ΔΕΠΥ και εγκεφαλική ομίχλη: συμπτώματα, πιθανοί λόγοι και αντιμετώπιση

Η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) μπορεί να συνοδεύεται από συμπτώματα που συχνά περιγράφονται ως «εγκεφαλική ομίχλη», όπως δυσκολία στη συγκέντρωση και στη σκέψη, καθώς και προβλήματα μνήμης. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ, αλλά και με παράγοντες όπως οι διαταραχές ύπνου ή οι παρενέργειες φαρμάκων.

Η εγκεφαλική ομίχλη δεν αποτελεί επίσημη ιατρική διάγνωση. Είναι ένας γενικός όρος για την αίσθηση νοητικής επιβράδυνσης και τη μείωση της διαύγειας, της μνήμης και της ικανότητας συγκέντρωσης.

Τι είναι η εγκεφαλική ομίχλη;

Ο όρος περιγράφει ένα σύνολο γνωστικών συμπτωμάτων, όπως δυσκολία στη σκέψη, στη μνήμη και στη συγκέντρωση. Δεν έχει επίσημα διαγνωστικά κριτήρια και μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορες καταστάσεις υγείας. Η χρήση του έγινε πιο διαδεδομένη μετά την έναρξη της πανδημίας COVID-19, όταν πολλοί άνθρωποι ανέφεραν ότι ένιωθαν εγκεφαλική ομίχλη ως σύμπτωμα της λοίμωξης.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• δυσκολία στη συγκέντρωση
• προβλήματα μνήμης
• νοητική κόπωση
• δυσκολία στη λήψη αποφάσεων και στην ολοκλήρωση εργασιών

Μπορεί η ΔΕΠΥ να προκαλέσει εγκεφαλική ομίχλη;

Ορισμένα συμπτώματα της ΔΕΠΥ επικαλύπτονται με εκείνα της εγκεφαλικής ομίχλης. Ένα άτομο με ΔΕΠΥ μπορεί να εμφανίζει υπερκινητικότητα, απροσεξία ή και τα δύο. Τα συμπτώματα του τύπου ΔΕΠΥ με κυρίαρχη απροσεξία μοιάζουν με όσα περιγράφονται ως εγκεφαλική ομίχλη και μπορεί να περιλαμβάνουν:

• αφηρημάδα
• δυσκολία στη συγκέντρωση
• δυσκολία στην οργάνωση και την ολοκλήρωση εργασιών

Η ΔΕΠΥ ενδέχεται επίσης να συμβάλλει έμμεσα στην εγκεφαλική ομίχλη. Πιθανοί παράγοντες είναι η φλεγμονή, οι διαταραχές ύπνου και οι παρενέργειες των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ.

Φλεγμονή

Οι ερευνητές θεωρούν ότι μπορεί να υπάρχει σύνδεση μεταξύ της νευροφλεγμονής —φλεγμονής στον εγκέφαλο ή στον νωτιαίο μυελό— και της εγκεφαλικής ομίχλης. Οι πρωτεΐνες που ονομάζονται κυτοκίνες παίζουν σημαντικό ρόλο στις φλεγμονώδεις αντιδράσεις του οργανισμού.

Σύμφωνα με συστηματική ανασκόπηση του 2017, τα υψηλά επίπεδα κυτοκινών μπορεί να επηρεάζουν την ικανότητα σκέψης και να συνδέονται με συμπτώματα όπως:

• βραδύτερος χρόνος αντίδρασης
• μειωμένη ικανότητα συγκέντρωσης ή προσοχής
• προβλήματα στη μνήμη εργασίας

Οι συγγραφείς της ανασκόπησης αναφέρουν ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ μπορεί να έχουν υψηλότερα επίπεδα κυτοκινών από όσα δεν έχουν τη διαταραχή. Αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει αυξημένη φλεγμονή, η οποία ενδέχεται να συμβάλλει στην εγκεφαλική ομίχλη. Χρειάζεται, ωστόσο, περισσότερη έρευνα για να διευκρινιστεί αν υπάρχει τέτοια σύνδεση στα άτομα με ΔΕΠΥ.

Διαταραχές ύπνου

Σύμφωνα με ανασκόπηση του 2018, το 25–50% των ατόμων με ΔΕΠΥ δυσκολεύεται να κοιμηθεί και μπορεί να εμφανίζει διαταραχές ύπνου, όπως αϋπνία, ναρκοληψία και σύνδρομο ανήσυχων ποδιών.

Τα άτομα με ΔΕΠΥ που αντιμετωπίζουν προβλήματα ύπνου μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα που επηρεάζουν τη γνωστική λειτουργία και συχνά συνδέονται με την εγκεφαλική ομίχλη, όπως:

• δυσκολία στη συγκέντρωση και την προσοχή
• δυσκολία στην ολοκλήρωση εργασιών, όπως οι σχολικές εργασίες
• υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή υπερβολική υπνηλία
• δυσκολία στην επεξεργασία πληροφοριών
• δυσκολία στη σκέψη

Φάρμακα για τη ΔΕΠΥ

Σε μελέτη του 2018, ορισμένοι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι τα διεγερτικά φάρμακα για τη ΔΕΠΥ, όπως η δεξτροαμφεταμίνη (Dexedrine) ή η μεθυλφαινιδάτη (Ritalin), τους προκαλούσαν συμπτώματα παρόμοια με την εγκεφαλική ομίχλη. Ένιωθαν, μεταξύ άλλων, χωρίς ζωντάνια, σαν «ζόμπι», αποσυνδεδεμένοι ή σαν να είχαν πάρει ναρκωτικά.

