Καρδιακή υγεία των γυναικών: Τι προβλέπουν οι νέες οδηγίες για κάθε στάδιο της ζωής

Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν κύρια αιτία θανάτου, όμως πολλές περιπτώσεις μπορούν να προληφθούν. Νέες κοινές οδηγίες της American Heart Association και τριών ακόμη ιατρικών οργανισμών προτείνουν να εξετάζεται η καρδιακή υγεία των γυναικών σε σχέση με τις ορμονικές αλλαγές, τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες και τα διαφορετικά στάδια της ζωής.

Γιατί χρειάζεται ειδική προσέγγιση

Η καρδιοπάθεια είναι η κύρια αιτία θανάτου στις γυναίκες. Στις ΗΠΑ ευθύνεται για περίπου έναν στους τρεις θανάτους γυναικών κάθε χρόνο. «Και η πρόγνωση επιδεινώνεται: σχεδόν έξι στις δέκα γυναίκες στις ΗΠΑ εκτιμάται ότι θα έχουν κάποια μορφή καρδιαγγειακής νόσου έως το 2050», λέει η May Bakir, M.D., F.A.C.C., καρδιολόγος με πιστοποίηση σε δύο ειδικότητες και ιδρύτρια της InfiniteHeart Health.

Ωστόσο, οι περισσότερες περιπτώσεις θα μπορούσαν να προληφθούν, γεγονός που καθιστά σημαντική την κατάλληλη παρακολούθηση της υγείας, τις αλλαγές στον τρόπο ζωής και τη θεραπεία. Η American Heart Association (AHA), μαζί με την American Academy of Pediatrics, το American College of Obstetricians and Gynecologists και την Society for Maternal-Fetal Medicine, δημοσίευσαν επικαιροποιημένες κοινές οδηγίες για την καρδιακή υγεία που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες των γυναικών.

Οι νέες οδηγίες δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Circulation και αναγνωρίζουν ότι η καρδιακή υγεία των ανδρών και των γυναικών χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση. «Σε προηγούμενες εκδοχές των οδηγιών, η βιολογία δεν λαμβανόταν υπόψη», εξηγεί η Bakir. «Τα οιστρογόνα, η προγεστερόνη και άλλες ορμόνες του φύλου επηρεάζουν τα αιμοφόρα αγγεία, τον μεταβολισμό και την αρτηριακή πίεση σε όλη τη ζωή μιας γυναίκας», προσθέτει, παράγοντες που συμμετέχουν στον κίνδυνο καρδιοπάθειας.

Η φροντίδα της υγείας των γυναικών είναι συχνά κατακερματισμένη. «Σε όλη της τη ζωή, μια γυναίκα μπορεί να απευθυνθεί σε παιδίατρο, γυναικολόγο, μαιευτήρα, γιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας, ενδοκρινολόγο και καρδιολόγο», λέει η Bakir. «Οι οδηγίες τους συχνά δεν συμβαδίζουν και έτσι μπορεί να παραβλεφθούν προειδοποιητικά σημάδια».

«Μπορούμε να το αλλάξουμε αυτό μαζί», λέει η καρδιολόγος Sadiya S. Khan, M.D., M.Sc., εθελόντρια ειδικός της AHA και συντάκτρια των νέων οδηγιών. «Μια ενιαία, συνολική προσέγγιση υποστηρίζει τον έγκαιρο εντοπισμό του κινδύνου, μια ολιστική θεώρηση της υγείας και τη βελτίωση των μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων».

Το πλαίσιο που προτείνουν οι οδηγίες, με την ονομασία Female Life Stages Framework, εξετάζει την καρδιαγγειακή υγεία σε τέσσερα στάδια: τα χρόνια γύρω από την πρώτη περίοδο, την αναπαραγωγική ηλικία, την περιεμμηνόπαυση και τη μετεμμηνόπαυση. Λαμβάνει επίσης υπόψη τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες —όπως την ψυχική υγεία, τις κοινωνικές σχέσεις και τις καθημερινές πιέσεις και δυσκολίες— αναγνωρίζοντας ότι η καρδιακή υγεία εξαρτάται από περισσότερα από τη σωματική υγεία.

Τι χρειάζεται να γνωρίζετε για κάθε στάδιο

Γύρω από την πρώτη περίοδο (8-15 ετών)

Η περίοδος μπορεί να δώσει ενδείξεις για την καρδιαγγειακή υγεία. Η πρώιμη εμμηναρχή —η πρώτη περίοδος στην ηλικία των 10 ετών ή νωρίτερα—, οι ακανόνιστες περίοδοι ή η έντονη αιμορραγία συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο διαβήτη, υπέρτασης και καρδιοπάθειας αργότερα στη ζωή, λέει η Bakir. Οι διαταραχές του κύκλου και η έντονη αιμορραγία μπορεί επίσης να επηρεάσουν τον ύπνο, τη δυνατότητα σωματικής δραστηριότητας και τη διάθεση, παράγοντες που συνδέονται μεταξύ τους και με την καρδιακή υγεία, προσθέτει η Khan. Γι’ αυτό είναι σημαντικό τα κορίτσια και οι έφηβες να συζητούν με τον γιατρό τους για την περίοδό τους και τις επιπτώσεις της στην καθημερινότητά τους.

