Το άρθρο εξηγεί ότι η ευφυΐα δεν αποτυπώνεται μόνο στις υψηλές βαθμολογίες IQ ή στις ακαδημαϊκές διακρίσεις, αλλά και στον τρόπο που συμπεριφερόμαστε καθημερινά. Αναδεικνύει επτά γνωρίσματα που φανερώνουν βαθιά σκέψη: την περιέργεια, την αποδοχή ότι δεν γνωρίζουμε τα πάντα, την ικανότητα εντοπισμού προτύπων, τη διάθεση για μάθηση, την προσαρμοστικότητα, την αντικειμενικότητα και την
ενδοσκόπηση
Οι συγκεκριμένες συνήθειες μαρτυρούν πνευματική ωριμότητα και τη διάθεση να επανεξετάζουμε τις προσωπικές μας πεποιθήσεις. Παράλληλα, η προσαρμογή και η διαχείριση αντικρουόμενων σκέψεων αποτελούν ενδείξεις σύνθετης σκέψης και ευφυΐας. Εξίσου σημαντικά στοιχεία ενός οξυδερκούς νου είναι η αυτοκριτική και η επιθυμία για προσωπική
ανάπτυξη
ανάπτυξη.
Νομίζετε ότι η νοημοσύνη αφορά μόνο τα αποτελέσματα των τεστ IQ και την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία; Μερικά από τα πιο οξυδερκή μυαλά φαίνονται με τρόπους που είναι εύκολο να παραβλέψουμε – από απλές συνήθειες, αντιδράσεις, συμπεριφορές και καθημερινές επιλογές που δεν φωνάζουν «ιδιοφυΐα», αλλά την ψιθυρίζουν. Ίσως να μην έχετε καν συνειδητοποιήσει πόσα από αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να διαθέτετε ήδη. Δείτε πώς να αναγνωρίζετε τα σημάδια που δείχνουν ότι το μυαλό σας είναι πολύ πιο ισχυρό από όσο πιστεύετε.
Ευφυΐα: Οι συνήθειες που δείχνουν ότι είστε πιο έξυπνοι απ’ όσο νομίζετε
Κι αν τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια
σημάδια ευφυΐας
δεν συνδέονταν καθόλου με τους σχολικούς βαθμούς, τα πανεπιστημιακά πτυχία ή το ποιος μιλά πιο δυνατά σε μια παρέα; Κι αν βρίσκονταν κρυμμένα σε καθημερινές στιγμές –
λεπτά μοτίβα σκέψης
και
συμπεριφοράς
σε συμπεριφορές που οι περισσότεροι δεν προσέχουν, ούτε καν όταν αφορούν τους ίδιους;
Σε μια κοινωνία που συχνά προσδιορίζει την
ευφυΐα
με περιορισμένα κριτήρια, μπορεί να μας ξεφεύγουν τα πιο ουσιαστικά σημάδια ενός
οξυδερκούς μυαλού
νου. Αν όμως παρατηρήσετε καλύτερα, ίσως δείτε πως ο τρόπος που αντιμετωπίζετε τη ζωή αποκαλύπτει ήδη ένα
είδος ευφυΐας
επίπεδο ευφυΐας που δεν είχατε αναγνωρίσει στον εαυτό σας.
Νοημοσύνη: τι σημαίνει και με ποιους τρόπους μετριέται;
Πώς ορίζεται η νοημοσύνη;
Συνήθως, νοημοσύνη θεωρείται η ικανότητα ενός ανθρώπου:
- Να αποκτά γνώση μέσα από τις εμπειρίες του
- Να ανταποκρίνεται σε καινούργιες συνθήκες
- Να συλλαμβάνει περίπλοκες ιδέες
- Να αξιοποιεί τη γνώση με αποτελεσματικό τρόπο
Συχνά, οι ψυχολόγοι περιγράφουν τη νοημοσύνη μέσω γνωστικών ικανοτήτων όπως:
- Ο λογικός τρόπος σκέψης
- Η αντιμετώπιση προβλημάτων
- Η αφηρημένη σκέψη
- Η αντίληψη σύνθετων εννοιών
Έναν πιο διευρυμένο και σύγχρονο ορισμό της νοημοσύνης έχουν προτείνει ο Νεοζηλανδός ερευνητής
Shane Legg
και ο Γερμανός επιστήμονας
Marcus Hutter
οι οποίοι την περιγράφουν ως
«την ικανότητα ενός παράγοντα να επιτυγχάνει στόχους σε ένα ευρύ φάσμα περιβαλλόντων»
μια ευρύτερη έννοια.
