Κατάθλιψη: εντοπίστηκε νέος υποτύπος που συνδέεται με το βιολογικό ρολόι

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ εντόπισαν έναν νέο υποτύπο κατάθλιψης, τον οποίο ονόμασαν «κιρκάδια κατάθλιψη». Η μελέτη αξιοποίησε κλινικά και γενετικά δεδομένα από περισσότερους από 10.000 Αυστραλούς. Ο νέος υποτύπος αφορούσε σχεδόν το ένα τέταρτο των διαγνώσεων στην έρευνά τους, η οποία εξέτασε άτομα με σοβαρή, υποτροπιάζουσα ή επίμονη κατάθλιψη.

Η κιρκάδια κατάθλιψη συνδέεται με το εσωτερικό 24ωρο ρολόι του οργανισμού, το οποίο ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης. Χαρακτηρίζεται από μικρότερη ανταπόκριση στα συνήθη αντικαταθλιπτικά που δρουν στη σεροτονίνη, αλλά μεγαλύτερη ανταπόκριση σε συμπεριφορικές και φαρμακευτικές θεραπείες που στοχεύουν το βιολογικό ρολόι και τα ειδικά εγκεφαλικά κυκλώματά του, όπως η μελατονίνη, τα αντικαταθλιπτικά που στοχεύουν τη μελατονίνη και η φωτοθεραπεία.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο British Journal of Psychiatry, προσφέρει καλύτερη κατανόηση των γενετικών μηχανισμών που βρίσκονται πίσω από την κιρκάδια κατάθλιψη και εξηγεί γιατί οι παραδοσιακές θεραπείες, όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs), δεν είναι εξίσου αποτελεσματικές σε άτομα με αυτόν τον υποτύπο.

Η πρώτη συγγραφέας της μελέτης, δρ Emiliana Tonini, από το Brain and Mind Centre, δήλωσε: «Η έρευνά μας εντόπισε την κιρκάδια κατάθλιψη ως νέο υποτύπο, ο οποίος αφορά περίπου το ένα τέταρτο των ατόμων που συμμετείχαν στη μελέτη μας για ανθρώπους με σοβαρή, υποτροπιάζουσα ή επίμονη κατάθλιψη.

»Η κατάθλιψη δεν είναι μια ενιαία ασθένεια και η κατανόηση των χαρακτηριστικών των διαφορετικών υποτύπων μάς επιτρέπει να προσφέρουμε στους ανθρώπους νωρίτερα τις θεραπείες που θα είναι πιο αποτελεσματικές γι’ αυτούς».

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Οι ερευνητές πραγματοποίησαν κλινική και γενετική ανάλυση σε περισσότερα από 10.000 άτομα με κατάθλιψη, χρησιμοποιώντας δεδομένα από την πανεθνική μελέτη Australian Genetics of Depression Study.

Από αυτούς, σχεδόν το 25% (2.604 συμμετέχοντες) αναγνωρίστηκε ότι είχε κιρκάδια κατάθλιψη. Στα συμπτώματα περιλαμβάνονταν εποχικό μοτίβο της νόσου, περισσότερες ώρες ύπνου κατά τις περιόδους κατάθλιψης, αφύπνιση με έντονη κόπωση και τάση για ξενύχτι.

Τα άτομα με κιρκάδια κατάθλιψη ήταν πιθανότερο να εμφανίσουν τη νόσο νωρίτερα στη ζωή τους και να έχουν σοβαρότερα συμπτώματα, όπως μανία και εντονότερες αυτοκτονικές σκέψεις. Παρουσίαζαν επίσης υψηλότερο γενετικό κίνδυνο για φλεγμονώδη και καρδιαγγειακά προβλήματα υγείας, καθώς και για σοβαρές νευροαναπτυξιακές διαταραχές, μεταξύ των οποίων η ΔΕΠΥ.

Πώς αντιμετωπίζεται η κιρκάδια κατάθλιψη

Τα αντικαταθλιπτικά, όπως οι SSRIs ή οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης και νοραδρεναλίνης (SNRIs), θεωρούνται συνήθως η πρώτη επιλογή για τη θεραπεία της κατάθλιψης. Ωστόσο, είναι λιγότερο αποτελεσματικά και συνοδεύονται από περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες σε άτομα με τον κιρκάδιο υποτύπο.

Ο συν-επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, δρ Jacob Crouse, από το Brain and Mind Centre, δήλωσε: «Καθώς η κιρκάδια κατάθλιψη συνδέεται με το εσωτερικό βιολογικό ρολόι των ανθρώπων, θεραπείες που στοχεύουν τον κιρκάδιο ρυθμό, όπως η φωτοθεραπεία και η μελατονίνη, μπορεί να είναι πολύ πιο κατάλληλες. Οι κλινικοί γιατροί θα πρέπει να τις εξετάζουν πολύ νωρίτερα για άτομα με αυτή την κλινική εικόνα.

»Για όσους διαπιστώνουν ότι τα αντικαταθλιπτικά δεν έχουν αποτέλεσμα, είναι σημαντικό να μιλήσουν με τον γιατρό τους για συμβουλές που λαμβάνουν υπόψη τις προσωπικές τους συνθήκες».

Ο Ian Hickie, συνδιευθυντής του Brain and Mind Centre και κλινικός ψυχίατρος, τόνισε ότι η μη αναγνώριση της κιρκάδιας κατάθλιψης στους νέους συχνά οδηγούσε σε αποτυχία της αρχικής θεραπείας και περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

«Θέλουμε πραγματικά οι νέοι να λαμβάνουν την καταλληλότερη θεραπεία νωρίς στην πορεία της νόσου.

»Στους περισσότερους νέους θα προταθούν πρώτα SSRIs, αλλά για τουλάχιστον το ένα τέταρτο υπάρχουν καλύτερες φαρμακευτικές και συμπεριφορικές επιλογές που εστιάζουν στον κιρκάδιο ρυθμό και μπορούν να βοηθήσουν στη θεραπεία και τη διαχείριση της κατάστασής τους».

Η μελέτη «Clinical and genetic correlates of a circadian subtype of depression in the Australian Genetics of Depression Study» δημοσιεύτηκε στο British Journal of Psychiatry. DOI: 10.1192/bjp.2026.10798.

Οι αποφάσεις για τη θεραπεία λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.