Το κείμενο παρουσιάζει τις αρχαιοελληνικές ιδέες για την καλή ζωή και τη σημασία μιας ολιστικής θεώρησης, που ενώνει πνεύμα, νου και σώμα. Επισημαίνει ακόμη ότι οι αρχαίοι Έλληνες αναγνώριζαν την ανάγκη για κοινωνικούς δεσμούς, όπως επιβεβαιώνει και η σύγχρονη επιστήμη: οι ισχυρές σχέσεις προάγουν την ευτυχία και την υγεία.
Αναδεικνύεται επίσης η αξία του ενθουσιασμού απέναντι στη ζωή και της αυτογνωσίας, καθώς η εσωτερική καθοδήγηση θεωρείται σημαντική για την ευημερία. Παρότι η τεχνολογία έχει προχωρήσει, η επιστροφή σε αυτές τις αρχές μπορεί, όπως προτείνεται, να συμβάλει σε μια πιο ικανοποιητική καθημερινότητα.
Παρότι η εποχή μας χαρακτηρίζεται από διαρκή σύνδεση, πολλοί βιώνουν έντονη απομόνωση. Με ένα πάτημα έχουμε στη διάθεσή μας πληροφορίες, υπηρεσίες, προϊόντα, αλλά και «δίκτυα» ανθρώπων. Την ίδια ώρα, όμως, τα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και εξουθένωσης ανεβαίνουν σε όλο τον κόσμο. Μήπως, επιδιώκοντας να κάνουμε τη σύγχρονη ζωή καλύτερη, αφήσαμε πίσω κάτι παλιό αλλά θεμελιώδες;
Ολιστική προσέγγιση: σώμα, νους και πνεύμα ως ενιαίο σύνολο
Για τους αρχαίους Έλληνες, ο άνθρωπος αποτελούσε ένα σύνολο και όχι ξεχωριστά μέρη. Σώμα και νους, όπως και συναίσθημα και λογική, δεν αντιμετωπίζονταν ως αυστηρά διαχωρισμένες οντότητες. Η αντίληψη αυτή διαμορφώθηκε πολλούς αιώνες πριν από τις νεότερες θεωρίες της ψυχοσωματικής ιατρικής.
Η επιστημονική γνώση σήμερα καταγράφει ότι:
- Το χρόνιο στρες έχει επίδραση στο ανοσοποιητικό.
- Η άσκηση του σώματος ενισχύει τη μνήμη και βελτιώνει τη διάθεση.
- Η κοινωνική απομόνωση αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων.
Πολύ πριν αναπτυχθεί η νευροεπιστήμη, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν διαισθανθεί αυτή την αλληλεξάρτηση.
Η ανθρώπινη ανάγκη για κοινωνική σύνδεση
«Ο άνθρωπος είναι φύσει κοινωνικό ον», έγραψε ο Αριστοτέλης.
Η σύγχρονη κοινωνική νευροεπιστήμη στηρίζει αυτή την ιδέα. Ο εγκέφαλός μας έχει διαμορφωθεί ώστε να αναζητά δεσμούς με άλλους ανθρώπους. Η απόρριψη από το κοινωνικό περιβάλλον κινητοποιεί νευρωνικά κυκλώματα που ενεργοποιούνται και στον σωματικό πόνο. Το αίσθημα του «ανήκειν» ρυθμίζει τις ορμόνες του στρες και ενισχύει τη μακροζωία.
Παρά ταύτα, όταν επιδιώκουμε να είμαστε αυτάρκεις και ανεξάρτητοι, πολλές φορές απομακρυνόμαστε μεταξύ μας. Αντί να δανειστούμε, αγοράζουμε· αντί να ρωτήσουμε, «γκουγκλάρουμε»· κι αντί να βρεθούμε από κοντά, στέλνουμε μήνυμα.
Τι μπορεί να έχει χαθεί; Ίσως εκείνη η απλή, καθημερινή συνήθεια να είμαστε πραγματικά παρόντες.
Οι σχέσεις ως βασική προτεραιότητα
«Πριν φας ή πιεις οτιδήποτε σκέψου προσεκτικά με ποιον τρως ή πίνεις, παρά τι τρως ή πίνεις: γιατί το να τρως χωρίς φίλο είναι σαν τη ζωή του λιονταριού και του λύκου».
Πρόκειται για ένα από τα γνωστότερα γνωμικά του Επίκουρου, του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου.