Με ποιον τρόπο αξιολογείται η νοημοσύνη;
Συνηθέστερα, η νοημοσύνη εκτιμάται μέσω του τεστ
Δείκτη Νοημοσύνης (IQ)
IQ. Οι συγκεκριμένες
τυποποιημένα τεστ
δοκιμασίες εξετάζουν επιμέρους γνωστικές δεξιότητες, μεταξύ των οποίων:
- Η κατανόηση του λόγου
- Η μνήμη εργασίας
- Η ταχύτητα με την οποία γίνεται η επεξεργασία πληροφοριών
Οι βαθμοί IQ διαβάζονται κατά κανόνα με τον ακόλουθο τρόπο:
- 100 – Μέση επίδοση
- 90-110 – Βρίσκεται στο μέσο εύρος
- Πάνω από 110 – Υψηλότερα από τον μέσο όρο νοημοσύνης
- Κάτω από 90 – Χαμηλότερα από τον μέσο όρο νοημοσύνης
Ανάμεσα στα τεστ IQ που χρησιμοποιούνται ευρέως είναι τα εξής:
- Stanford-Binet Intelligence Scales
- Wechsler Adult Intelligence Scale (WAIS)
Οι αξιολογήσεις αυτές έχουν στόχο να καταγράψουν τα δυνατά και αδύναμα σημεία των νοητικών ικανοτήτων ενός ατόμου σε διάφορους τομείς.
Η συμπεριφορά αποκαλύπτει τη νοημοσύνη, πέρα από τα τεστ
- Γενικά – μπορούν να αξιοποιηθούν σε πολλές και διαφορετικές συνθήκες
- Ευέλικτα – μεταβάλλονται όταν επικρατούν νέες ή αβέβαιες συνθήκες
- Στοχοπροσηλωμένα – έχουν σαφή επιδίωξη
- Προσαρμοστικά – αξιοποιούν όσα έμαθαν από παλαιότερες εμπειρίες
Η συγκεκριμένη θεώρηση δεν βάζει τους ανθρώπους πάνω από τις μηχανές ούτε τα έμβια όντα πάνω από τα τεχνητά συστήματα. Θέτει απλώς το ερώτημα:
Συμπεριφέρεται αυτό το σύστημα αρκετά συχνά έξυπνα;
Η έρευνα αναφέρει ακόμη ότι
η νοημοσύνη δεν είναι όλα ή τίποτα
– υπάρχουν συστήματα που εμφανίζουν περιορισμένη νοημοσύνη και άλλα που παρουσιάζουν πολύ μεγαλύτερη.
Ακόμη κι αν ένα σύστημα λειτουργεί
έξυπνα μόνο μία φορά ή κατά τύχη
με έναν συγκεκριμένο τρόπο, αυτό από μόνο του δεν αρκεί ως μέτρο. Το μοντέλο αυτό επιτρέπει σε ερευνητές από διαφορετικούς κλάδους να συζητούν για τη νοημοσύνη με όρους πιο
πρακτικός
κατανοητούς,
ευέλικτος
σαφείς
ευκολότερα εφαρμόσιμος
και εφαρμόσιμους σε διαφορετικά είδη συστημάτων.
Κρυφή ευφυΐα: 7 καθημερινές συμπεριφορές που φαίνονται χωρίς τεστ IQ
Ίσως αυτό να συμβαίνει επειδή συχνά ενθαρρύνεται η
ταπεινότητα
ή επειδή η λέξη «έξυπνος» φέρνει στον νου μια συγκεκριμένη εικόνα – ενός ανθρώπου που είναι πάντα
άριστος στα τεστ
οξυδερκής,
χρησιμοποιεί σύνθετη γλώσσα
ή
κυριαρχεί σε πνευματικές συζητήσεις
αυθεντία. Ωστόσο, η ευφυΐα δεν περιορίζεται αναγκαστικά σε αυτά τα στενά πρότυπα. Συχνά εκδηλώνεται με πιο
λεπτούς
διακριτικούς
καθημερινούς τρόπους
τρόπους, τους οποίους είναι εύκολο να μην προσέξουμε.
