην αίσθηση ότι είναι ξεχωριστό, ώστε να μην αισθάνεται ανάξιο. Η έντονη προσήλωση σε αυτό το συναίσθημα ενδέχεται να το κάνει τελικά κεντρικό στοιχείο της προσωπικότητάς του. Συχνά, πάντως, είναι δυνατό να αναγνωρίσετε τις ναρκισσιστικές τάσεις σε ένα παιδί.
Πρώιμες ναρκισσιστικές τάσεις στα παιδιά: σημάδια και τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Η Paruolo ανέφερε πως ενδείξεις πρώιμου ναρκισσισμού μπορεί να είναι όταν το παιδί θεωρεί συχνά ότι δικαιούται διάφορα, αδιαφορεί για τα συναισθήματα των άλλων ή δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει την κριτική. Στα σημάδια συγκαταλέγονται επίσης η υπερβολική επιθετικότητα σε περίπτωση απογοήτευσης, η τελειομανία, η έντονη ευθραυστότητα όταν κάτι δεν πετυχαίνει και η αδυναμία παραδοχής λαθών.
Η παρατήρηση τέτοιων ενδείξεων δεν σημαίνει ότι το παιδί είναι βέβαιο πως θα γίνει ναρκισσιστής ως ενήλικας. Η Paruolo τόνισε ότι οι γονείς μπορούν να στηρίξουν τα παιδιά ώστε να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους. «Επικυρώστε τα συναισθήματα χωρίς να κάνετε την απόρριψη να μοιάζει σαν το τέλος του κόσμου», συμβούλεψε.
Η Paruolo πρόσθεσε πως οι γονείς χρειάζεται να δείξουν στο παιδί υγιείς τρόπους διαχείρισης της απογοήτευσης. Εισηγήθηκε επίσης να του διδάξουν ότι η προσωπική του αξία δεν καθορίζεται από τη δημοτικότητά του. Ένα καλό πρώτο βήμα, σύμφωνα με την ίδια, είναι η αγάπη που προσφέρεται χωρίς όρους ή προϋποθέσεις.
Οι γονείς δεν είναι σε θέση να ελέγξουν πλήρως την ενήλικη πορεία των παιδιών τους, μπορούν όμως να τους προσφέρουν τα απαραίτητα εφόδια για να αναπτύξουν συναισθηματικές και κοινωνικές δεξιότητες. Παράλληλα, αν αποφεύγουν να ενισχύουν επιβλαβή συναισθηματικά μοτίβα, μειώνουν τον κίνδυνο να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός ακόμη ναρκισσιστή.
Τα βασικά σημεία
- Οι πρώιμες εμπειρίες και η γονεϊκή υποστήριξη συχνά σχετίζονται με τον ναρκισσισμό στα παιδιά, ενώ η υπερεκτίμησή τους από τους γονείς αποτελεί σημαντικό παράγοντα.
- Η ποιότητα της γονεϊκής υποστήριξης έχει καθοριστική σημασία για την ανάπτυξη ναρκισσιστικών χαρακτηριστικών, ενώ η κοινωνική απόρριψη από μόνη της δεν αρκεί.
- Τα παιδιά που μεγαλώνουν με απρόβλεπτη γονεϊκή συμπεριφορά τείνουν να αναπτύσσουν ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, καθώς προσπαθούν να αποφύγουν το αίσθημα της αναξιότητας.
- Η αίσθηση ότι δικαιούνται προνόμια, η αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων και η δυσκολία αποδοχής της κριτικής μπορεί να αποτελούν πρώιμα σημάδια ναρκισσισμού.
- Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, εξηγώντας ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από την αποδοχή των άλλων και δείχνοντάς τους αγάπη χωρίς όρους.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/mipos-to-paidi-sas-anaptyssei-narkissismo-anagnoriste-ta-simadia-kai-deite-pos-na-antidrasete/14605
