Η ελιά, γνωστή στην αρχαιότητα ως το «ιερό δέντρο» της θεάς Αθηνάς, έχει κλαδί που συμβολίζει την ειρήνη μέχρι και σήμερα. Το δώρο της προστάτιδας της Αθήνας προς τον λαό της εξασφάλιζε στους Αθηναίους μέσα για τη διατροφή, το φωτισμό και τη θέρμανση, αλλά και για την υγεία και τον καλλωπισμό τους. Η σημασία της ελιάς παρέμεινε μεγάλη και στη βυζαντινή καθημερινότητα, ενώ στην Ορθοδοξία το ελαιόλαδο αποτελεί σύμβολο ίασης σωματικών και ψυχικών ασθενειών, μέσα από το ευχέλαιο και το μύρο. Ως σήμερα, η ελιά και το ελαιόλαδο διατηρούν τη θέση τους στον πολιτισμό μας και συνδέονται με σχεδόν κάθε κοινωνική και θρησκευτική δραστηριότητα.
Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν τις θεραπευτικές ιδιότητες του ελαιολάδου ήδη από το 4000 π.Χ., πριν ακόμη ο Ιπποκράτης αναδείξει τη φαρμακευτική αξία του. Εκτός από τον πατέρα της ιατρικής, το χρησιμοποιούσαν ως φάρμακο και άλλοι αρχαίοι γιατροί, όπως ο Γαληνός και ο Διοσκουρίδης. Το συνιστούσαν για διάφορες παθήσεις, μεταξύ των οποίων η ουλίτιδα, οι άφθες, η δυσλειτουργία του εντέρου, αλλά και δερματικά προβλήματα όπως η πιτυρίδα.
Οι ευεργετικές ιδιότητες του ελαιολάδου
Η πρόοδος της επιστήμης και της βιοτεχνολογίας στηρίζει τις αρχαίες αντιλήψεις, κατατάσσοντας το ελαιόλαδο στις φαρμακευτικές ουσίες που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του καρκίνου, των καρδιαγγειακών νοσημάτων και της γήρανσης. Η θεραπευτική δράση του, όπως και η διατροφική και βιολογική του αξία, αποδίδεται σήμερα στην ιδανική αναλογία των χημικών συστατικών του.
Το ελαϊκό οξύ αποτελεί το 74% του ελαιολάδου και είναι ακόρεστο λιπαρό οξύ απαραίτητο για τον οργανισμό.
Το ελαιόλαδο περιέχει μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, τα οποία συμβάλλουν στη μείωση της «κακής» LDL χοληστερόλης, δηλαδή της λιποπρωτεΐνης χαμηλής πυκνότητας. Παράλληλα, δεν μεταβάλλουν την «καλή» HDL χοληστερόλη, τη λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας που χρειάζεται για τη μεταφορά της χοληστερόλης στο ήπαρ. Έτσι, δεν αυξάνονται τα επίπεδα της HDL χοληστερόλης στο αίμα.
Επιπλέον, το ελαιόλαδο περιέχει αντιοξειδωτικές ουσίες, ανάμεσά τους τις λιποδιαλυτές βιταμίνες Ε και Κ, φλαβονοειδή και αρωματικές φαινόλες. Οι ενώσεις αυτές συμμετέχουν σε μηχανισμούς που καθυστερούν τη γήρανση και δρουν κατά των λοιμώξεων, του καρκίνου και των καρδιαγγειακών νοσημάτων.
Η ελευρωπαΐνη είναι μία από τις αντιοξειδωτικές φαινολικές ενώσεις που βρίσκονται στον καρπό και στα φύλλα της ελιάς και παρουσιάζει βακτηριοκτόνο και βακτηριοστατική δράση.
Ελαιόλαδο και χρόνιες παθήσεις
Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι η συνολική πρόσληψη λιπαρών δεν συνδέεται άμεσα με τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Ωστόσο, τα ζωικά λιπαρά φαίνεται να αυξάνουν τον κίνδυνο, ενώ τα φυτικά λιπαρά και εκείνα των ψαριών να τον περιορίζουν. Η πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου αποδίδεται στα κορεσμένα λιπαρά οξέα ζωικής προέλευσης. Αντίθετα, τα μονοακόρεστα λιπαρά των φυτικών ελαίων και τα ω-3 λιπαρά οξέα παρέχουν προστασία από την καρκινογένεση.
Το ελαιόλαδο, όπως αναφέρθηκε, είναι πλούσιο σε ελαϊκό οξύ, ένα μονοακόρεστο λιπαρό οξύ, καθώς και σε φαινόλες και βιταμίνη Ε. Τα συστατικά αυτά διαθέτουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες, ενώ οι αντιοξειδωτικές ουσίες προστατεύουν από τον σχηματισμό όγκων.
Χάρη στην αντιοξειδωτική του δράση, το ελαιόλαδο έχει επίσης ευεργετική επίδραση στην πρόληψη της στεφανιαίας νόσου και του καρκίνου. Παράλληλα, έχει ευεργετική επίδραση και σε παθήσεις που σχετίζονται με τη γήρανση των κυττάρων, όπως ο εκφυλισμός των κυττάρων του νευρικού συστήματος (γεροντική άνοια).
Η χρήση του στη μαγειρική
Σε σύγκριση με άλλα φυτικά έλαια, το ελαιόλαδο παρουσιάζει σχετικά μεγάλη σταθερότητα. Η αντοχή του στην οξείδωση οφείλεται στην υψηλή περιεκτικότητά του σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, όπως το ελαϊκό οξύ, και στα φυτικά αντιοξειδωτικά συστατικά του. Για τον λόγο αυτό, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται στο μαγείρεμα ή στο τηγάνισμα αντί άλλων φυτικών ελαίων.
Ελαιόλαδο και υπερχοληστερολαιμία
Οι διατροφικοί παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία του ενδοθηλίου των αγγείων, δηλαδή της εσωτερικής επιφάνειας του αρτηριακού τοιχώματος, το οποίο συμβάλλει στη διατήρηση της ρευστότητας και της φυσιολογικής λειτουργίας του αίματος. Η υπερχοληστερολαιμία, μαζί με παράγοντες όπως το κάπνισμα, η υπέρταση και ο διαβήτης, συμβάλλει στην ανάπτυξη αθηρωματικών πλακών και στη δυσλειτουργία του ενδοθηλίου. Το ελαιόλαδο, που είναι πλούσιο σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα, μειώνει την ολική και την LDL χοληστερόλη στο αίμα, καθώς και την πιθανότητα σχηματισμού αθηρωματικής πλάκας και, κατ’ επέκταση, εμφάνισης αθηροσκλήρωσης.
*Η δρ Κατερίνα Σκενδέρη, βιοχημικός-διατροφολόγος, είναι μέλος ΕΔΙΠ στο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/elaiolado-extra-polytimo-oi-therapeytikes-toy-idiotites/16476