Η αίσθηση ότι κάποιος είναι «σαν ζόμπι» μπορεί να υποδηλώνει ότι η δόση του διεγερτικού φαρμάκου για τη ΔΕΠΥ είναι πολύ υψηλή και χρειάζεται προσαρμογή. Τα διεγερτικά φάρμακα μπορούν επίσης να προκαλέσουν διαταραχές ύπνου, οι οποίες ενδέχεται να συμβάλλουν στην εγκεφαλική ομίχλη. Και τα μη διεγερτικά φάρμακα, όπως η γουανφασίνη (Intuniv), μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα όπως υπνηλία και κόπωση.

Πώς γίνεται αισθητή η εγκεφαλική ομίχλη;

Η εγκεφαλική ομίχλη αφορά τη μείωση των γνωστικών ικανοτήτων και μπορεί να κάνει κάποιον να αισθάνεται σύγχυση, αφηρημάδα και νοητική επιβράδυνση. Μπορεί να δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί και να έχει μειωμένη διαύγεια. Η σκέψη ενδέχεται να μοιάζει πιο αργή και να απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια από το συνηθισμένο, ενώ μπορεί να υπάρχει ασυνήθιστη κόπωση.

Αντιμετώπιση της εγκεφαλικής ομίχλης στη ΔΕΠΥ

Η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ και των σχετικών προβλημάτων, όπως οι διαταραχές ύπνου, μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση της εγκεφαλικής ομίχλης. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει:

• Διεγερτικά φάρμακα:
  • αμφεταμίνη/δεξτροαμφεταμίνη (Adderall)
  • μεθυλφαινιδάτη (Ritalin)
  • λισδεξαμφεταμίνη (Vyvanse)
  • δεξαμφεταμίνη (Dexedrine)
• Μη διεγερτικά φάρμακα:
  • ατομοξετίνη (Strattera)
  • γουανφασίνη (Intuniv)
  • κλονιδίνη (Catapres)

Αν η εγκεφαλική ομίχλη εμφανίζεται μετά τη λήψη διεγερτικού φαρμάκου, το άτομο μπορεί να συζητήσει με τον γιατρό του την αλλαγή της δόσης ή του τύπου του φαρμάκου. Ο γιατρός μπορεί επίσης να προτείνει μη διεγερτική αγωγή.

Επαρκής και ποιοτικός ύπνος

Η καλή υγιεινή ύπνου μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα και τη διάρκεια του ύπνου και να συμβάλει στη μείωση της εγκεφαλικής ομίχλης. Περιλαμβάνει συνήθειες όπως:

• να είναι ο χώρος ύπνου χαλαρωτικός, σκοτεινός, ήσυχος και σε άνετη θερμοκρασία
• να τηρείται σταθερό πρόγραμμα ύπνου
• να αποφεύγονται τα μεγάλα γεύματα και η καφεΐνη πριν από την ώρα του ύπνου
• να απομακρύνονται από το υπνοδωμάτιο ηλεκτρονικές συσκευές, όπως κινητά, τηλεοράσεις και υπολογιστές
• να υπάρχει επαρκής σωματική δραστηριότητα στη διάρκεια της ημέρας

Οι επαγγελματίες υγείας μπορεί να προτείνουν και άλλες αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως ισορροπημένη διατροφή και τακτική άσκηση.

Πρόληψη της εγκεφαλικής ομίχλης

Δεν είναι πάντα δυνατό να προληφθεί η εγκεφαλική ομίχλη σε άτομα με ΔΕΠΥ, καθώς ορισμένα συμπτώματά της επικαλύπτονται με εκείνα της ΔΕΠΥ με κυρίαρχη απροσεξία. Δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαλείφει τη ΔΕΠΥ, όμως η κατάλληλη αγωγή μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των συμπτωμάτων ή στη μείωση της έντασής τους.

Η σωστή δοσολογία των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής που ευνοούν τον καλύτερο ύπνο μπορεί επίσης να βοηθήσουν στην πρόληψη της εγκεφαλικής ομίχλης.

Πότε να επικοινωνήσετε με γιατρό

Ένα άτομο με ΔΕΠΥ που βιώνει εγκεφαλική ομίχλη μπορεί να επικοινωνήσει με γιατρό όταν:

• θέλει να συζητήσει πιθανή αλλαγή στη δόση του φαρμάκου για τη ΔΕΠΥ
• η εγκεφαλική ομίχλη επιδεινώνεται ξαφνικά ή σημαντικά
• εμφανίζονται και άλλα συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν υποκείμενη πάθηση
• τα συμπτώματα δεν βελτιώνονται παρά τη θεραπεία της ΔΕΠΥ και τις αλλαγές στον τρόπο ζωής

Οι αποφάσεις για την αγωγή και τη δοσολογία πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.