Το άρθρο εξετάζει τα νεότερα στοιχεία για τα προβιοτικά συμπληρώματα και επισημαίνει πως δεν προσφέρουν όφελος σε κάθε άνθρωπο. Αν και παλαιότερα τους αποδίδονταν γενικά οφέλη για την υγεία, νεότερες έρευνες δείχνουν ότι ενδέχεται να έχουν και ανεπιθύμητες επιδράσεις, κυρίως σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή καρκίνο.
Μετά από αντιβιοτική αγωγή, ειδικότερα, η χρήση τους ενδέχεται να επιβραδύνει την αποκατάσταση του μικροβιώματος. Αντί για εμπορικά σκευάσματα, οι ειδικοί εισηγούνται διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες και κατανάλωση φυσικών πηγών προβιοτικών, όπως το γιαούρτι. Παράλληλα, συνεχίζεται η έρευνα για την ανάπτυξη πιο αποτελεσματικών και στοχευμένων επιλογών.
Τα προβιοτικά συμπληρώματα διαφημίζονται εδώ και χρόνια ως ιδανική επιλογή για την υγεία, από την ομαλή λειτουργία του εντέρου έως μια σειρά άλλων ζητημάτων. Στα πεδία που συνδέονται με αυτά περιλαμβάνονται η πέψη, η ψυχική υγεία και οι ορμονικές διαταραχές. Η λογική ακούγεται απλή: προσθέτεις «καλά» βακτήρια ώστε να ενισχύσεις τη λειτουργία του οργανισμού.
Η γνώση για το μικροβίωμα, ωστόσο, δείχνει πως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Τα συμπληρώματα με προβιοτικά ενδέχεται να επιφέρουν ακόμη και αρνητικές επιδράσεις σε ορισμένες ομάδες, μεταξύ των οποίων ασθενείς με καρκίνο και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
Σύμφωνα με τη Σουζάν Ντέβκοτα, επικεφαλής του Ινστιτούτου Έρευνας Ανθρώπινου Μικροβιώματος στο Cedars-Sinai στις ΗΠΑ, έως πρόσφατα αρκετοί επιστήμονες πίστευαν ότι τα προβιοτικά συμπληρώματα, στη χειρότερη περίπτωση, δεν κάνουν τίποτα. Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, αναφέρει, «το φυσικό μικροβίωμα του εντέρου πιθανότατα θα “εκτοπίσει” τα βακτήρια των συμπληρωμάτων, οπότε μπορεί απλώς να ξοδεύετε τα χρήματά σας, χωρίς όμως να υπάρχει κάποιος κίνδυνος».
Η άποψη ότι τα προβιοτικά δεν έχουν κινδύνους αναθεωρήθηκε ύστερα από δύο μελέτες που δημοσιεύθηκαν το 2018. Τα ευρήματα έδειξαν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις τα προβιοτικά μπορεί όχι μόνο να μην ωφελούν, αλλά να έχουν αντίθετη δράση. Αυτό ενδέχεται να συμβεί ακόμη και σε περιστάσεις όπου θεωρούνταν δεδομένη η χρησιμότητά τους, όπως μετά από θεραπεία με αντιβιοτικά.
Γιατί η λήψη προβιοτικών μετά τα αντιβιοτικά μπορεί να καθυστερεί την αποκατάσταση
Η δράση των αντιβιοτικών δεν περιορίζεται στα επιβλαβή βακτήρια, καθώς καταστρέφονται και ωφέλιμοι μικροοργανισμοί του εντέρου. Αυτό μπορεί να προκαλέσει διαταραχές με πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες, όπως μεγαλύτερο κίνδυνο για παχυσαρκία, διαβήτη ή αυτοάνοσα νοσήματα.
Επί χρόνια υπήρχε η αντίληψη ότι τα προβιοτικά είναι χρήσιμα μετά τη λήψη αντιβιοτικών. Μια έρευνα με 21 συμμετέχοντες, όμως, κατέληξε σε διαφορετικό εύρημα. Αφού πήραν αντιβιοτικά για επτά ημέρες, οι συμμετέχοντες κατανεμήθηκαν σε ομάδες, από τις οποίες η μία έλαβε προβιοτικά και η άλλη όχι.
Η πορεία της αποκατάστασης διέφερε αισθητά. Στην ομάδα που έλαβε προβιοτικά, το μικροβίωμα χρειάστηκε περισσότερο χρόνο για να επανέλθει, φτάνοντας ακόμη και τους πέντε μήνες. Στην ομάδα χωρίς παρέμβαση, αντίθετα, η επαναφορά σημειώθηκε σε περίπου 21 ημέρες.
Ο Έραν Ελίναβ, ανοσολόγος στο Ινστιτούτο Επιστημών Weizmann του Ισραήλ και επικεφαλής της έρευνας, αναφέρει πως τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι «σε περιβάλλον μετά από αντιβιοτικά, τα προβιοτικά μπορεί να είναι αντιπαραγωγικά».