Τα ευρήματα της σύγχρονης έρευνας κινούνται στην ίδια κατεύθυνση: η ποιότητα των δεσμών συγκαταλέγεται στους ισχυρότερους παράγοντες πρόβλεψης της ευτυχίας και της υγείας. Μακροχρόνιες μελέτες καταγράφουν ότι όσοι διατηρούν βαθιές και σταθερές κοινωνικές σχέσεις ζουν περισσότερο και καλύτερα.
Το σημαντικό δεν είναι το ίδιο το φαγητό, αλλά η κοινή εμπειρία· όχι η ανταλλαγή, αλλά ο δεσμός.
Ακόμη και κάθε καθημερινή αλληλεπίδραση — ένας χαιρετισμός, ένα βλέμμα ή λίγα λόγια — ενισχύει ή αποδυναμώνει τον κοινωνικό μας ιστό.
Η ζωή με ενθουσιασμό και αποδοχή
Ο ήλιος, όπως λέει και ο Ηράκλειτος, κάθε μέρα είναι καινούργιος.
Η ετυμολογία της λέξης «ενθουσιασμός» ανάγεται στο «εν θεώ», δηλαδή στην παρουσία του θείου ή του πνεύματος μέσα μας. Οι Έλληνες έβλεπαν τη ζωή ως διαρκή ροή, μεταβολή και μεταμόρφωση. Δεν προσπαθούσαν να αποφύγουν τις δυσκολίες, αλλά τις αναγνώριζαν ως μέρος μιας πλήρους ζωής.
Η θετική ψυχολογία χρησιμοποιεί σήμερα τον όρο «ψυχολογική ευελιξία» για την ικανότητα να χωράμε τα διαφορετικά συναισθήματα, χωρίς να εγκλωβιζόμαστε σε αυτά. Η επιστήμη περιγράφει έτσι μια στάση που η ελληνική σκέψη είχε ήδη ενσωματώσει στον τρόπο ζωής.
Γνώθι σαυτόν: η αυτογνωσία ως εσωτερικός οδηγός
Η επιγραφή «Γνώθι σαυτόν» βρισκόταν χαραγμένη στον ναό του Απόλλωνα, στο Μαντείο των Δελφών. Όσοι προσέφευγαν στην Πυθία για απαντήσεις είχαν, ωστόσο, οι ίδιοι την τελική ευθύνη να ερμηνεύσουν όσα άκουγαν.
Ο Σωκράτης αναφερόταν σε μια «εσωτερική φωνή», που λειτουργούσε ως προσωπικός οδηγός. Με σημερινούς όρους, θα μιλούσαμε για ενσυνειδητότητα (mindfulness), μεταγνωστική επίγνωση και εσωτερική ρύθμιση.
Σύμφωνα με την επιστήμη, η αυτογνωσία:
- Περιορίζει τις παρορμητικές επιλογές
- Βοηθά στη συναισθηματική ρύθμιση
- Σχετίζεται με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή
Το ερώτημα εξακολουθεί να είναι το ίδιο: θα ακολουθήσουμε την εσωτερική μας πυξίδα ή θα αφήσουμε τις εξωτερικές προσδοκίες να μας παρασύρουν;
Συνοπτικά
- Η αρχαιοελληνική προσέγγιση στην καλή ζωή εξετάζεται μέσα από την ολιστική θεώρηση, που συνδέει το πνεύμα με τον νου και το σώμα.
- Αρχαίοι φιλόσοφοι και σύγχρονες επιστημονικές έρευνες αναδεικνύουν πόσο σημαντικές είναι οι κοινωνικές σχέσεις για την υγεία και την ευτυχία.
- Η ευημερία προϋποθέτει αυτογνωσία και εσωτερική καθοδήγηση, έννοιες που φέρνουν κοντά την αρχαία σοφία και τη σύγχρονη ψυχολογία.
- Η επιστροφή σε αυτές τις αρχές προτείνεται ως απάντηση στην απομόνωση της σύγχρονης εποχής και στην αύξηση των ψυχικών προβλημάτων.
- Για μια ολοκληρωμένη και ικανοποιητική ζωή, καθοριστικά θεωρούνται τόσο ο ενθουσιασμός όσο και η αποδοχή των δύσκολων στιγμών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/i-archaioelliniki-syntagi-gia-kali-zoi/22342