Ίσως παρατηρείτε τον εαυτό σας να
αμφισβητεί τις ιδέες σας σε ομαδικές συζητήσεις
σκέφτεται ή να
αναρωτιέστε αν οι σκέψεις σας είναι «αρκετά διανοητικές»
αναρωτιέται. Παρ’ όλα αυτά, η ευφυΐα εκφράζεται με πολλούς τρόπους και δεν εξαντλείται στις εγκυκλοπαιδικές γνώσεις ή σε υψηλές επιδόσεις στα τεστ.
Κάποιοι από τους πιο διορατικούς ανθρώπους ίσως να μη θεωρούν οι ίδιοι ότι διαθέτουν αυτό το χάρισμα. Η πνευματική τους ικανότητα φαίνεται μέσα από
συμπεριφορές που περνούν απαρατήρητες
συμπεριφορές που ξεφεύγουν από τα καθιερωμένα μέτρα. Γι’ αυτό, εξετάστε προσεκτικά τα
επτά συνήθειες και χαρακτηριστικά
χαρακτηριστικά που ίσως φανερώνουν ότι οι διανοητικές σας δυνατότητες είναι πολύ μεγαλύτερες απ’ όσο υπολογίζατε.
1. Η συνεχής ερώτηση «γιατί;»
Ίσως να πιστεύετε ότι η επαναλαμβανόμενη ερώτηση «γιατί;» αποτελεί απλώς μια
ιδιοτροπία
ενόχληση,
σημάδι υπερβολικής περιέργειας
ή ακόμη κι ένα
«Η περιέργεια σκότωσε τη γάτα»
ελάττωμα. Άλλωστε, όπως λέει και η γνωστή παροιμία:
περιέργεια
η
δείκτες ενός εύστροφου και αφοσιωμένου μυαλού
περιέργεια συγκαταλέγεται συχνά στα πιο σαφή σημάδια ευφυΐας.
αμφισβητεί επανειλημμένα τον κόσμο γύρω του
Όταν κάποιος θέτει ερωτήματα για
αναζητά απλώς απαντήσεις
. Οι έρευνες δείχνουν πως αυτή η πρακτική ουσιαστικά προετοιμάζει τον εγκέφαλο για
κριτική σκέψη
. Με αυτόν τον διακριτικό, αλλά ισχυρό τρόπο γίνεται σαφές ότι υπάρχει πάντοτε κάτι ακόμη
κάτω από την επιφάνεια
. Και αυτή η
νοοτροπία
συνιστά γνώρισμα όσων σκέφτονται σε βάθος.
2. Αισθάνεστε άνετα όταν δεν γνωρίζετε όλες τις απαντήσεις
Είναι εύκολο να θεωρήσουμε ότι η ευφυΐα σημαίνει πως γνωρίζουμε
πάντα τη σωστή απάντηση
. Ωστόσο, όσοι διαθέτουν ουσιαστικό πνευματικό βάθος συχνά εκδηλώνουν κάτι βαθύτερο:
νιώθουν άνετα στο άγνωστο
. Υπάρχει δύναμη στο να μπορεί κανείς να πει
«δεν ξέρω»
, χωρίς
δυσφορία
ή
αμυντική στάση
. Αντί να
προσποιούνται ότι τα ξέρουν όλα
τα άτομα που έχουν αυτή τη
νοοτροπία
εκφράζουν
ανοιχτά στη μάθηση
—κάτι πολύ πιο
πολύτιμο μακροπρόθεσμα
. Η γνήσια ευφυΐα συνοδεύεται συχνά από
ταπεινότητα
, όχι από
βεβαιότητα
. Ο Σωκράτης είχε πει:
«Ξέρω ότι είμαι έξυπνος, γιατί ξέρω ότι δεν ξέρω τίποτα»
. Τα λόγια αυτά συμπυκνώνουν την
πνευματικής ωριμότητας
: την παραδοχή πως
η ανάπτυξη αρχίζει εκεί που τελειώνει η βεβαιότητα
. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι άνθρωποι συχνά
ανταποκρίνονται θετικά
σε αυτή τη μορφή
ειλικρίνεια
. Όταν κάποιος δηλώνει ότι δεν είναι βέβαιος και δείχνει διάθεση να εξετάσει το ζήτημα περισσότερο, αυτό
δημιουργεί εμπιστοσύνη
. Τότε γίνεται φανερό ότι δεν προσποιούνται πως έχουν ικανότητα· κατοικούν σε έναν χώρο
συνεχούς μάθησης
. Και αυτού του είδους η
αυθεντικότητας
συχνά αγγίζει περισσότερο τους άλλους από μια γρήγορη, απόλυτη απάντηση.