Η εφηβεία είναι επίσης μια περίοδος κατά την οποία μπορεί να εμφανιστούν για πρώτη φορά δυσκολίες στην ψυχική υγεία, είτε σχετίζονται με τις ορμονικές αλλαγές και την περίοδο είτε όχι. Σύμφωνα με την Bakir, τα κορίτσια είναι επιρρεπή στην κατάθλιψη, το άγχος και τη δυσμορφική διαταραχή σώματος, καταστάσεις που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την καρδιακή υγεία. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν αποσιωπούν όσα νιώθουν και δεν ζητούν βοήθεια.

«Οι γυναίκες συχνά πιστεύουν ότι πρέπει απλώς να “αντέχουν” τα σωματικά και ψυχοκοινωνικά συμπτώματα της εμμήνου ρύσης, όμως πρέπει να ενθαρρύνονται να μιλούν στους γιατρούς τους για όσα βιώνουν», προσθέτει η Khan.

Σε αυτό το στάδιο, τα κορίτσια μπορούν να καταγράφουν τον κύκλο τους, να παρατηρούν τυχόν μοτίβα και να ενημερώνουν τον επαγγελματία υγείας αν η περίοδος είναι ακανόνιστη ή απουσιάζει. Οι γονείς και οι ενήλικες που έχουν κορίτσια στη ζωή τους μπορούν να ενθαρρύνουν την έκφραση των συναισθημάτων και να τα παραπέμπουν για αξιολόγηση και θεραπεία για κατάθλιψη ή άγχος, αν χρειάζεται. Ο επαρκής ύπνος και η τακτική άσκηση μπορούν να ενταχθούν στην καθημερινή φροντίδα και να συμβάλουν στη δημιουργία βάσεων για μια υγιή καρδιά αργότερα.

Αναπαραγωγική ηλικία (15-44 ετών)

Ο κύκλος συνήθως γίνεται πιο τακτικός μέσα σε ένα έως τρία χρόνια από την πρώτη περίοδο. Ωστόσο, οι ορμονικές διακυμάνσεις ή διαταραχές παραμένουν συχνές σε αυτό το στάδιο και μπορεί να επηρεάζουν την καρδιαγγειακή υγεία. Σύμφωνα με τις οδηγίες, το σύνδρομο πολυενδοκρινικού μεταβολικού ωοθηκικού συστήματος (PMOS, παλαιότερα PCOS) είναι η συχνότερη ενδοκρινική διαταραχή σε αυτή την ηλικιακή φάση και αποτελεί δείκτη καρδιαγγειακού κινδύνου. Οι γυναίκες με PMOS είναι πιθανότερο να έχουν προβλήματα με τη χοληστερόλη, αντίσταση στην ινσουλίνη ή συσσώρευση σπλαχνικού λίπους. Αν διαγνωστείτε με PMOS ή παρόμοια ορμονική διαταραχή, η Bakir συνιστά να ρωτήσετε τον γιατρό σας αν χρειάζονται εξετάσεις για την αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο και τη χοληστερόλη.

Σημαντικό είναι επίσης να παρακολουθείτε το στρες, το οποίο μπορεί να αυξηθεί λόγω των ευθυνών και των πιέσεων της ενήλικης ζωής. Ενημερώστε τον γιατρό σας για τυχόν δυσκολίες ψυχικής υγείας, επιβάρυνση από τη φροντίδα άλλων ή οικονομικές πιέσεις που αντιμετωπίζετε. «Αυτά επηρεάζουν την αρτηριακή πίεση και τις καθημερινές συνήθειες υγείας», λέει η Bakir.

Για πολλές γυναίκες, σε αυτή την περίοδο υπάρχει και εγκυμοσύνη, η οποία μπορεί να δώσει σημαντικές ενδείξεις για τη μελλοντική καρδιακή υγεία. Οι οδηγίες περιγράφουν την εγκυμοσύνη ως «φυσικό τεστ κόπωσης» για την καρδιά. «Δυσμενείς εκβάσεις της εγκυμοσύνης, όπως υπερτασικές διαταραχές, διαβήτης κύησης, πρόωρος τοκετός, γέννηση νεογνού μικρού για την ηλικία κύησης και εμβρυϊκός θάνατος, μπορεί να έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην καρδιακή υγεία των γυναικών», λέει η Khan. «Οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνουν τους γιατρούς τους για το ιστορικό των κυήσεών τους, συμπεριλαμβανομένων τυχόν δυσμενών εκβάσεων, σε όλη την υπόλοιπη ζωή τους, καθώς μπορεί να έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις».

