Το fernweh περιγράφει τη λαχτάρα για τόπους μακρινούς, τους οποίους δεν έχουμε επισκεφθεί αλλά τους αισθανόμαστε οικείους. Στη σημερινή εποχή, όπου εικόνες και ιστορίες από άλλους κόσμους είναι διαρκώς διαθέσιμες, αυτό το συναίσθημα συνδέεται με τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου και την ικανότητά μας να φανταζόμαστε και να σχεδιάζουμε το μέλλον.
Το κείμενο εστιάζει στη σχέση του fernweh με τη ντοπαμίνη και την ψυχολογία όσων επιζητούν νέες εμπειρίες. Η λαχτάρα για μακρινούς τόπους δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη δυσαρέσκεια για το παρόν· μπορεί, αντίθετα, να μας θυμίζει την ανθρώπινη ανάγκη να εξερευνούμε και να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας.
Ένας τόπος μπορεί να μας λείψει ακόμη κι αν δεν έχουμε ταξιδέψει ποτέ εκεί. Μερικές φορές αρκεί μια φωτογραφία στο κινητό, ένα σύντομο βίντεο ή μια ιστορία που εμφανίζεται στην οθόνη μας την ώρα που σκρολάρουμε. Τότε μπορεί να αναδυθεί ένα δύσκολα προσδιορίσιμο συναίσθημα: η επιθυμία για ένα μέρος που δεν έχουμε γνωρίσει από κοντά, αλλά μας φαίνεται παράξενα οικείο. Οι Γερμανοί έδωσαν σε αυτό το αίσθημα το όνομα «fernweh». Δεν στηρίζεται στη μνήμη, αλλά στη φαντασία, και φαίνεται να ενισχύεται σήμερα, καθώς ερχόμαστε συνεχώς σε επαφή με εικόνες και κόσμους έξω από την καθημερινότητά μας.
Fernweh: Εγκέφαλος, φαντασία και λαχτάρα για εξερεύνηση
Σε νευροβιολογικό επίπεδο, το fernweh σχετίζεται με εγκεφαλικά δίκτυα που συμμετέχουν στη φαντασία και στον σχεδιασμό του μέλλοντος. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν περιορίζεται στην αναπαράσταση όσων έχουν συμβεί: μπορεί να προβλέπει, να συνδυάζει στοιχεία και να «δοκιμάζει» πιθανά σενάρια ζωής. Όταν πλάθουμε στο μυαλό μας έναν μακρινό τόπο, δραστηριοποιούνται, μεταξύ άλλων, ο ιππόκαμπος και το προεπιλεγμένο νευρωνικό δίκτυο (default mode network). Οι περιοχές αυτές συνδέονται τόσο με τη μνήμη όσο και με τη δημιουργία νοητικών παραστάσεων για το μέλλον.
Κεντρική είναι και η συμβολή της ντοπαμίνης, του νευροδιαβιβαστή που σχετίζεται με την προσδοκία. Η δράση της δεν περιορίζεται στις στιγμές που απολαμβάνουμε κάτι· συνδέεται κυρίως με την αναμονή ενός νέου ενδεχομένως ανταποδοτικού γεγονότος. Όταν κάτι άγνωστο μας μοιάζει ασφαλές και ελκυστικό, μπορεί να αποτελέσει ισχυρό κίνητρο.
Σύμφωνα με έρευνες στην ψυχολογία, το fernweh εντοπίζεται συχνότερα σε ανθρώπους που συγκεντρώνουν υψηλή βαθμολογία στη «δεκτικότητα στην εμπειρία» (openness to experience). Τους χαρακτηρίζει η έλξη προς την καινοτομία, τη διαφορετικότητα, τις καινούργιες ιδέες και τους πολιτισμούς άλλων χωρών. Το άγνωστο, για αυτούς, γεννά περιέργεια και όχι φόβο.
Η επιθυμία που περιγράφει το fernweh δεν σημαίνει υποχρεωτικά ανάγκη διαφυγής ούτε δυσαρέσκεια για την παρούσα ζωή. Μπορεί, αντίθετα, να διευρύνει την ψυχική μας οπτική, υπενθυμίζοντάς μας ότι η καθημερινή εμπειρία δεν ορίζει όλα όσα μπορεί να περιλαμβάνει η ζωή. Πέρα από μια ρομαντική ανησυχία ή διάθεση για ταξίδι, εκφράζει μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για εξερεύνηση, νόημα και νέες εμπειρίες. Είναι ο ψυχικός αντίλαλος ενός είδους που εξελίχθηκε αναζητώντας νέους ορίζοντες.
Ίσως, λοιπόν, η λαχτάρα για τόπους μακρινούς να αφορά λιγότερο τον προορισμό και περισσότερο την εκδοχή του εαυτού μας που θα μπορούσε να αναδυθεί, αν τολμούσαμε να περάσουμε —έστω και με τη σκέψη— πέρα από τα οικεία μας σύνορα.
Με λίγα λόγια
- Το fernweh εκφράζει την επιθυμία για μακρινούς, άγνωστους τόπους που μοιάζουν οικείοι, ένα συναίσθημα που ευνοείται από την έκθεση στις ψηφιακές εικόνες της σύγχρονης εποχής.
- Συνδέεται με τη λειτουργία του εγκεφάλου και την ικανότητά μας να πλάθουμε εικόνες για το μέλλον, με τη συμμετοχή περιοχών που σχετίζονται με τη μνήμη και τη νοητική απεικόνιση.
- Η ντοπαμίνη, νευροδιαβιβαστής που συνδέεται με την προσδοκία, συμβάλλει σημαντικά στην επιθυμία για εξερεύνηση και νέες εμπειρίες.
- Το fernweh παρατηρείται συχνότερα σε όσους έχουν «δεκτικότητα στην εμπειρία» και ενδιαφέρονται για την καινοτομία και τη διαφορετικότητα.
- Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος είναι δυσαρεστημένος με το παρόν· μπορεί να υπενθυμίζει την ανθρώπινη ανάγκη για εξερεύνηση και για διεύρυνση των οριζόντων.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/fernweh-ena-synaisthima-tis-sygchronis-epochis/22202