3. Εντοπίζετε μοτίβα εκεί όπου οι άλλοι βλέπουν σύμπτωση
Οι άλλοι μπορεί να ξαφνιαστούν όταν συνδέονται δύο
φαινομενικά άσχετων ιδεών
—ιδίως αν κανείς δεν το είχε προβλέψει. Αυτή η
σπίθα της αναγνώρισης
, η αιφνίδια κατανόηση ότι
«αυτά τα πράγματα συνδέονται»
, αποτελεί
ισχυρή ένδειξη
ενός νου ικανού να συνδυάζει στοιχεία. Κάποιοι ενδέχεται να θεωρούν
απορρίπτουν γεγονότα
ή ιδέες
τυχαία
, ενώ όσοι έχουν οξυμένη αντίληψη συχνά
παρατηρούν επαναλαμβανόμενα θέματα
,
κρυφές δομές
ή
αναδυόμενες τάσεις
. Είτε αναγνωρίζουν έναν κύκλο στις προσωπικές
σχέσεις
είτε προβλέπουν μια μεταβολή στην αγορά, η
ικανότητα εντοπισμού
αυτών των αόρατων συνδέσεων φανερώνει
υψηλότερο επίπεδο νοημοσύνης
. Ο Αμερικανός ψυχολόγος
Howard Gardner
αναγνώρισε την εύρεση μοτίβων ως μία από τις
καθοριστικά χαρακτηριστικά της πολυεπίπεδης νοημοσύνης
. Αξίζει να σημειωθεί πως, όταν η δεξιότητα αυτή αναπτύσσεται σε έναν τομέα της ζωής, συχνά επεκτείνεται και σε άλλους, καλλιεργώντας τη
δημιουργικότητα
, την
λήψη αποφάσεων
και τη
στρατηγική σκέψη
.
4. Μαθαίνετε επειδή σας ενδιαφέρει η ίδια η γνώση
Πολλοί στρέφονται στη
νέες πληροφορίες
επειδή είναι αναγκαίο — για τη δουλειά, το σχολείο ή άλλες εξωτερικές υποχρεώσεις. Υπάρχουν, όμως, άνθρωποι με έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης που
αναζητά τη γνώση μόνο και μόνο για την ικανοποίηση που φέρνει από μόνη της
. Αν κάποιος αναζητά συχνά βιβλία, άρθρα ή βίντεο που
δεν έχουν άμεση σχέση με τις καθημερινές του υποχρεώσεις
, αυτό πιθανότατα μαρτυρά έμφυτη πνευματική περιέργεια. Πρόκειται για
μάθηση
και όχι για την απόκτηση βαθμού, τίτλου ή υψηλότερου μισθού· το μυαλό
απολαμβάνει πραγματικά την εξερεύνηση
. Όσοι μαθαίνουν αποκλειστικά από ενδιαφέρον συχνά καταλήγουν να συνδέουν απρόσμενα διαφορετικούς κλάδους. Αυτή η αυθόρμητη περιέργεια
τροφοδοτεί τη δημιουργικότητα
και
ανοίγει πόρτες σε ιδέες που άλλοι μπορεί να χάσουν
. Όταν αναζητούμε τη γνώση χωρίς συγκεκριμένο σκοπό, δημιουργείται ένα πεδίο παιχνιδιού για νέες ιδέες και
καινοτομία
.