Περιεμμηνόπαυση (45-51 ετών)

Η περιεμμηνόπαυση είναι η περίοδος πριν από την εμμηνόπαυση, κατά την οποία οι ορμόνες —και κυρίως τα οιστρογόνα— αρχίζουν να παρουσιάζουν διακυμάνσεις και να μειώνονται. Έτσι, ο κύκλος συχνά γίνεται ακανόνιστος και μπορεί να εμφανιστούν εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις. Τα συμπτώματα αυτά συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρδιοπάθειας, ιδιαίτερα όταν είναι επίμονα ή έντονα. Μπορούν επίσης να διαταράξουν την ποιότητα του ύπνου, κάτι που με τη σειρά του επηρεάζει την καρδιακή υγεία με την πάροδο του χρόνου. Αν οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν τον ύπνο σας, αξίζει να τις συζητήσετε με τον γιατρό σας, τόσο για να βρείτε ανακούφιση όσο και για να εξετάσετε τη μακροπρόθεσμη υγεία σας.

Η ψυχική υγεία χρειάζεται παρακολούθηση και φροντίδα σε όλα τα στάδια της ζωής. Η περιεμμηνόπαυση, ωστόσο, μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτη περίοδος: σύμφωνα με τις οδηγίες, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους και ψυχοκοινωνικής επιβάρυνσης.

Μετεμμηνόπαυση (από τα 51 έτη)

Η εμμηνόπαυση αρχίζει αφού η περίοδος έχει σταματήσει εντελώς για 12 συνεχόμενους μήνες. «Κατά την εμμηνόπαυση αυξάνονται τα επίπεδα χοληστερόλης, επιβραδύνεται ο μεταβολισμός και αλλάζει η σύσταση του σώματος», λέει η Khan. «Μπορεί επίσης να υπάρξει αναδιαμόρφωση των αγγείων, η οποία επηρεάζει την καρδιακή υγεία». Οι εξάψεις, οι εναλλαγές διάθεσης και οι νυχτερινές εφιδρώσεις μπορεί να συνεχιστούν. Επειδή αυτά τα αγγειοκινητικά συμπτώματα συνδέονται με μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο, είναι σημαντικό να τα συζητήσετε με τον γιατρό σας· η ορμονική θεραπεία για την εμμηνόπαυση μπορεί να είναι κατάλληλη επιλογή.

«Η ορμονική θεραπεία είναι ένας σημαντικός και αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης», εξηγεί η Khan. «Οι επαγγελματίες υγείας και οι ασθενείς πρέπει να συζητούν αν είναι προτιμότερη η ορμονική ή η μη ορμονική θεραπεία». Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης αν η αντιμετώπιση αυτών των συμπτωμάτων, με ή χωρίς ορμονική θεραπεία, θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου καρδιοπάθειας.

Σε αυτό το στάδιο της ζωής είναι πιθανότερο οι γυναίκες να υποστούν ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο, όπως έμφραγμα ή εγκεφαλικό, καθώς γίνονται πιο εμφανείς οι επιπτώσεις των συσσωρευμένων παραγόντων κινδύνου και της ηλικίας. Οι γιατροί μπορούν να βοηθήσουν στην αξιολόγηση του κινδύνου και στη δημιουργία σχεδίου πρόληψης με τις εξισώσεις PREVENT ειδικά για το φύλο, οι οποίες περιλαμβάνονται στις νέες οδηγίες.

Η συνολική εικόνα

Η καρδιακή υγεία των γυναικών επηρεάζεται από αλληλένδετους παράγοντες, όπως οι ορμονικές αλλαγές, οι ψυχοκοινωνικές πιέσεις και οι καρδιαγγειακοί κίνδυνοι, οι οποίοι μεταβάλλονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Γι’ αυτό είναι σημαντικές οι τακτικές και αναλυτικές συζητήσεις με έναν επαγγελματία υγείας που εμπιστεύεστε. Ρόλο έχουν και οι καθημερινές συνήθειες: οι νέες οδηγίες συμπληρώνουν το πλαίσιο Life’s Essential Eight της AHA, το οποίο αναδεικνύει βασικά στοιχεία για την καρδιαγγειακή υγεία, όπως η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική άσκηση, η αποφυγή του καπνίσματος και ο περιορισμός του αλκοόλ.

«Θέλουμε οι γυναίκες να γνωρίζουν όλα τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους για να αξιολογούν την καρδιακή τους υγεία και τον κίνδυνο, ώστε να μπορούν να έχουν ένα σχέδιο για την όσο το δυνατόν πιο προληπτική διαχείριση της υγείας τους», λέει η Khan. «Όπως συνιστούμε τον προληπτικό έλεγχο για τον καρκίνο ώστε να εντοπίζεται όσο το δυνατόν νωρίτερα, έτσι και ο έλεγχος της καρδιακής υγείας σε κάθε ηλικία και στάδιο μπορεί να βοηθήσει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να προλάβουμε καρδιακά προβλήματα».

Για συμπτώματα, εξετάσεις ή θεραπείες, οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό σας.