Ένας από τους λόγους είναι η περιορισμένη σύνθεση των εμπορικών σκευασμάτων: τα προβιοτικά περιλαμβάνουν λίγα είδη βακτηρίων. Όταν αυτά εγκατασταθούν στο έντερο, ενδέχεται να «καταλαμβάνουν χώρο», εμποδίζοντας την επιστροφή της μεγάλης φυσιολογικής ποικιλίας βακτηρίων. Παράλληλα, η αντίδραση δεν είναι ίδια σε όλους και διαφέρει σημαντικά από άτομο σε άτομο.
Καρκίνος: Πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις των προβιοτικών
Τα δεδομένα αυτά έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα για όσους έχουν καρκίνο, ιδίως για ασθενείς που λαμβάνουν ανοσοθεραπεία. Η επιτυχία των συγκεκριμένων θεραπειών συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με το μικροβίωμα.
Η Τζένιφερ Γουάργκο, καθηγήτρια χειρουργικής ογκολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας MD Anderson, έλαβε μέρος σε έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science. Σύμφωνα με τα αποτελέσματά της, ασθενείς με μελάνωμα που ακολουθούσαν διατροφή με πολλές φυτικές ίνες και χωρίς προβιοτικά είχαν έως και πενταπλάσιες πιθανότητες να ανταποκριθούν στην ανοσοθεραπεία.
Από την άλλη, τα άτομα που έπαιρναν συμπληρώματα δεν είχαν τα ίδια οφέλη, ακόμη κι αν κατανάλωναν πολλές φυτικές ίνες. Τα προβιοτικά φαίνεται να εξουδετέρωναν τη θετική επίδραση της διατροφής στο μικροβίωμα.
Η Ρέκα Τσόνταρι, ογκολόγος στο UC Health του Οχάιο, περιγράφει την επίδραση με μια χαρακτηριστική εικόνα: «Τα προβιοτικά μοιάζουν με εισβολείς που μπορεί να μειώσουν τη βιοποικιλότητα του μικροβιώματος».
Προβιοτικά και εγκυμοσύνη: Τι δείχνουν έως τώρα τα δεδομένα
Το μικροβίωμα ενδέχεται επίσης να συνδέεται με την εγκυμοσύνη, χωρίς όμως τα στοιχεία να είναι ακόμη σαφή. Κάποιες μελέτες υποδεικνύουν ότι τα προβιοτικά ίσως περιορίζουν την πιθανότητα διαβήτη κύησης ή προεκλαμψίας, πιθανώς επειδή συμβάλλουν στη μείωση της φλεγμονής.
Όπως σημειώνει ο Αμάρ Τζουντέ, μαιευτήρας-γυναικολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, παραμένει ασαφές ποια στελέχη ή ποια μέθοδος είναι πράγματι ωφέλιμη. Τα ευρήματα δεν επιβεβαιώνονται από μετα-αναλύσεις, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις έχει καταγραφεί ακόμη και αυξημένος κίνδυνος προεκλαμψίας.
Η ποιότητα των προβιοτικών συμπληρωμάτων μπορεί να ποικίλλει, καθώς δεν υπόκεινται σε αυστηρή ρύθμιση. Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή.
Εναλλακτικές επιλογές αντί για συμπληρώματα
Τα προβιοτικά ενδέχεται να φανούν χρήσιμα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως στην λοιμώδη διάρροια. Στις περισσότερες, όμως, περιπτώσεις, τα εμπορικά συμπληρώματα δεν έχουν ακόμη ανταποκριθεί στις προσδοκίες.
Μια πιο απλή και αποτελεσματική λύση, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι η διατροφή. Επιλέξτε διατροφή με φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά και μη επεξεργασμένα τρόφιμα. Μπορούν επίσης να βοηθήσουν τρόφιμα όπως το γιαούρτι και το kombucha, αν και η δράση τους διαρκεί προσωρινά.
Πιο αισιόδοξες είναι οι προοπτικές για το μέλλον. Η Γουάργκο επισημαίνει ότι η επιστημονική πρόοδος μπορεί να φέρει πιο αποτελεσματικά και στοχευμένα προβιοτικά, σχεδιασμένα με βάση τις ανάγκες του κάθε ανθρώπου.
Φωτογραφία: istock
Τα βασικά σημεία
- Τα προβιοτικά συμπληρώματα δεν ωφελούν όλους: πρόσφατες μελέτες καταγράφουν πιθανές αρνητικές επιδράσεις, κυρίως σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό ή καρκίνο.
- Μετά από αντιβιοτική αγωγή, η χρήση προβιοτικών ενδέχεται να επιβραδύνει την αποκατάσταση του μικροβιώματος, με διαφορετικά αποτελέσματα για κάθε άτομο.
- Αντί για εμπορικά συμπληρώματα, οι ειδικοί εισηγούνται φυσικές πηγές προβιοτικών, όπως το γιαούρτι, καθώς και διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες.
- Σε άτομα με καρκίνο, τα προβιοτικά μπορεί να μειώσουν την αποτελεσματικότητα της ανοσοθεραπείας.
- Επειδή η ποιότητα των προβιοτικών συμπληρωμάτων δεν είναι σταθερή, συνιστάται προσοχή και επιλογή φυσικών πηγών μέσω της διατροφής.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/proviotika-ta-sympliromata-den-kanoyn-kalo-se-oloys-ti-deichnoyn-ta-nea-dedomena/23306