5. Προσαρμόζεστε γρήγορα όταν αλλάζουν οι συνθήκες
Η
προσαρμοστικότητα
συχνά δεν αναγνωρίζεται ως ένδειξη ευφυΐας, παρότι αποτελεί ένα από τα σαφέστερα σημάδια της
πνευματικής εγρήγορσης
. Όταν η ζωή φέρνει μια ξαφνική αλλαγή — είτε πρόκειται για
αλλαγή στον εργασιακό χώρο
,
απροσδόκητη οικονομική πρόκληση
ή
οικογενειακή κατάσταση
— η αντίδραση του ατόμου μπορεί να αποκαλύψει πολλά. Αν έχετε την τάση να
αναπροσαρμόζεται γρήγορα
, να εντοπίζετε μια λύση και να προχωράτε χωρίς να μένετε στάσιμοι, πιθανότατα αξιοποιείτε ένα είδος
ευέλικτης σκέψης
που δεν είναι τόσο συνηθισμένο όσο ίσως φαίνεται. Αυτή η
ανθεκτικότητας
δεν αφορά μόνο τα συναισθήματα· είναι
διανοητικό
. Η προσαρμοστικότητα απαιτεί
αναδιοργάνωση των πόρων
,
υιοθέτηση νέων στρατηγικών
και
διατήρηση της προσγειωμένης στάσης απέναντι στην αβεβαιότητα
. Το προσαρμοστικό μυαλό δεν
αντιστέκεται στην αλλαγή
, αλλά διερευνά τη νέα συνθήκη, αντλεί μαθήματα και ακόμη
γίνεται ισχυρότερο μέσα από τη διαδικασία
. Σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο, το χαρακτηριστικό αυτό συχνά κάνει τους ανθρώπους να ξεχωρίζουν.
6. Εξετάζετε αντικρουόμενες ιδέες με αντικειμενικότητα
Υπάρχει μια ρήση που αποδίδεται συχνά στον Αριστοτέλη:
«Είναι το σημάδι ενός μορφωμένου μυαλού να μπορεί να διασκεδάζει μια σκέψη χωρίς να την αποδέχεται»
. Στον σύνθετο κόσμο του σήμερα, αυτή η δεξιότητα είναι
πιο σημαντική από ποτέ
. Είναι δυνατόν να αγαπάτε βαθιά κάποιον και παράλληλα να καταλαβαίνετε ότι
δεν αποτελεί υγιή επιρροή
. Μπορεί, επίσης, να
αισθάνεστε παθιασμένοι
την εργασία σας, αλλά ταυτόχρονα να
αμφισβητείτε την ηθική του κλάδου
στον χώρο όπου δραστηριοποιείστε. Αν μπορείτε να παραμείνετε με αυτή την
εσωτερική αντίφαση χωρίς άμεση δυσφορία
χωρίς να καταφύγετε σε υπεραπλουστεύσεις, αυτό αποτελεί ένδειξη
νοητικής ωριμότητας
. Η αντοχή στην ασάφεια και η ικανότητα να συνυπάρχουν αντίθετες αλήθειες μαρτυρούν
διαφοροποιημένη
,
πολυδιάστατη προοπτική
. Όσοι διαχειρίζονται την
ένταση
αυτού του τρόπου σκέψης συνήθως είναι καλύτερα
εξοπλισμένοι για σύνθετη λήψη αποφάσεων
και
διαπροσωπικές δυναμικές
. Αντί να σπεύδουν να ξεκαθαρίσουν τη
δυσφορία
,
προβληματίζονται
,
αξιολογούν
και συχνά εντοπίζουν πιο κατάλληλες κατευθύνσεις για να συνεχίσουν.
7. Είστε αρκετά εσωστρεφείς ώστε να αναθεωρείτε τον εαυτό σας
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια
βαθιάς νοημοσύνης
είναι η ικανότητα να
στρέφεστε με ειλικρίνεια
προς τον εαυτό σας. Όταν η πραγματικότητα αποκλίνει από όσα είχατε προγραμματίσει, μπορεί να μπείτε στον πειρασμό να
κοιτάξετε προς τα έξω για εξηγήσεις
– να
κατηγορήσετε
τις
συνθήκες
, τη
χρονική στιγμή
ή άλλους
ανθρώπους
. Όσοι, όμως, κάνουν μια παύση και αναρωτιούνται:
«Τι θα μπορούσα να είχα κάνει διαφορετικά;»
επιδίδονται σε ένα σπάνιο και ισχυρό είδος σκέψης.
Αυτή η μορφή
αυτοκριτικής
δεν είναι πάντοτε εύκολη υπόθεση. Ενδέχεται να φέρει στην επιφάνεια
παλιά μοτίβα
, πεποιθήσεις που δεν σας ωφελούν ή συνήθειες οι οποίες
υπονομεύουν
ανακόπτουν αθόρυβα την εξέλιξή σας. Ωστόσο, η διάθεση να κοιτάξετε αυτές τις αλήθειες κατάματα, αντί να τις προσπεράσετε, οδηγεί στην
πραγματική ανάπτυξη
.
Οι άνθρωποι που στρέφονται προς τα μέσα εξελίσσονται σταθερά – όχι μέσω
αυτοκριτική
, αλλά χάρη σε
επιθυμία να εξελιχθούν
, με την καταγραφή
ημερολογίου
, την προσεκτική
στοχασμό
ή την ήσυχη
παρατήρηση
, αφήνουν περιθώριο για να παρατηρήσουν τις σκέψεις και τις πράξεις τους. Σταδιακά, η συγκεκριμένη συνήθεια γίνεται θεμέλιο της
προσωπικής και πνευματικής ανάπτυξης
.
Η ευφυΐα αποτυπώνεται στις συμπεριφορές μας
Ίσως να μην προσέξουμε εύκολα αυτά τα
χαρακτηριστικά
ή να τα θεωρήσουμε απλώς
ιδιορρυθμίες της προσωπικότητας
– ιδίως όταν κάποιος δεν ανταποκρίνεται στην καθιερωμένη εικόνα της «ιδιοφυΐας». Η ευφυΐα, ωστόσο, εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους και συχνά μέσα από λεπτές, βαθιά ανθρώπινες συμπεριφορές. Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε κάποια από αυτές τις επτά ιδιότητες, είναι πολύ πιθανό να έχετε μεγαλύτερο διανοητικό βάθος απ’ όσο νομίζετε.
Αντί να αξιολογείτε τη νοημοσύνη αποκλειστικά με βάση
βαθμούς
ή
τεστ IQ
, εξετάστε πώς αλληλεπιδράτε με τον κόσμο, τους ανθρώπους γύρω σας και τον ίδιο σας τον εαυτό. Έτσι, όταν την επόμενη φορά σκεφτείτε αν είστε «αρκετά έξυπνοι», σταματήστε για λίγο και
σκεφτείτε τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζετε τη ζωή
.
Ενδείξεις βαθιάς νοημοσύνης ενδέχεται να υπάρχουν ήδη – μέσα στον τρόπο που
προσαρμόζεστε
,
προβληματίζεστε
,
αμφισβητείτε
και
συνδέεστε
. Και, ίσως πάνω απ’ όλα, η ευφυΐα
δεν είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό
. Όσο περισσότερο αναπτύσσετε αυτές τις συνήθειες, τόσο περισσότερο ενισχύονται και δημιουργούν νέες δυνατότητες για σκέψη, μάθηση και ευημερία.
Συνοπτικά
- Η νοημοσύνη δεν αφορά αποκλειστικά τις υψηλές επιδόσεις σε τεστ IQ ή τις ακαδημαϊκές διακρίσεις· φαίνεται και στις συνήθειες και στις συμπεριφορές της καθημερινότητας.
- Επτά γνωρίσματα συνδέονται με βαθιά διανοητική ικανότητα: η περιέργεια, η εξοικείωση με την άγνοια, η αναγνώριση μοτίβων, η διάθεση για μάθηση, η προσαρμοστικότητα, η αντικειμενικότητα και η ενδοσκόπηση.
- Το να εξετάζετε κριτικά τις απόψεις σας και να παραμένετε ανοιχτοί σε νέες ιδέες αποτελούν ενδείξεις πνευματικής ωριμότητας και ευφυΐας.
- Η προσαρμογή σε καινούργιες συνθήκες και ο χειρισμός ιδεών που συγκρούονται μεταξύ τους φανερώνουν ευφυΐα και σύνθετη σκέψη.
- Η αυτοκριτική, μαζί με την πρόθεση για προσωπική ανάπτυξη, είναι ουσιώδη χαρακτηριστικά ενός οξυδερκούς νου και στηρίζουν την πνευματική εξέλιξη.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/oi-7-symperifores-poy-apokalyptoyn-oti-anikete-stin-elit-toy-5-ton-eyfyesteron/3361
